جانىبەك اۋدانىنا ات باسىن بۇرعان مارتەبەلى مەيمانداردى اۋدان اكىمى تيمۋر شينيازوۆ, اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ توراعاسى تاحير قاديموۆ پەن اۋداندىق پوليتسيا ءبولىمىنىڭ باسشىسى مەيرامحان باپاحوۆ اۋىلعا كىرە-بەرىستەن قارسى الىپ, قوناقجايلىق كورسەتىپ, اق پەن باۋىرساق ۇسىندى. دومبىرانىڭ قوس ىشەگىندە كۇي كۇمبىرلەتكەن مادەنيەت قىزمەتكەرلەرى كەلگەن قوناقتاردىڭ كوڭىلىن كوتەردى.
قوناقتار قۇرامىندا «گەنەرالدار كەڭەسىنىڭ» توراعاسى, گەنەرال-لەيتەنانت بەكسۇلتان سارسەكوۆ, تورالقا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, استانا قالاسىنداعى فيليال باسشىسى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ وكىلى, گەنەرال-مايور ءومىرتاي ءبىتىموۆ, تورالقا مۇشەلەرى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ وكىلدەرى, گەنەرال-مايور مۇستافا ماحامبەت پەن شايمۇرات وتارباەۆ, ۇلتتىق ۇلان وكىلى, گەنەرال-مايور الىبەك سەراليەۆ, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وكىلى, گەنەرال-مايور تولەگەن راقىمجانوۆ, كەڭەستىڭ جاۋاپتى حاتشىسى تالعات قاناليەۆ, «ولجا» اكتسيونەرلىك قوعامى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى, جەرلەسىمىز سۇلتان نەتاليەۆ پەن وبلىستىڭ باسشى-قوسشىلارى بار.
ولار ەڭ الدىمەن اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە تۇرعىندارمەن كەزدەستى. اۋدان اكىمى تيمۋر شينيازوۆ سوعىس ءورتى شارپىعان مەكەن تۋرالى قىسقاشا بايانداپ, كەلگەن مەيماندارعا كىشىگىرىم كادەسىي تارتۋ ەتتى. ودان سوڭ ءسوز كەزەگىن العان «گەنەرالدار كەڭەسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ تورالقا توراعاسى, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وكىلى, گەنەرال-لەيتەنانت بەكسۇلتان سارسەكوۆ وزدەرىنىڭ كەلگەندەگى ماقساتىن ايتىپ, وسى كەزگە دەيىن اتقارعان جۇمىستارىنا توقتالدى. سونىمەن قاتار ول اۋدان باسشىسى تيمۋر سەرىك ۇلىنا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش قورعانىس ءمينيسترى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ اتىنداعى توسبەلگىنى, امانگەلدى مىرزاعالي ۇلى مەن تاحير زينۇر ۇلىنا اۆياتسيا گەنەرال-مايورى, كەڭەس وداعىنىڭ ەكى مارتە باتىرى تالعات بيگەلدينوۆ اتىنداعى توسبەلگىنى كەۋدەلەرىنە تاقتى.
سونان سوڭ امانگەلدى مىرزاعالي ۇلى مىنبەگە كوتەرىلىپ, اۋدانعا «قاھارمان» مارتەبەسىن بەرۋدەگى اتقارىپ كەلگەن جۇمىستاردى اتاپ ءوتتى. الايدا, جۇمىستار ناتيجە بەرمەي, اۋدان اۋىزشا عانا قاھارمان بوپ اتالىپ جۇرگەنىن جەتكىزدى. ونىڭ پىكىرىنشە, جاقىن ارادا «قاھارمان اۋدان» مارتەبەسى زاڭ جۇزىندە دە بەرىلەرىنە سەنىم مول.
مادەنيەت ۇيىندە وتكەن كەزدەسۋدەن كەيىن اۋدان ورتالىعىنداعى «قاھارمان اۋدان» وبەليسكىنە بارعان مەيمانداردى «جانىبەك سازى» حالىقتىق-فولكلورلىق ءانسامبلى قارسى الدى. ەستەلىك سۋرەتكە تۇسكەن گەنەرالدار الاڭدا جاساقتالعان كورمەمەن تانىستى. ول جەرگە اۋداندىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى سوعىس كەزىن ەسكە سالاتىن جادىگەرلەردى قويسا, اۋداندىق ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسى كىتاپ كورمەسىن تانىستىردى.
وسى كۇنى «گەنەرالدار كەڭەسى» بىرلەستىگىنىڭ مۇشەلەرى اۋىلدىڭ وڭتۇستىك-باتىس بەتىندە ورنالاسقان باۋىرلاستار قورىمىنا بەت الدى. وندا سوعىس جىلدارىندا قازا بولعان 140 بوزداق ماڭگىگە تىنىس تاپقان. ىشىندە ساردارلار مەن قاتارداعى ساربازدار, مەدبيكەلەر بار. سونىمەن قاتار بۇرىنعى №804 جىلجىمالى مەحانيكالاندىرىلعان كولوننا عيماراتى اۋماعىندا ورنالاسقان باۋىرلاستار زيراتىندا بولدى. مۇندا 1942-1943 جىلدارى قازا تاپقان 70 جاۋىنگەر جەرلەنگەن. قوس زيراتقا گەنەرالدار گۇل شوعىن قويىپ, تاعزىم ەتتى.
ودان كەيىن سوعىس كەزىندە بومبا تۇسكەن سۋ مۇناراسىنا بارىپ, تاريحىنا قانىعىپ باتىرلار اللەياسىنا ايالدادى. مۇندا م.مامەتوۆا, ح.دوسپانوۆا, ە.نيەتقاليەۆ, ن.چۋريكوۆ ەسكەرتكىشتەرى مەن جالپى اۋداننان سوعىسقا اتتانعان 3602 ادامنىڭ ەسىمى جازىلعان تاقتا بار. جينالعاندار ءبىر مينۋت ۇنسىزدىكپەن ەسكە الىپ, ماڭگىلىك الاۋعا گۇل شوقتارىن قويدى.
جانىبەك اۋدانىنا كەلگەن «گەنەرالدار كەڭەسى» مۇشەلەرى ساپاردى «تۇلەكتەر» ساياباعىندا تال-تەرەك وتىرعىزۋمەن ءتامامدادى. ءاربىر گەنەرال ءبىر-ءبىر تەرەكتەن وتىرعىزىپ, جانىبەك اۋدانىنىڭ تاريحىندا قالدى. ەندى جانىبەك ساياباعىندا «گەنەرالدار اللەياسى» دا بار.
سونىمەن بىرگە گەنەرالدار بوكەي ورداسى اۋدانىنا دا بەت بۇردى. الدىمەن ولار قازاقتىڭ تۇڭعىش كاۆالەريا گەنەرالى عۇبايدوللا جاڭگىروۆ, تۇڭعىش كاسىبي اسكەري گەنەرال شاكىر جەكسەنباەۆ, تۇڭعىش ىشكى ىستەر گەنەرالى تالاپ قابدەنوۆتەردىڭ كىندىك قانى تامعان تاريحي قۇت-مەكەنگە ءتاۋ ەتتى. گەنەرالدار كوشىن حان ورداسىنىڭ كىرەبەرىس قاقپاسىنان اۋدان باسشىسى نۇرلىبەك دامۋوۆ, اۋىل اكىمى الىبەك ايتقاليەۆ, مۋزەي-قورىقتىڭ باسشىسى عايسا ماحيموۆ باستاعان اۋىل ازاماتتارى مەن اقجاۋلىقتى انالارىمىز اق ۇسىنىپ, اق جارما كوڭىلمەن قارسى الدى. قوناقتار مۋزەي-قورىقتى ارالاپ, اۋدان تاريحىنا قانىقتى.
اۋدان ورتالىعىنداعى «قارۋ اماناتى» ساياباعىندا جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن جۇزدەسىپ, سوعىس قۇرباندارىن ءبىر مينۋتتىق ۇنسىزدىكپەن ەسكە الىپ, قاھارماندار ەسكەرتكىشىنە گۇلشوقتارىن قويدى. سونىمەن قاتار, گەنەرالدار اۋدان اكتيۆىمەن كەزدەستى.
اۋدان اكىمى نۇرلىبەك داۋموۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ءىس-شارادا كەلەلى ماسەلەلەر قوزعالىپ, ۇسىنىستار ايتىلدى. «بوكەي ورداسى – ستالينگراد شايقاسىنىڭ ەڭ جاقىن تىلى بولعان, سوعىستى باستان وتكەرگەن اۋدان. رەسمي دەرەكتەر بويىنشا وردا اۋدانىنان وردا اسكەري كوميسسارياتى ارقىلى مايدانعا 4613 ادام اتتانسا, ولاردىڭ ىشىنەن سوعىستان ورالماعاندارى – 3028 ادام. ونىڭ ىشىندە, ۇرىس دالاسىندا قازا بولعاندارى – 1408, حابار-وشارسىز كەتكەندەرى – 1410, جاراقاتتان قايتىس بولعاندارى – 206, ال تۇتقىندا كوز جۇمعانى – 4 ادام. بوكەي ورداسى اۋدانىنان ءۇش بىردەي كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, ءبىر حالىق قاھارمانى شىقتى», دەپ اۋدان اكىمى سوعىس جىلدارىنداعى اۋدان تاريحىنان مالىمەت بەرىپ ءوتتى.
ءسوز العان «گەنەرالدار كەڭەسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى تورالقاسىنىڭ توراعاسى, گەنەرال-لەيتەنانت بەكسۇلتان سارسەكوۆ باتىس قازاقستاننىڭ شالعايدا جاتقان قوس بىردەي اۋدانىنا ارنايى كەلۋلەرىنىڭ ماقساتىن ايتىپ, بۇگىنگىنىڭ باس اۋىرتار ماسەلەلەرىن دە تىلگە تيەك ەتتى.
«9 مامىر – تويلايتىن مەرەكە ەمەس, وتكەننەن ساباق الاتىن, بۇگىنگىنىڭ پارقىنا بويلاپ, تاعىلىم الاتىن كۇن. بۇل كۇن – وتان ءۇشىن شەيىت بولعان اتالارىمىزدىڭ, جەسىر قاپ, قاسىرەت كەشىپ, جاستاي سولعان انالارىمىزدىڭ, بالالىقپەن ەرتە قوشتاسىپ, بەلدەرى قاتپاي, ەڭبەككە ارالاسقان سوعىس بالالارىنىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتەتىن كۇن. ەل ارالاپ, جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەسۋدەگى ماقساتىمىزدىڭ ءبىرى – جاستار اراسىندا وتانسۇيگىشتىك, پاتريوتتىق تاربيەنى ناسيحاتتاۋ. ءبىزدىڭ جاستىق شاعىمىزدا «مەن دە ەشكىمنەن كەم ەمەسپىن. قاتارىمنان قالمايمىن» دەپ اسكەرگە بارۋعا قۇلشىنىپ تۇرسا, قازىرگى جاستار دارىگەرلەردىڭ ەسىگىن توزدىرىپ, قالايدا ءبىر اقاۋلىقتى ىزدەپ تاۋىپ, «كەمىستىگىم بار» دەپ اسكەرگە بارماۋدىڭ ءتۇرلى سەبەبىن تاۋىپ, بۇعىپ قالادى.
ساپارىمىزدىڭ ەكىنشى ءبىر ماقساتى – سوعىس وتى شارپىعان قوس اۋدانعا ءوز اياعىمىزبەن بارىپ, ءوز كوزىمىزبەن كورىپ, قاھارمان اۋدان اتاعىنىڭ بەرىلۋىنە سەپتەسۋ. بۇرىنعى ستالينگراد, قازىرگى ۆولگوگراد – باتىر قالا دەگەن مارتەبەگە يە. ال, وسى باتىر قالانىڭ ەڭ جاقىن تىلى بولعان, جاۋ ۇشاقتارى كوزدەگەن نەگىزگى نىسانى – جانىبەك, وردا اۋداندارىنا ەشقانداي مارتەبە بەرىلمەگەنى تاريحي ادىلەتسىزدىك», دەيدى بەكسۇلتان سارسەكوۆ.
