وندىرىلگەن تاۋارلار ەسەپكە الىنادى
سەنات توراعاسى, الدىمەن, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتى XXXIV سەسسياسىندا ەل باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جۇكتەگەن مىندەتتەردى اتاپ ءوتتى. ماۋلەن اشىمباەۆ قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋعا, وسى باعىتتاعى باستامالاردى ىسكە اسىرۋعا بارلىق ەل ازاماتتارى كۇش جۇمىلدىرۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ رەفورمالار باعدارىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ سەنات قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باسىمدىعى ەكەنىن ەسكە سالىپ, پالاتا جۇمىسىنىڭ الداعى باعىتتارىنا توقتالدى.
– پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە اتالعان ينستيتۋتتىڭ ەل دامۋىنداعى ءرولى ەرەكشە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى مەملەكەتتىك اپپارات پەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان ناقتى تاپسىرمالار بەردى. بۇل مىندەتتەردىڭ ساپالى ءارى ۋاقتىلى ورىندالۋى ء«بىر ەل – ءبىر مۇددە» دەپۋتاتتىق توبىنىڭ جانە جالپى سەناتتىڭ نازارىندا بولادى. وسى باعىتتا دەپۋتاتتاردىڭ بارلىق مۇددەلى تاراپپەن جۇيەلى ديالوگ قۇرۋىنىڭ ماڭىزى زور, – دەدى م.اشىمباەۆ.
بۇدان سوڭ پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار باستاماشى بولعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تاۋارلاردىڭ شىعارىلعان ەلىن ايقىنداۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ەكى وقىلىمدا قارالىپ, ماقۇلداندى.
– ماقۇلدانعان زاڭ وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ سالاسىنداعى تەتىكتەردى ودان ءارى جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى. اتاپ ايتقاندا, زاڭ ارقىلى جاڭا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ءتىزىمىن جۇرگىزۋدىڭ قاعيدالارى مەن ەرەجەلەرى ايقىندالدى. ولار وندىرەتىن تاۋارلار تۋرالى مالىمەتتەر دە ەنگىزىلدى. سونداي-اق ءىرى تاپسىرىس بەرۋشىلەرگە ەلىشىلىك قۇندىلىقتى دامىتۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋگە قاتىستى قوسىمشا ەرەجەلەر كوزدەلگەن. زاڭ وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى قولداۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى جەتىلدىرۋگە وڭ ىقپالىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز, – دەدى سەنات سپيكەرى.
وسى قۇجات ارقىلى 3 كودەكسكە جانە 19 زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. اتاپ ايتقاندا, وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشى, قارسى مىندەتتەمەلەر, تسيفرلىق ۆەريفيكاتسيا باعىتتارى ايقىندالدى. ۋاكىلەتتى ورگان وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ ءتىزىلىمىن جۇرگىزۋ قاعيدالارىن ازىرلەپ, بەكىتەدى. سونداي-اق وسى ءتىزىلىمدى جۇرگىزۋدىڭ جاڭا فۋنكتسيالارى تولىقتىرىلدى. كورسەتىلگەن ءتىزىلىمدى قوسۋ جانە ودان شىعارۋ ءتارتىبى دە بار. سونىمەن قاتار ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگان تاۋارلاردىڭ ۇلتتىق كاتالوگىن جۇرگىزۋ قاعيدالارىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى, وندا تاۋارلاردى تىركەۋ جونىندەگى فۋنكتسيا ەنگىزىلگەن. ءتيىستى زاڭ تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى سىنىپتاۋداعى بىرىزدەندىرۋدىڭ بىرىڭعاي جۇيەسىن قامتاماسىز ەتەتىن تاۋارلاردىڭ, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ جالپى سىنىپتاۋىشىن جۇرگىزۋ جونىندەگى نورمالارمەن تولىقتىرىلدى.
ءتىزىلىمدى قالىپتاستىرۋدىڭ جاڭا تەتىگى قولدانىسقا ەنگىزىلگەنگە دەيىن بەرىلگەن تاۋارلاردىڭ شىعۋ تەگى تۋرالى سەرتيفيكاتتار مەن يندۋستريالىق سەرتيفيكاتتار 2026 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن جارامدى.
كۇرىش شارۋاشىلىعىن زەرتتەۋگە كەدەرگى كوپ
پالاتا وتىرىسىندا العاشقى بولىپ دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان اندرەي لۋكين مونوپولياعا قارسى تەرگەۋلەر جۇرگىزۋ كەزىندە كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارى ءجيى بۇزىلاتىنىن ايتىپ, الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى ۋاقىتتا بيزنەس وكىلدەرى نەگىزسىز تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلەتىنىن ايتىپ ءجيى شاعىمدانادى.
– مۇنداي ارەكەتتەر ءادىل باسەكەلەستىكتى قالىپتاستىرۋعا كەدەرگى بولىپ وتىر. اسىرەسە شاعىن جانە ورتا بيزنەس زاڭنىڭ تەك فورمالدى تۇردە ورىندالۋىن ەمەس, لوگيكاعا ساي, اشىق ءارى مەملەكەتپەن ءوزارا سىيلاستىققا نەگىزدەلگەن قارىم-قاتىناستى كۇتەدى, – دەدى سەناتور.
ال رۋسلان رۇستەموۆ ارال وڭىرىندەگى كۇرىش شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن كوتەردى. ول ىبىراي جاقاەۆ اتىنداعى قازاق كۇرىش شارۋاشىلىعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى مەملەكەتتىك قولداۋعا ءزارۋ ەكەنىن العا تارتتى.
سەناتور پرەزيدەنت اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرى فورۋمىندا اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمىن, سونىڭ ىشىندە تۇقىم شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتكەنىن ەسكە سالدى. الايدا قارجىلاندىرۋدىڭ تۇراقتى بولماۋىنان جانە تەحنيكالىق بازانىڭ ەسكىرۋىنە بايلانىستى كۇرىش شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ الەۋەتى تولىق پايدالانىلماي كەلەدى. سونداي-اق قارجى بولىنەتىن عىلىمي-تەحنيكالىق تاپسىرماعا وراي جاريالانعان كونكۋرستار شارتىنا ارال ءوڭىرىنىڭ سۋ تاپشىلىعى جاعدايىنا بەيىمدەلگەن كۇرىش جانە باسقا دا داقىلداردىڭ جاڭا سورتتارىن ءوسىرۋ, سونداي-اق سۋ جانە رەسۋرس ۇنەمدەۋشى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جونىندەگى زەرتتەۋلەرى ساي ەمەس بولىپ شىققان.
– كۇرىش ينستيتۋتى – ارال ءوڭىرىنىڭ سۋارمالى ەگىنشىلىگىن, سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ, توپىراقتىڭ قۇنارلىلىعىن ارتتىرۋ جانە تۇزدانۋىمەن كۇرەسۋدى زەرتتەيتىن ورتالىق. سونىمەن قاتار ايماقتىڭ نەگىزگى داقىلى كۇرىش جانە ءارتاراپتاندىرۋ داقىلدارىنىڭ سەلەكتسياسىن, باستاپقى تۇقىم شارۋاشىلىعى جانە اگروتەحنولوگياسىن ازىرلەپ, كليمات وزگەرىسىن باعالاپ, بولجايدى, ەكولوگيالىق جانە شولەيتتەنۋ باعىتىنداعى وزگەرىستەردى زەرتتەپ, عىلىمي ناتيجەلەردى وندىرىسكە ەنگىزەدى. قارجىلاندىرۋعا جەتەكشى عالىمداردى عانا ەمەس, كىشى قىزمەتكەرلەردى, لابورانتتار مەن تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەردى دە قوسۋ كەرەك, – دەدى سەناتور.
ول وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت باسشىسىنا ارال ءوڭىرىنىڭ جاعدايىنا بەيىمدەلگەن كۇرىشتىڭ جاڭا سورتتارىن, بالاما داقىلداردى ازىرلەۋ جونىندەگى عىلىمي-تەحنيكالىق تاپسىرمانى باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋعا كونكۋرستىق قۇجاتتاماعا ەنگىزۋگە ىقپال ەتۋدى سۇرادى.
ءداستۇرلى ەمەس مەديتسينا قاۋىپتى
بيبىگۇل جەكسەنباي ءداستۇرلى ەمەس مەديتسينانىڭ جۇگەنسىز كەتكەنىن ايتىپ, ماسەلە كوتەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇدان ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا قاۋىپ ءتونىپ جاتىر. ويتكەنى كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسى تومەن ءارى ونداعى قىزمەتكەرلەردىڭ مەديتسينالىق ءبىلىمى جوق. سەناتور سونىمەن قاتار حالىقارالىق تاجىريبە بولعانىنا قاراماستان, ەلدە ءداستۇرلى ەمەس مەديتسينالىق قىزمەتتى رەتتەيتىن نورمالار 2006 جىلى جويىلعاننان كەيىن بۇل سالا مۇلدە قۇقىقتىق كەڭىستىكتەن تىس قالعان.
– ءداستۇرلى ەمەس مەديتسينا سالاسىنداعى قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن وسى سالانى زاڭنامالىق رەتتەۋ شارالارىن قابىلداۋدى قاراستىرۋ كەرەك. ليتسەنزيالاۋ, سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەسىن ەنگىزىپ, دالەلدەرگە نەگىزدەلگەن رۇقسات ەتىلگەن ادىستەر مەن پراكتيكالاردىڭ ءتىزىلىمىن جاساۋ قاجەت. بۇل ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋعا, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە ءتيىمدى ءارى قاۋىپسىز ءداستۇرلى ەمەس مەديتسينا ادىستەرىن كولەڭكەلى ايماقتان شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ب.جەكسەنباي.
دەپۋتات جاننا اسانوۆا بولسا ادامداردىڭ ەسىرتكىلىك جانە توكسيكومانيالىق ماسايۋ كۇيىن اسىرەسە, جاڭا پسيحواكتيۆتى زاتتاردى, سونداي-اق ۇشپا ينگاليانتتاردىڭ ۋىتتى اسەرىن مەديتسينالىق جۇيەلەر انىقتاي الماي وتىرعانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا جىل سايىن ماس كۇيىندەگى ادامداردىڭ «ماس ەمەس» دەپ تانىلۋ جاعدايلارى ارتىپ كەلەدى. قازىرگى قولدانىلىپ جۇرگەن زەرتحانالىق ادىستەر سينتەتيكالىق كاننابينويدتار, كاتينوندار جانە جاسوسپىرىمدەر ءجيى قولداناتىن ۇشپا ينگاليانتتاردى انىقتاۋعا قاۋقارسىز. اتالعان زاتتاردىڭ اسەرى تەز وتەتىندىكتەن ءارى ولاردىڭ ساۋداسى شەكتەۋسىز بولعاندىقتان, پوليتسيا مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى مۇنداي جاعدايلارعا ءتيىمدى ارەكەت ەتە الماي وتىر. سەناتور مەديتسينالىق كۋالاندىرۋ سالاسىنداعى نورماتيۆتىك جانە تەحنيكالىق بازانى كەشەندى تۇردە جاڭعىرتۋدى ۇسىندى.
جەكەمەنشىك مەكتەپتەر كوبەيىپ كەتتى
سەناتور ناۋرىزباي بايقاداموۆ جەكە مەنشىك مەكتەپتەردىڭ كوبەيىپ كەتكەنىن مالىمدەدى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ەلدە جەكەمەنشىك مەكتەپتەر قارقىندى دامىپ كەلەدى جانە مەملەكەت بۇلارعا ايتارلىقتاي قولداۋ كورسەتىپ جاتىر. الايدا جەكەمەنشىك مەكتەپتەر سانى ارتىپ, ونى رەتتەۋ نازاردان تىس قالعان.
– جەر تەلىمدەرى باستاپقىدا جەكەمەنشىك قۇقىعىنداعى كاسىپكەرلىك نەمەسە جەكە تۇرعىن ءۇي رەتىندە الىنىپ, كەيىن نىسانالى ماقساتى وزگەرتىلىپ, مەكتەپ رەتىندە اشىلىپ جاتىر. سالىناتىن مەكتەپ قۇرىلىسىنىڭ قۇرىلىس نورمالارى مەن ەرەجەلەرىنە سايكەس كەلەتىن تيپتىك جوباسى بەكىتىلۋى كەرەك. جەكەمەنشىك ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ اتاۋى ونوماستيكا سالاسىنداعى زاڭنامالارمەن رەتتەلۋى كەرەك. مەكتەپ قۇرىلتايشىلارى بالا سانىن كوبەيتۋ ءۇشىن ورتالىققا ەلدى مەكەندەردەن بالالار تاسىمالداپ جاتىر. ال ول بالالاردىڭ جول قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى – الاڭداتارلىق جاعدايدا, – دەدى سەناتور.
ول وقۋ ورىندارىن سالۋ كەزىندە جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ پىكىرلەرىن ەسكەرۋ قاجەتتىگىن, سونداي-اق جەكەمەنشىك مەكتەپتەردى قارجىلاندىرۋ جانە وقۋشىلاردىڭ الەۋمەتتىك قامسىزداندىرىلۋىن ۇيىمداستىرۋ تاسىلدەرىن قايتا قاراۋدى ۇسىندى.
سونداي-اق جانبولات جورگەنباەۆ الماتى وبلىسىنداعى گازداندىرۋ جانە سۋمەن جابدىقتاۋ ماسەلەلەرىنە ۇكىمەتتىڭ نازارىن اۋدارىپ, قوردالانعان تۇيتكىلدەردىڭ شەشىمىن ۇسىندى. وندا دەپۋتات كەگەن جانە رايىمبەك اۋداندارىن گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە «شەلەك-كەگەن-نارىنقول» ماگيسترالدى گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى 2020–2025 جىلدارعا جوبالانعانىن مالىمدەدى. الايدا بۇل جوبا ءالى قارجىلاندىرىلماعان. ناتيجەسىندە, جوبانىڭ سمەتالىق قۇنى ءوسۋى مۇمكىن. قازىر 32,3 ملرد تەڭگە كولەمىندە قارجى جەتىسپەۋشىلىگى بايقالادى, ال بۇل 2025 جىلعا ارنالعان جوسپارلاردىڭ ورىندالۋىن قيىنداتا تۇسەدى.
سەناتور بۇعان قوسا وبلىستى ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن جابدىقتاۋ پروبلەماسىن كوتەردى, وعان 2025 جىلعا 24 نىسان بويىنشا سۋمەن جابدىقتاۋدى سالۋ جانە جاڭارتۋ ءۇشىن 17,9 ملرد تەڭگە مولشەرىندە بيۋدجەتتىك ءوتىنىم بەرىلگەن. اتاپ ايتقاندا, تالعار اۋدانىنىڭ بەساعاش, كىشى بايسەركە اۋىلدارى مەن ىلە اۋدانىنىڭ «جومارت» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنە ءتيىستى قارجى ءبولۋ كەرەك. بۇل جوبالاردى ىسكە اسىرۋ وڭىردەگى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ 99,7 پايىزىن اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
