عالىمنىڭ قالامىن قايراپ, نامىسىن جاني باستاعان كەزى حح عاسىردىڭ 90-جىلدارىنىڭ ورتا تۇسى دەسەك, سول جىلدارى قازاق سپورتشىلارى الەمدىك ارەنادا دۇركىرەي باستاعان ەدى. «قۇلاننىڭ قاسۋىنا, مىلتىقتىڭ باسۋى» دەمەكشى, سۇڭعاق بويلى, جۇقالتاڭ سارى جىگىت سول دۇرمەككە بىلەك سىبانىپ, قويدى دا كەتتى.
ءبىر جولى باسپاسوزدە بوكسشى ەرماحان يبرايىموۆ تۋرالى ماقالاسى جارق ەتە قالدى. عالىم ءىنىم ەرماحاننىڭ جۇرت كوزىنەن تاسا, ءالى جارياعا شىعا قويماعان ساتتەرىن مايىن تامىزىپ جازىپ شىعىپتى. جاسى جيىرمادان جاڭا اسقان ءتۇبىت مۇرت ەرماحان قازاق تەلەراديوسىنىڭ جارىسىندا وڭباي ءسۇرىنىپ, ماڭدايى تاسقا تيگەندەي بولىپ جۇرگەن كەز. سوناۋ جامبىلدان اكەسى ساعي كەلەدى الماتىعا. كەشتەتىپ ۇلىنىڭ جاتار ورنىنا بارسا, ەرماحان جوق. جاستىقتىڭ جەلىگىمەن قىدىرىپ كەتسە كەرەك. اشۋلى اكە ۇلىن جەتەكتەپ اۋىلعا قايتادى دا, ەرماحاندى ەسەككە مىنگىزىپ, مالدىڭ سوڭىنا سالىپ قويادى. ۇيدە ءمىنىس اتى بار. بىراق ۇلىنىڭ قىلىعىنا رەنجىگەن اكەنىڭ شەشىمى وسى بولىپتى. سودان ەرماحان ەسەكتىڭ ۇستىندە ەكى وكشەسىمەن جەر سىزىپ ءجۇرىپ مال باعادى. ءبىر كۇنى اۋىلعا سىرتتان جۇمىسقا ستۋدەنتتەر كەلەدى. ىشىندە ءبىر سويقان بار ەكەن. اۋىلدىڭ «مەنمىن» دەگەن جىگىتتەرىن بەت قاراتپايدى عوي. ەرماحان شىعادى الگىگە قارسى. شىقپاسا, اۋىلىنىڭ نامىسى كۇيىپ بارادى. مال قامايتىن اشىق اراندا ەكەۋى سالىسادى كەپ. ەرماحان شىداتپايدى. سودان ساعي اكە ءجىبىپ, ۇلىن الماتىعا رازىلىقپەن قايتا جىبەرەدى. اكە تەگەۋرىنى, اكە شەشىمى, ەسكى قازاقتىڭ ەستى جولى – ۇلدىڭ سوعان مويىنسۇنۋى, تۇپتەپ كەلگەندە اللانىڭ رازىلىعىنا جەتكىزەتىن توتە جول. عالىم وسى وقيعانى ارتىق بوياۋ قوسپاي, قاز-قالپىندا قاراپايىم قالىپتا جازعان ەكەن. وقىپ ريزا بولدىق.
عالىم سپورتشىنىڭ جان دۇنيەسىنە تەرەڭ ۇڭىلۋگە تىرىسادى. بۇعان ءبىر مىسال رەتىندە ونىڭ گرەك-ريم كۇرەسىنەن دۇنيەجۇزىنىڭ چەمپيونى باقتيار بايسەيىتوۆتىڭ زايىبى مارجانمەن سۇحباتىن كەلتىرۋگە بولادى. سپورتشىنىڭ ايەلى بولۋدىڭ قانشالىقتى كۇردەلى ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. ەندى مارجاننىڭ مىنا ءبىراۋىز ءسوزىن وقىپ كورىڭىز: « ... نارەستەلى بولعاندا ءۇي يەسىنىڭ جانىڭدا بولماعانى قيىن ەكەن. تۇڭعىشىمىز سانجار 1994 جىلى 4 ماۋسىمدا دۇنيەگە كەلدى. بىراق ول كەزدە قازاقستان قۇراماسى تۇركياعا ۇشىپ كەتكەن ەدى. باقتيار ۇلىن ءبىر ايدان كەيىن عانا كوردى. ءسالىم تۋاتىن تۇستا قازاقستان قۇراماسى اتلانتا وليمپياداسىنا دايارلانىپ جاتتى. بۇل 1996 جىل ەدى. ولار جولعا شىعۋعا ءازىر. جاڭا بوسانعان مەن تاۋەكەلگە باسىپ دارىگەرگە قولحات جازىپ, ۇيگە مەرزىمىنەن بۇرىن شىعىپ الدىم. باقتيار جاڭا تۋعان بالاسىن بىرەر ساعات الاقانىنا سالىپ ايالادى دا, سول ءتۇنى اتلانتاعا ۇشىپ كەتتى». جۇرەك تولقىتاتىن ءسات. عالىم وتباسىنداعى وسى ءبىر قىلدان دا جىڭىشكە ءارى وتە اسەرلى ءساتتى ەش بوياماسىز قالپىندا وقىرمانعا ۇسىنعان ەكەن. بارەكەلدى دەيسىڭ.
تاعى دا مارجاندى تىڭدايىق: «باقتياردىڭ الەم چەمپيونى بولعانىن باپكەرى تاڭات ساعىندىقوۆتىڭ زايىبى گۇلنار تاتەم تەلەفونمەن حابارلادى. اۋەلدە نە ىستەرىمدى بىلمەي, ابدىراپ قالدىم. قۋانىشىمدى بولىسەيىن دەسەم, ۇيدە ەشكىم جوق. دالاعا شىعىپ, بار داۋىسىممەن ايعاي سالعىم كەلدى. ويتكەنى بۇل جەڭىس باقتيارعا قانداي ازاپپەن كەلگەنىن جاقسى بىلەمىن. ...ءبىر جولى باقتيارعا «تالاي جارىستا توپ جاردىڭ, ەل سپورتىنا ەڭبەگى سىڭگەن ادام سەندەي-اق بولسىن, كۇرەستى قويساڭ قايتەدى», دەپ ەدىم, ول: ء«بارى دۇرىس قوي, بىراق الەم چەمپيونى بولا الماسام – ازاماتتىعىما سىن», دەدى بايىپپەن. ەندى, مىنە, سول ارمانعا جەتتىك». وقىپ وتىرىپ جون ارقام شىم ەتە قالدى. عالىمنىڭ مىڭداعان وقىرمانى مەن قۇساپ ەرىكسىز تولقىعان شىعار. سەبەبى بۇل ءسوزدى بالۋاننىڭ ومىرلىك سەرىگى, بالالارىنىڭ اناسى ايتىپ وتىر. ادامي قالىپتاعى, وتباسىلىق جاعداي. ونىڭ ار جاعىندا باقتياردىڭ تاباندى مىنەزى, اق الماستاي جارقىلداعان ءور نامىسى تۇر.
عالىمنىڭ تاعى ءبىر كەيىپكەرى – اتاقتى بالۋان ماۋلەن مامىروۆ. 5-6 بەتتىك شاعىن عانا وچەركتە ماۋلەننىڭ ەڭ باستى جەڭىستەرى, كوكەيدە تۇنعان وي-ارماندارى, باسىنان وتكەرگەن قىم-قيعاش ساتتەرى ادەمى قامتىلعان. مامىروۆتىڭ اتلانتا وليمپياداسىندا ەركىن كۇرەستەن الەمنىڭ 7 دۇركىن چەمپيونى, بولگار جىگىتى ۆ.يوردانوۆتى قالاي ساستىرعانىن كوزىممەن كوردىم. سول ءساتتى عالىم ماۋلەننىڭ وزىنەن جازىپ العان ەكەن: «تورەشى بەلگى بەرگەن بەتتە مەن بىردەن شابۋىلداپ, ونىڭ اياعىنان ءىلىپ اكەتتىم دە, جەرگە الىپ ۇردىم. ءۇش بالعا تاتيتىن ءادىس ەدى, الايدا تورەشىلەر ءبىر عانا ۇپاي بەردى. جەردە اۋناتىپ الدىم دا, تاعى ەكى ۇپاي ولجالادىم. سالدەن كەيىن قولىن «كىسەندەدىم» دە, جاۋىرىنىن جەرگە قاداۋعا ىڭعايلاندىم. يوردانوۆتىڭ سونداعى بەت-الپەتىن كورسەڭىز, وڭىندە قان-ءسول جوق, سۇپ-سۇر. ...ءبىر مەزەتتە ونىڭ جان ايقايى بۇكىل زالدى جاڭعىرتتى. تورەشى باسەكەنى دەرەۋ توقتاتىپ, ورتاعا دارىگەرلەردى شاقىردى. ولار ۆالەنتيننىڭ قولىن ۇستاپ كورىپ, ەشتەڭە بولماعانىنا كوز جەتكىزگەن سوڭ, قايتا كىلەمگە شىعاردى. مۇنداي جاعدايدا ماعان ەكى ۇپاي بەرىپ, قارسىلاسىمدى قايتادان تورتتاعانعا سالۋ كەرەك ەدى. ولاي بولمادى. ەندى مەن قاتەلەستىم». الەمنىڭ 7 مارتە چەمپيونى يوردانوۆ مامىروۆتىڭ تەمىر قۇرساۋىنان قۋلىقپەن, جان-دارمەن كۇيدە امالسىز ايقايلاپ قۇتىلعان ەكەن. ال تورەشىلەر ماۋلەننىڭ بىرنەشە ۇپايىن «جەپ قويعان». عالىم وسى وقيعانى تاسقا باسىپ, وليمپيا ويىندارىنىڭ وزىندە وسىنداي ادىلەتسىزدىك بولاتىنىن حاتقا ءتۇسىردى. ءجۋرناليستىڭ سەزىمتالدىعى, ەسەڭ كەتكەن تۇستى ەسكەرتىپ وتىرۋى كەيىنگى جاستارعا ۇلگى بولسا كەرەك.
ءيا, عالىم سپورت ساڭلاقتارى مەن قالىڭ جانكۇيەرلەر اراسىنداعى سەزىمتال دانەكەر, جەڭىس شەجىرەشىسى ىسپەتتى. ول جۇزدەگەن سپورتشىمەن تىلدەستى, جۇزدەگەن باپكەرمەن سىرلاستى. وسىلاي ەڭبەكتەنە ءجۇرىپ ادام جانىن تەرەڭ ۇعۋدى ۇيرەندى. وسىلاي ەڭبەكتەنە ءجۇرىپ مىڭداعان وقىرمانىنا نە قاجەت ەكەنىن ءتۇيسىندى. ونىڭ قالامىنان تۋعان «ەل نامىسى ءبىر كەۋدەگە سىيعان با؟», «باقتيار», «ساڭلاقتار», «توپجارعان» كىتاپتارى – وسىنداي جانكەشتى ەڭبەكتىڭ, ۇزاق جىلعى تىنىمسىز ىزدەنىستىڭ ناتيجەسى. وسى تولىمدى ەڭبەكتەرىنە قوسا ول «قازاق بالۋاندارى», «قازاق بوكسشىلارى» دەرەكتى جيناقتارىنىڭ جارىققا شىعۋىنا اتسالىستى.
ەڭبەك جولىن «وركەن-گوريزونت» باسىلىمىندا باستاعان عالىم سۇلەيمەن 1996–2004 جىلدارى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ سپورت بولىمىندە قىزمەت ىستەدى. 2004 جىلى ول رەسپۋبليكالىق «سپورت» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىنە تاعايىندالدى. بۇل جىلدارى «سپورت» گازەتىندە وقىرمانداردىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن, ۇلت نامىسىن تۋ ەتكەن ماقالالار ءجيى باسىلدى. قازاقتىڭ بەتكە ۇستار سپورتشىلارى وسى گازەتتىڭ بەتىندە تىلەۋلەستەرىمەن تابىسىپ جاتتى. 2007 جىلى عالىم رەسپۋبليكالىق «ايقىن» گازەتىنىڭ سپورت شولۋشىسى بولا ءجۇرىپ, «بەرەن» سپورت جۋرنالىنىڭ جۇمىسىن قوسا جۇرگىزدى. ىزدەنىمپاز ازامات 2010 جىلى رەسپۋبليكالىق اۋىر اتلەتيكا فەدەراتسياسىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى بولىپ تاعايىندالدى. عالىمنىڭ بەلسەنە كىرىسۋىمەن اۋىر اتلەتيكا فەدەراتسياسىنىڭ ناسيحاتى كۇشەيىپ, اتقارىلعان شارۋا جۇرتشىلىقتىڭ نازارىنا ۋاقىتىندا جەتىپ جاتتى.
عالىم سۇلەيمەن ناگانو, سيدنەي, ۆانكۋۆەر, لوندون وليمپيادالارىنا سپورت ءجۋرناليسى رەتىندە قاتىسىپ, بەس قۇرلىق كوز تىككەن الامان دودالاردىڭ قانقىزۋ ساتتەرىن حاتقا ءتۇسىردى. بۇلاردان باسقا بىرنەشە الەم جانە ازيا چەمپيوناتتارىنان, ءىرى ەلارالىق جارىستاردان رەپورتاجدار, جولساپار وچەركتەر جازدى.
ىزدەنىمپاز ازامات جازبا جۋرناليستيكامەن شەكتەلمەي, كوممەنتاتورلىق كاسىپكە دە شىنداپ دەن قويدى. ول 2008 جىلدان باستاپ «قازاقستان», «قازسپورت» جانە «سپورت+» تەلەارنالارى ارقىلى وليمپيادا جانە ازيا ويىندارىنان, الەم جانە ازيا, قازاقستان چەمپيوناتتارىنان رەپورتاجدار جۇرگىزە باستادى. سپورت سالاسىنىڭ وڭى مەن سولىن ەرىنبەي زەرتتەپ, تانىپ ۇلگەرگەن عالىم بۇل باعىتتا دا كوپشىلىكتىڭ ىقىلاسىنا بولەندى. ول كوپ ۇزاماي تانىمال تەلەارنالار ارنايى شاقىرتىپ, رەپورتاج ۇسىناتىن بەلدى كوممەنتاتورعا اينالدى.
عالىم «YouTube» ارناسىندا «BEREN LIVE» سۇحبات كانالىن اشتى. كەيىپكەرلەرى قازاقتىڭ ماڭدايىنا باسقان – ەرماحان يبرايىموۆ, مۇحتارحان دىلدابەكوۆ, اقجۇرەك تاڭاتاروۆ, عۇسمان قىرعىزباەۆ, الماس وتەشوۆ, داۋلەت نيازبەكوۆ, باقىت سارسەكباەۆ, قۋات حاميت, ايسارا كەرىمبەكوۆا, ءابيبا ابۋجاقىنوۆا, داۋرەن بەكمۇحامبەتوۆ, اسۋ الماباەۆ سەكىلدى ەلدىڭ نازارىندا جۇرگەن سپورت ساڭلاقتارى. بۇل سۇحباتتاردا بۇرىن قالىڭ جانكۇيەر بىلە بەرمەيتىن تالاي اششى ماسەلە ايتىلدى. عالىمنىڭ «بەرەنى» از ۋاقىتتىڭ ىشىندە جۇرتشىلىق اسىعا كۇتەتىن بەلدى باعدارلاماعا اينالدى.
ەڭبەك ەشقاشان ەش كەتپەيدى. عالىم سۇلەيمەن – سپورت جۋرناليستەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق سەيداحمەت بەردىقۇل اتىنداعى سىيلىعىنىڭ, حالىقارالىق «شابىت» فەستيۆالىنىڭ «جۋرناليستيكا» اتالىمىنىڭ لاۋرەاتى, ەكى رەت رەسپۋبليكا بويىنشا «جىلدىڭ ۇزدىك سپورت ءجۋرناليسى» اتاندى. «قازاقستاننىڭ دارىندى جاستارى» اتالىمى بويىنشا پرەزيدەنت ستيپەندياتى, ەكى مارتە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالدى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» توسبەلگىسىنىڭ يەگەرى.
قورىتا ايتقاندا, عالىم سۇلەيمەن بەساسپاپ جۋرناليست. ەڭ باستىسى, ۇلتتىق نامىستىڭ ادامى. مۇنداي ازاماتتىڭ قادىرىنە جەتۋ, ەڭبەگىن باعالاۋ – بىزگە سىن. وسىنداي ناردىڭ جۇگىن ارقالاعان شاكىرتىم بولعانىنا مەن دە قۋانىشتىمىن.
قىدىربەك رىسبەك,
جۋرناليست
