600 جىلدان استام تاريحى بار كەسەنە ەسىگى قازاندىقتىڭ باس زالى مەن قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ بەيىتىن ءبولىپ تۇرعان, ەرەكشە مانگە يە, اسەم بەزەندىرىلگەن. ەسىككە بۇرىن-سوڭدى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەن.
قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى بارىسىندا انىقتالعانىنداي, جارىقتار مەن دەفورماتسيا سالدارىنان اعاشتار ىدىراي باستاعان. سونىمەن قاتار, ەسىك بەتى ابدەن لاستانعان, كىر, ماي, جەلىممەن جابىلعان. ءبىر كەزدەرى ادامدار ونى جاقسىراق ەتىپ كورسەتۋ ءۇشىن ءار ءتۇرلى ماتەريالداردى پايدالعانعانى ءمالىم بولدى. قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى دالالىق زەرتتەۋلەر, ەسەپتەۋ جۇيەلەرىن قولدانۋ, رەنتگەن ساۋلەلەرى, زەرتحانالىق زەرتتەۋلەر, ءتۇرلى مامانداردى تارتۋ ارقىلى نەيتروندىق توموگرافيا سياقتى كوپتەگەن سالالاردى قامتىعان.
ەسىكتەگى ويىقتاردا ءار ءتۇرلى ماتەريالداردان جاسالعان (سۇيەك, قالايى, اعاشتىڭ بىرنەشە ءتۇرى) ءتۇرلى ەلەمەنتتەر ورناتىلعان. ءبىر قىزىعى, اعاشتىڭ افريكا مەن قيىر شىعىستا كەزدەسەتىن تۇرلەرى بار. دەگەنمەن, ەسىكتىڭ نەگىزگى قاڭقاسى جاڭعاق اعاشىنان جاسالعان. ءتىپتى التىنعا تەڭەستىرىلەتىن ماتەريالداردان جاسالعان كىرىستىرۋلەر دە بار. ويۋدىڭ ءوزى وتە كۇردەلى جانە كوپ دەڭگەيلى بولىپ كەلگەن. ەسىكتىڭ بىرتەگىس بولۋى ءۇشىن كۇرىشتەن جاسالعان جەلىمدى پايدالانعان. زەرتحانا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا, كونە جادىگەردىڭ اعاش قۇرىلىمىندا ساڭىلاۋلار پايدا بولىپ, تىرناق ىزدەرى مەن تەرميتتىڭ زاقىمدالۋى انىقتالعان.
تاقتالاردى بىرىكتىرەتىن مەتالل تاقتالاردى زەرتتەۋ ءۇشىن عالىمدار الماتى ماڭىندا ورنالاسقان يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىنىڭ قوندىرعىلارىن پايدالانادى. يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتىندا جۇرگىزىلگەن رەنتگەندىك زەرتتەۋ ناتيجەسى ىشىندە كۇمىس پەن التىن ورنەكتەرمەن جاسالعان اراب جازۋلارى بار ەكەنىن كورسەتتى. قالپىنا كەلتىرۋ توبى ەسىكتى كەسەنەدەگى ورنىنا قايتارماي, مۇراجايعا بەرۋدى ۇسىندى. قازىرگى تاڭدا قابىرحانا بولمەسىنىڭ ەسىگى ازىرەت-سۇلتان ۇلتتىق تاريحي-مادەني مۋزەي قورىعىنىڭ باس كەڭسەسىندەگى كونە جادىگەرلەر مۋزەيىنە قويىلدى. ەندى قۇندى جادىگەردەگى اراب جازۋلارىمەن ورنەكتەلىپ جازىلعان كونە مۇرانى زەرتتەۋ جۇمىسى ياساۋيتانۋ عىلىمي ورتالىعى عالىمدارىنىڭ نازارىندا بولادى.
ءا.بىلدەبەكوۆا, ازىرەت-سۇلتان
ۇلتتىق تاريحي-مادەني مۋزەي قورىعى
«ياساۋيتانۋ» عىلىمي ورتالىعىنىڭ
اعا عىلىمي قىزمەتكەرى
