قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ قوعامدىق تۇراقتىلىقتى, بىرلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋعا, مەملەكەت قۇراۋشى قازاق ۇلتىنىڭ اينالاسىنا بىرىككەن 120-دان اسا ەتنوس وكىلدەرىنىڭ مادەنيەتىن ساقتاۋعا باعىتتالعان ساياساتىنىڭ كوڭىلگە قونىمدى جالعاسى بولدى.
1995 جىلى 1 مامىردى «قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى» دەپ جاريالاۋ تۋرالى جارلىققا قول قويىلۋى ەتنوسارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋ باسىمدىعىنا نەگىزدەلگەن ەلدىڭ ستراتەگيالىق دامۋ باعىتىن راستادى. بۇدان ءارى ازىرلەنگەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ستراتەگياسى, «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تۋرالى» زاڭ, قازاقستان حالقىنىڭ ۇلتتىق بىرلىگى دوكتريناسى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تۋرالى ەرەجە ونىڭ زاڭدىق رەسىمدەلۋىن جانە ودان ءارى سەرپىندى دامۋىن قامتاماسىز ەتتى. بۇل قۇجاتتار بوستاندىق, تەڭدىك پەن كەلىسىم, قوعامنىڭ بارلىق مۇشەسىن ءوزارا قۇرمەتتەۋ جانە قولداۋ يدەالدارىنا, ادام مەن ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ باسىمدىعىنا, تەگىنە, الەۋمەتتىك, لاۋازىمدىق جانە م ۇلىكتىك جاعدايىنا, جىنىسىنا, ناسىلىنە, ۇلتىنا, تىلىنە, دىنگە كوزقاراسى مەن نانىمىنا بايلانىستى قانداي دا ءبىر كەمسىتۋشىلىككە جول بەرمەۋگە نەگىزدەلگەن ەتنوسارالىق قاتىناس سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن بەكىتتى.
2007 جىلى كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ, قحا-عا ءوز وكىلدەرىنەن 9 ادامدى پارلامەنتتىڭ تومەنگى پالاتاسى – ماجىلىسكە دەپۋتات رەتىندە سايلاۋ قۇقىعى بەرىلدى. وسىلايشا, اسسامبلەيا كونستيتۋتسيالىق مارتەبەگە يە بولدى. 2008 جىلى ونىڭ ماتەريالدىق بازاسىن نىعايتۋ ماقساتىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قورى قۇرىلدى.
جالپىۇلتتىق بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ ماڭىزدىلىعى ايرىقشا نازاردا تۇراتىنىن 2015 جىلدى اسسامبلەياعا 20 جىل تولۋىنا وراي «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جىلى» دەپ جاريالاۋ تاعى ءبىر راستادى. مۇنداي شارالار حالىقتى ودان ءارى بىرىكتىرىپ, ەتنوسارالىق قاتىناستى ۇيلەستىرۋدىڭ وتاندىق تاجىريبەسىنە حالىقارالىق جۇرتشىلىقتىڭ نازارىن اۋداردى جانە «بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ جول كارتاسى», «ۇلكەن ەل – ۇلكەن وتباسى», ت.س.س. بىرقاتار جوبانىڭ تابىستى ىسكە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتتى.
ورتاق تاريح نەگىزىندە قازاقتار مەن باسقا ەتنوستاردىڭ كومەگىمەن ورتاق قيىنشىلىقتى ەڭسەرۋ بارىسىندا پوليەتنوستىق وتانىمىزدىڭ بىرلىگىن ساقتاۋ مەن نىعايتۋداعى ماڭىزدى قادام – 2016 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىندا العىس ايتۋ كۇنىن مەرەكە رەتىندە اتاپ ءوتۋ بولدى. بۇل مەرەكە قالىڭ بۇقارا حالىقتىڭ اراسىنان قولداۋ تاۋىپ, ناتيجەسىندە تۇراقتى تۇردە تويلانىپ, اسسامبلەيانىڭ قايىرىمدىلىق ءىس-شاراسى ونىڭ اجىراماس ءبىر بولىگىنە اينالدى.
قحا قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى قامتاماسىز ەتۋ, وتاندىق ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋ, مەملەكەتتىك ءتىلدى جانە باسقا دا ەتنوس تىلدەرىن دامىتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ساياساتتى ازىرلەۋگە جانە ىسكە اسىرۋعا جاردەمدەستى. ول ەتنوساياسي ماسەلەلەر بويىنشا زاڭ جوبالارىنىڭ قوعامدىق-ساياسي ساراپتاماسىنا, ەلدەگى قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتىڭ ەلىمىزگە ءتان مودەلىن ناسيحاتتاۋعا, اعارتۋشىلىق جانە باسپا قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋعا, ەتنوسارالىق قاتىناستار اياسىندا مونيتورينگ جۇرگىزۋگە قاتىسىپ وتىردى. اسسامبلەيا قازاق دياسپوراسى مەن يررەدەنتاسىنا انا ءتىلىن, مادەنيەتى مەن داستۇرلەرىن ساقتاۋ مەن دامىتۋ بويىنشا قولداۋ كورسەتىپ, ونىڭ تاريحي وتانىمەن بايلانىسىن نىعايتۋعا, كەلىسپەۋشىلىكتەر مەن داۋلى ماسەلەلەردى رەتتەۋگە, ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى جانجالدى جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋگە جانە پراكتيكالىق شارالاردى ىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتتى.
بىلتىر كوكتەمدەگى سۋ تاسقىنى كەزىندە اسسامبلەيا ەرىكتىلەر قوزعالىسى مەن قايىرىمدىلىق جۇمىسىنىڭ كوشباسشىسىنا اينالدى. پرەزيدەنت ءوز مالىمدەمەسىندە: «اسسامبلەيا كەيبىر ادامداردىڭ ايتىپ جۇرگەن تەك قاعاز جۇزىندەگى دەكوراتسيالىق ۇيىم ەمەس ەكەنىن, كەرىسىنشە ۇلتىمىزدىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماقتاستىعى قۇندىلىقتارىنىڭ باستاۋشىسى ەكەنىن تاعى دا كورسەتتى. مەنىڭ باتىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان, قوستاناي وبلىستارىنىڭ سۋ باسقان اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋلەرىمدە ولار قحا مۇشەلەرىنە وزدەرىنىڭ جانارشىرلىعى مەن ۋاقتىلى كورسەتكەن كومەگى ءۇشىن ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى», دەۋى – سونىڭ ايقىن ايعاعى.
قحا مەملەكەتتىك بيلىك پەن ازاماتتىق قوعام جۇيەسىنە بىرىكتىرىلگەن ينستيتۋت بولىپ سانالادى. مەملەكەتتىك سالاعا قاتىسۋ وڭىرلىك دەڭگەيدى قوسا العاندا, پرەزيدەنتپەن, اكىمدەرمەن جانە سالالىق اتقارۋشى ورگاندارمەن بايلانىس ارقىلى كورىنەدى.
الەمدىك قوعامداستىق قحا قىزمەتىن ەرەكشە كوزقاراسپەن زەرتتەپ كەلەدى. ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزبەن تانىسۋ ءۇشىن ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, فرانتسيا, يسپانيا, يتاليا, قىتاي, مالايزيا, اقش, رەسەي, تۇركيا, بولگاريا, ارمەنيا, كانادا, وڭتۇستىك كورەيا, پولشا, ماجارستان, فينليانديا جانە الەمنىڭ باسقا دا ەلدەرىنەن وكىلدىكتەر ءوتىنىش ءبىلدىردى. قازاق ەلىنىڭ ۇلگىسى بويىنشا وسىنداي قوعامدىق قۇرىلىمدار تمد-نىڭ بىرقاتار ەلىندە, اتاپ ايتقاندا, قىرعىزستان, مولدوۆا, رەسەي جانە ونىڭ سۋبەكتىلەرىندە (شەشەنستان, ساحا, باشقۇرتستان, تاتارستان ت.ب.) قۇرىلا باستادى. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ قحا تاجىريبەسى حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ دا جوعارى باعاسىنا يە بولىپ كەلەدى.
زيابەك قابىلدينوۆ,
ۇعا اكادەميگى
