«حالىقارالىق عىلىمي ىنتىماقتاستىق ورتالىعى» («International Centre of Scientific Collaborations») جەكە مەكەمەسى استانا قالاسىنىڭ ءبىلىم باسقارماسى مەن «استانا دارىنى» ورتالىعىمەن بىرلەسىپ وتكىزگەن ءۇش كۇندىك ءىس-شارا عىلىم قىزمەتكەرلەرى كۇنىنە جانە عىلىمي ءبىلىم بەرۋدى ەنگىزۋ جونىندەگى استانا دەكلاراتسياسىنىڭ (IBSE) قابىلدانعانىنا 10 جىل تولۋىنا وراي ۇيىمداستىرىلدى. ەلورداداعى ءال-فارابي اتىنداعى وقۋشىلار سارايىندا وتكەن فورۋم جۇمىسىنا استانا قالاسى اكىمدىگى ءبىلىم بەرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى قاسىمحان سەنعازيەۆ, عىلىم جانە ءبىلىم سالاسىنداعى ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» حالىقارالىق كونسورتسيۋمىنىڭ (BRISEC) ۆيتسە-پرەزيدەنتى, پروفەسسور مانزوور سومرو, جەرلەسىمىز, كۋالا-لۋمپۋر قالاسىنداعى UTAR ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى گۇلنازيا يساباەۆا جانە باسقا ماماندار, مەكتەپ مۇعالىمدەرى, حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ جەڭىمپاز-وقۋشىلارى قاتىستى.
بۇل دارىندى بالالار قىتايدا (CASTIC-38), وڭتۇستىك كورەيادا (IPCP, WICO), مالايزيادا (KLESF), تۋنيستە (I-FEST) وتكەن بايقاۋلاردا عىلىمي جوباسىن جوعارى بىلىكتى قازىلار الدىندا دالەلدەپ, مىڭداعان بالانىڭ اراسىندا جۇلدەگەر اتانعان.
فورۋمنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز العان شەتەلدىك ماماندار وسكەلەڭ ۇرپاققا عىلىمي ءبىلىم بەرۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ايتتى. پاريج وبسەرۆاتورياسى (LIRA) مەن پاريج-سيتە ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى, فرانتسيا عىلىم اكادەمياسىنىڭ مۇشەسى پەر لەنا فورۋم قاتىسۋشىلارىنا بەينە-سالەم جولداپ, ەلىمىزدىڭ دارىندى بالالاردى قولداۋىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
«2015 جىلى زەرتتەۋلەرگە نەگىزدەلگەن عىلىمي ءبىلىم بەرۋدى ەنگىزۋ جونىندەگى استانا دەكلاراتسياسى قابىلدانىپ, قازاقستان دا عىلىمي ءبىلىم جونىندەگى اكادەمياارالىق ارىپتەستىك باعدارلاماسىنا قوسىلدى. مەن جانە ءبىر توپ عالىم ازىرلەگەن بۇل باعدارلاما بالالارعا عىلىم عاجايىبىن تانىستىرۋعا ارنالعان. بۇگىنگى كۇردەلى الەمدە مۇنداي فورۋم وتكىزۋ وتە ماڭىزدى. سىزدەر قورشاعان ورتانىڭ سۇلۋلىعىن, ادام اقىل-ويىنىڭ عالاماتىن اشا وتىرىپ, بالالاردى كىشكەنتاي كەزىنەن تابيعات قۇبىلىستارىن, ياعني اقيقاتتى تانۋعا قىزىقتىرىپ, تانىم قابىلەتىن شىڭدايسىزدار. قازىر اقيقات ۇعىمى جالعان اقپارات پەن ۇگىت-ناسيحاتتىڭ تاساسىندا قالدى. عىلىمي قىزمەت ناتيجەسىندە قول جەتكىزگەن اقيقات ەركىن ويعا جول اشادى. عىلىمي ءبىلىم بۇكىل الەمدەگى, قازاقستانداعى, ورتالىق ازيانىڭ بارلىق ەلىندەگى بالالاردىڭ بويىنا اقيقات, ەركىن وي, ادىلەت سەزىمىن, ادامشىلىق دانەگىن ەگەتىنىنە سەنەمىن», دەدى پروفەسسور پەر لەنا.
الەمدىك تاجىريبەگە قاراعاندا, وزىق ەلدەردىڭ ءبىلىم جۇيەسى بالالاردى بالاباقشادان باستاپ عىلىمعا باۋليدى. عىلىمي-تانىمدىق ءىس-شارالار مەكتەپتەگى وقۋ باعدارلاماسىنىڭ ءبىر باعىتى رەتىندە جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلەدى. مالايزياداعى UTAR ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى گۇلنازيا يساباەۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەلدە جاستاردى عىلىمعا باۋلۋعا عىلىمي-تانىمدىق كونتەنت ازىرلەۋگە باسا نازار اۋدارىلادى, وعان بەلگىلى عالىمدار تارتىلادى.
– كورولدىك عىلىم اكادەمياسىنىڭ عالىمدارى عىلىمي دارىستەر وتكىزۋگە بەلسەنە قاتىسادى. بالالارعا ارنالعان قىزىقتى باعدارلامالار كوپ جانە ولار تەلەارنالاردان, سايتتاردان تۇراقتى تۇردە كورسەتىلەدى. مەكتەپتەردە مۇعالىمدەر STEM-ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىندە (عىلىم مەن تەحنولوگياعا, ينجەنەريا مەن ماتەماتيكاعا باعدارلانعان ءبىلىم) وسى كونتەنتتى پايدالانادى. قازاقستاندا دا وسى ادىستەردى قولدانۋ كەرەك. ەلىمىزگە تەحنيكالىق ماماندار كەرەك دەيمىز, بالالاردى ينجەنەرلىك بىلىمدەرگە قىزىقتىرا بىلسە, وسى ماماندىقتى تاڭدايدى. بالانىڭ جاس ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, ىزدەنىسكە تارتقان ءجون. عىلىمي بايقاۋلارعا كەلسەك, وعان بارلىق مەكتەپ قاتىسۋى كەرەك. جاقسى ءبىلىم – زەرتتەۋگە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. بالالاردىڭ تانىمدىق قابىلەتىن شىڭداۋ وتە ماڭىزدى. بۇل – مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋدىڭ مىندەتى. بۇگىن ءوتىپ جاتقان فورۋم سياقتى ءىس-شارالار بالالاردى عىلىمعا قىزىقتىرادى. مالايزيادا وقۋشىلاردىڭ زەرتتەۋ قىزمەتىنە, جاڭا يدەيالارعا جول اشىق. قىزىعاتىن تاقىرىبىنا قاراي نيەتتەس ادامداردى تابۋ دا وڭاي. جاستارعا ارناپ مەملەكەت جانە جەكە كاسىپكەرلەر تاعايىندايتىن شاكىرتاقىلار دا كوپ. جاس عالىمدارعا مۇمكىندىك مول. ەڭ باستىسى, جاستاردىڭ وزىنە دەگەن سەنىمىن نىعايتۋ كەرەك, ادام كاپيتالىنىڭ ەلگە قىزمەت ەتۋىنە جاعداي جاساۋ كەرەك, – دەيدى گۇلنازيا يساباەۆا.
عىلىمي ءىس-شارانىڭ باستى ۇيىمداستىرۋشىسى, ءبىلىم-عىلىم سالاسىنىڭ بەلگىلى مامانى ءلاززات قۇسايىنوۆا ءوز سوزىندە «عىلىمداعى بالالار» جوباسىنىڭ بارلىق جاستاعى جەتكىنشەكتەردىڭ عىلىمي الەۋەتىن, قابىلەتىن اشۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى. حالىقارالىق بايقاۋلاردا توپ جارعان بالالاردىڭ جەتىستىگى – جوبا قىزمەتىنىڭ ناتيجەسى ەكەنى انىق.
فورۋم بارىسىندا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن كەلگەن بالالار وزدەرىنىڭ عىلىمي جوبالارىن تانىستىردى. كوكشەتاۋلىق وقۋشى ارۋجان جانىبەك توپىراقتىڭ قۇرامىن تالدايتىن ءارى قۇنارلىلىعىن ساقتاۋعا جانە ەگىستىكتە سۋدى ۇنەمدەۋگە كومەكتەسەتىن قۇرىلعى ازىرلەگەن. ونى «جەرۇيىق» دەپ اتاپتى, بۇل اپپارات كۇن ساۋلەسىنەن قۋات الادى. وسى عىلىمي جوباسى ءۇشىن ارۋجان كورەيادا وتكەن بايقاۋدا التىن مەدال جەڭىپ العان. ال شىمكەنتتىك 11-سىنىپ وقۋشىسى ءامينا ساۋلەنبەك عىلىمي جوباسىنىڭ ارقاسىندا بولاشاق ماماندىعىن تاڭداعانىن ايتادى. ونىڭ پلاستيك زاتتاردى قايتا وڭدەپ پايدالانۋ ءادىسى قورشاعان ورتاعا جاناشىرلىقتان تۋعان. مالايزيا استاناسى كۋالا-لۋمپۋر قالاسىندا وتكەن عىلىمي جوبالار كورمەسىندە (KLESF) ءا.ساۋلەنبەك قولا جۇلدەگە يە بولدى.
حالىقارالىق عىلىمي فورۋمنىڭ ەكىنشى كۇنى بەلگىلى گەنەتيك م.جاباعينمەن جانە جوشى ۇلىسى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ج.سابيتوۆپەن كەزدەسۋ بولدى. عالىمدار وزدەرىنىڭ زەرتتەۋ سالاسىنداعى جاڭالىقتارمەن تانىستىردى. سونداي-اق فورۋم اياسىندا ەلىمىزدەگى عىلىمي جۋرناليستيكانىڭ دامۋى جايىندا دا ءسوز قوزعالدى.
«عىلىمداعى بالالار» جوباسىنىڭ اۋقىمى جىلدان-جىلعا كەڭەيىپ كەلەدى. «بولامىن دەگەن بالانىڭ بەتىن قاقپا, بەلىن بۋ» دەمەكشى, جوبا تالىمگەرلەرى عىلىمعا بەيىمى بار جەتكىنشەكتەرگە جول اشىپ, باعىت-باعدار بەرۋگە ءاردايىم دايىن. بيىلدان باستاپ حالىقارالىق عىلىمي بايقاۋلاردا جەڭىمپاز بولعان وقۋشىلار جوو گرانتىن يەلەنەدى جانە اقشالاي سىياقى الادى. بۇل دا جاستاردى عىلىمعا تارتۋدىڭ ءبىر جولى.
دينا يمامباي,
جۋرناليست
