ءبىز داعدارىستى زاماناۋي ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋعا, ميللياردتاعان اكتيۆتەردى ەنگىزۋگە پايدالانامىز. مەملەكەت بارلىق قاجەتتى قولداۋ تەتىكتەرىن ۇسىنىپ وتىر. قاراجات ءبولىندى, جاعداي جاسالدى. ءبارىنىڭ دەرەۋ جۇمىسقا كىرىسۋى قاجەت. ۇكىمەتتىڭ ءاربىر مۇشەسىنەن, اكىمدەردەن ناقتى ناتيجەلەر تالاپ ەتىلەدى.
توقتار ەسىركەپوۆ,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ
دوكتورى, پروفەسسور.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا سىرتقى فاكتورلاردىڭ اسەر ەتىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەلىپ, ەكونوميكالىق كەڭىستىكتە پايدا بولعان نەگىزگى «سىرقاتتىڭ» دياگنوزىن ءدال باسىپ ايتتى جانە ونى ساۋىقتىرۋدىڭ جولدارى مەن ناقتى اتقارىلار شارالاردى اتاپ-اتاپ كورسەتتى. مەملەكەت باسشىسى ەكى سىرتقى فاكتوردىڭ اسەرىنە ارنايى توقتالدى. ءبىرىنشىسى, الەمدىك نارىقتاعى مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى. بىلتىرعى ماۋسىم ايىنان باستاپ بايقالعان بۇل پروبلەما بارلىق ەلدەرگە ءوز اسەرىن تيگىزۋدە. سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ سىرتقا شىعارىپ وتىرعان ەكسپورتتىق تاۋارلارى – ءتۇستى مەتالل, تىڭايتقىش سەكىلدى شيكىزاتتار باعاسىنىڭ الەمدىك نارىقتا تومەندەپ كەتۋى. ەكىنشىسى, كورشىلەس رەسەي ەكونوميكاسىندا ورىن الىپ وتىرعان جاعدايعا بايلانىستى. ماسەلەن, رەسەي ءرۋبلىنىڭ دەۆالۆاتسياعا ۇشىراۋى. مىنە, وسىنداي فاكتورلاردىڭ ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا اسەرىن ايتا وتىرىپ, پرەزيدەنت ۇكىمەتكە ناقتى تاپسىرمالاردى دەر كەزىندە بەرىپ وتىر. قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ءونىمى بىلتىر 4,2 پايىزعا ءوستى. ياعني, ەلدەگى داعدارىس قازاقستاننىڭ ىشكى ەكونوميكالىق جاعدايىنان ەمەس, سىرتقى فاكتوردىڭ اسەرىنەن بولىپ وتىرعان جايت ەكەندىگىن ەلباسى ورىندى اتاپ كورسەتتى. ەگەر مەملەكەت باسشىسى ۇسىنىپ وتىرعان داعدارىسقا قارسى باعدارلامالاردى تياناقتى قولدانا بىلسەك, ءبىز بۇل سىننان دا ءساتتى وتۋىمىزگە نەگىز مول.
پرەزيدەنتتىڭ ايرىقشا كوڭىل ءبولۋدى تاپسىرعان سالالارى – وتاندىق ماشينا جاساۋ جانە ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىراتىن كاسىپورىندار, سونىمەن قاتار ەلدەگى ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ماسەلەسى دە قازىرگى تاڭدا ساتىلاپ ىلگەرى جىلجۋدا. بۇل سالالارعا قارجى ءبولۋ ارقىلى وتاندىق ەكونوميكانى ساۋىقتىرۋمەن قاتار جۇمىسپەن قامتۋ شاراسىن دا ءتيىمدى جۇزەگە اسىراتىندىعىمىز ايتىلدى. ويتكەنى, داعدارىس جاعدايىندا ەڭ ءبىرىنشى قوعامعا اسەر ەتەتىنى جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى.
جالپى مەن ەكونوميكا سالاسىن تياناقتى زەرتتەپ جۇرگەن مامان رەتىندە ەلباسىنىڭ ەل ۇكىمەتىنە بەرگەن تاپسىرمالارى مەن العا قويعان ناقتى مىندەتتەرىنە كوڭىلىم تولعاندىعىن جەتكىزگىم كەلەدى. ەندىگى ماسەلە, سول تاپسىرمالاردى بۇلجىتپاي جۇزەگە اسىرۋ بولماق.
الماتى.
الماسبەك مامىتبەكوۆ,
«نۇر وتان» پارتياسى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى.
ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلباسى الداعى كۇندەرگە الاڭداپ جۇرگەن جۇرتقا بۇگىنگى قيىندىقتاردىڭ ۋاقىتشا ەكەندىگىن, قازاقستاننىڭ داعدارىستىڭ بۇل تولقىنىنان زارداپ شەكپەيتىندىگىن قاداپ ايتتى.
ەل ىشىندە سۋ ىشكەن قۇدىعىنا تۇكىرىپ جۇرەتىندەر كوپ قوي. الەمدىك داعدارىس قازاقستانعا كەپ قالعانداي توندىرە سويلەپ جۇرەدى. ەلدى ەرىكسىز ۇرەيلەندىرەدى. ەلباسى وندايلاردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ كەرەكتىگىن ايتتى. «مەن تاعى دا قازاقستان حالقىنا جاريا ەتەمىن: ءبىز ەشتەڭەنى جاسىرمايمىز. قيىندىقتار بولسا, حالىقپەن بىرگە كورەمىز جانە الداعى تۋىندايتىن ماسەلەنى اشىق ايتامىز», – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
راسىندا, حالىققا قاتتى الاڭدايتىنداي نەگىز جوق. مۇنى ۇلتتىق بانكتىڭ توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆتىڭ وتكەن جىل قورىتىندىلارى مەن الداعى كەزەڭگە ارنالعان ماكروەكونوميكالىق ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى ايتقاندارىنان انىق بايقاۋعا بولادى.
– 2014 جىلى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ بەرىكتىگى ەداۋىر نىعايدى. ەلدىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆى 102 ميلليارد دوللارعا جەتتى, سونىڭ ىشىندە, ۇلتتىق قور 73 ميلليارد دوللارعا دەيىن ءوستى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋمەن بىرگە العاندا, بۇل 2015 جىلعا ارنالعان ەكونوميكالىق ساياساتتى سەنىمدى قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ۇلتتىق بانك بيىل ايىرباس باعامىنىڭ كۇرت وزگەرۋىن بولدىرماۋعا نيەتتى, – دەگەن ەدى قايرات كەلىمبەتوۆ.
ارينە, وبلىس ورتالىقتارى دا ۇكىمەت نە شەشىم قابىلدايدى دەپ كورەرمەن بولىپ وتىرا المايدى. ماسەلەن, وڭتۇستىكتە جاقسى وزگەرىستەر بار. وبلىس اكىمىنىڭ باستاماسىمەن وتباسىلىق كاسىپكەرلىك نەگىزدەگى شارۋاشىلىقتى دامىتۋ باعدارلاماسى 5 مىڭداي ادامعا جۇمىس ورنىن تابۋعا جاردەمدەستى.
بۇل دا ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلعان باعدارلاما. ال, الدىندا جۇمىسى بار ادامدار تارىقپايدى.
شىمكەنت.
قانىبەك ايتجانوۆ,
الماتى وبلىسى بويىنشا
جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ باسشىسى.
ەلباسىنىڭ توراعالىق ەتۋىمەن وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ الداعى كەزەڭدەگى دامۋ باعىتى بويىنشا ناقتى شارالار ايقىندالىپ, تاپسىرىلدى. بۇل بۇگىنگى تاڭدا قابىلدانعان ماڭىزدى شەشىم بولىپ تابىلادى. ناقتىلاي تۇسسەم, مەملەكەت باسشىسى مەملەكەتتىڭ حالىق الدىنداعى الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىنىڭ قىسقارتىلمايتىنىن اتاپ كورسەتۋى – الەۋمەتتىك سالانىڭ باستى نازاردا تۇرعاندىعىن ايقىندايدى. اسىرەسە, ءوز ناتيجەلىلىگىن دالەلدەگەن «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ جالعاستىرىلۋى ۇلكەن قولداۋعا يە بولدى. اتالعان باعدارلامانىڭ 2011-2014 جىلدارى ىسكە اسىرىلۋى ەڭبەك نارىعىنداعى احۋالدى ەداۋىر جاقسارتىپ, تۇراقتاندىردى. باعدارلاماعا تارتىلعان 30 مىڭنان استام ادامعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلىپ, جۇمىسپەن قامتىلدى. ونىڭ ىشىندە 2 مىڭعا جۋىق ازاماتقا 4 ملرد.تەڭگە كولەمىندە شاعىن نەسيە بەرىلىپ, كاسىپكەرلىكپەن اينالىستى. كاسىپتىك دايارلاۋدان وتكەن 12,0 مىڭنان استام ادام سۇرانىسقا يە ماماندىقتار الىپ شىقتى. ناتيجەسىندە, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى بۇگىنگى كۇندە 4,7 پايىزعا تومەندەپ, حالىقتىڭ تابىسى ارتۋدا.
پرەزيدەنتىمىزدىڭ اتاپ وتكەن كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – جۇمىسشىلاردىڭ جاپپاي قىسقارتىلۋىنىڭ الدىن الۋ, ەڭبەك داۋلارىن بولدىرماۋ, وسى ماقساتتا ءىرى جانە ورتا كاسىپورىندارمەن مەموراندۋمدار بەكىتۋ بولىپ وتىر. بۇل باعىتتا دا وبلىسىمىزدا جۇيەلى تۇردە جۇمىس اتقارىلۋدا. بۇگىنگى كۇنگە بيزنەس قۇرىلىمدارىمەن 128 مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ونىڭ ىشىندە 8 ءىرى كاسىپورىنمەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ الماتى وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا مەموراندۋم جاسالدى.
تالدىقورعان.
ن.نازارباەۆ.
ەكونوميكالىق ىلگەرى باسۋدىڭ ناقتى تاپسىرمالارى بەرىلدى
توقتار ەسىركەپوۆ,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ
دوكتورى, پروفەسسور.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا سىرتقى فاكتورلاردىڭ اسەر ەتىپ وتىرعاندىعىن ايتا كەلىپ, ەكونوميكالىق كەڭىستىكتە پايدا بولعان نەگىزگى «سىرقاتتىڭ» دياگنوزىن ءدال باسىپ ايتتى جانە ونى ساۋىقتىرۋدىڭ جولدارى مەن ناقتى اتقارىلار شارالاردى اتاپ-اتاپ كورسەتتى. مەملەكەت باسشىسى ەكى سىرتقى فاكتوردىڭ اسەرىنە ارنايى توقتالدى. ءبىرىنشىسى, الەمدىك نارىقتاعى مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى. بىلتىرعى ماۋسىم ايىنان باستاپ بايقالعان بۇل پروبلەما بارلىق ەلدەرگە ءوز اسەرىن تيگىزۋدە. سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ سىرتقا شىعارىپ وتىرعان ەكسپورتتىق تاۋارلارى – ءتۇستى مەتالل, تىڭايتقىش سەكىلدى شيكىزاتتار باعاسىنىڭ الەمدىك نارىقتا تومەندەپ كەتۋى. ەكىنشىسى, كورشىلەس رەسەي ەكونوميكاسىندا ورىن الىپ وتىرعان جاعدايعا بايلانىستى. ماسەلەن, رەسەي ءرۋبلىنىڭ دەۆالۆاتسياعا ۇشىراۋى. مىنە, وسىنداي فاكتورلاردىڭ ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا اسەرىن ايتا وتىرىپ, پرەزيدەنت ۇكىمەتكە ناقتى تاپسىرمالاردى دەر كەزىندە بەرىپ وتىر. قازاقستاننىڭ جالپى ىشكى ءونىمى بىلتىر 4,2 پايىزعا ءوستى. ياعني, ەلدەگى داعدارىس قازاقستاننىڭ ىشكى ەكونوميكالىق جاعدايىنان ەمەس, سىرتقى فاكتوردىڭ اسەرىنەن بولىپ وتىرعان جايت ەكەندىگىن ەلباسى ورىندى اتاپ كورسەتتى. ەگەر مەملەكەت باسشىسى ۇسىنىپ وتىرعان داعدارىسقا قارسى باعدارلامالاردى تياناقتى قولدانا بىلسەك, ءبىز بۇل سىننان دا ءساتتى وتۋىمىزگە نەگىز مول.
پرەزيدەنتتىڭ ايرىقشا كوڭىل ءبولۋدى تاپسىرعان سالالارى – وتاندىق ماشينا جاساۋ جانە ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىراتىن كاسىپورىندار, سونىمەن قاتار ەلدەگى ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ماسەلەسى دە قازىرگى تاڭدا ساتىلاپ ىلگەرى جىلجۋدا. بۇل سالالارعا قارجى ءبولۋ ارقىلى وتاندىق ەكونوميكانى ساۋىقتىرۋمەن قاتار جۇمىسپەن قامتۋ شاراسىن دا ءتيىمدى جۇزەگە اسىراتىندىعىمىز ايتىلدى. ويتكەنى, داعدارىس جاعدايىندا ەڭ ءبىرىنشى قوعامعا اسەر ەتەتىنى جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى.
جالپى مەن ەكونوميكا سالاسىن تياناقتى زەرتتەپ جۇرگەن مامان رەتىندە ەلباسىنىڭ ەل ۇكىمەتىنە بەرگەن تاپسىرمالارى مەن العا قويعان ناقتى مىندەتتەرىنە كوڭىلىم تولعاندىعىن جەتكىزگىم كەلەدى. ەندىگى ماسەلە, سول تاپسىرمالاردى بۇلجىتپاي جۇزەگە اسىرۋ بولماق.
الماتى.
وتاندىق ونىمگە باسىمدىق كەرەك
الماسبەك مامىتبەكوۆ,
«نۇر وتان» پارتياسى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق فيليالى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى.
ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلباسى الداعى كۇندەرگە الاڭداپ جۇرگەن جۇرتقا بۇگىنگى قيىندىقتاردىڭ ۋاقىتشا ەكەندىگىن, قازاقستاننىڭ داعدارىستىڭ بۇل تولقىنىنان زارداپ شەكپەيتىندىگىن قاداپ ايتتى.
ەل ىشىندە سۋ ىشكەن قۇدىعىنا تۇكىرىپ جۇرەتىندەر كوپ قوي. الەمدىك داعدارىس قازاقستانعا كەپ قالعانداي توندىرە سويلەپ جۇرەدى. ەلدى ەرىكسىز ۇرەيلەندىرەدى. ەلباسى وندايلاردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ كەرەكتىگىن ايتتى. «مەن تاعى دا قازاقستان حالقىنا جاريا ەتەمىن: ءبىز ەشتەڭەنى جاسىرمايمىز. قيىندىقتار بولسا, حالىقپەن بىرگە كورەمىز جانە الداعى تۋىندايتىن ماسەلەنى اشىق ايتامىز», – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
راسىندا, حالىققا قاتتى الاڭدايتىنداي نەگىز جوق. مۇنى ۇلتتىق بانكتىڭ توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆتىڭ وتكەن جىل قورىتىندىلارى مەن الداعى كەزەڭگە ارنالعان ماكروەكونوميكالىق ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى ايتقاندارىنان انىق بايقاۋعا بولادى.
– 2014 جىلى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ بەرىكتىگى ەداۋىر نىعايدى. ەلدىڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆى 102 ميلليارد دوللارعا جەتتى, سونىڭ ىشىندە, ۇلتتىق قور 73 ميلليارد دوللارعا دەيىن ءوستى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋمەن بىرگە العاندا, بۇل 2015 جىلعا ارنالعان ەكونوميكالىق ساياساتتى سەنىمدى قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ۇلتتىق بانك بيىل ايىرباس باعامىنىڭ كۇرت وزگەرۋىن بولدىرماۋعا نيەتتى, – دەگەن ەدى قايرات كەلىمبەتوۆ.
ارينە, وبلىس ورتالىقتارى دا ۇكىمەت نە شەشىم قابىلدايدى دەپ كورەرمەن بولىپ وتىرا المايدى. ماسەلەن, وڭتۇستىكتە جاقسى وزگەرىستەر بار. وبلىس اكىمىنىڭ باستاماسىمەن وتباسىلىق كاسىپكەرلىك نەگىزدەگى شارۋاشىلىقتى دامىتۋ باعدارلاماسى 5 مىڭداي ادامعا جۇمىس ورنىن تابۋعا جاردەمدەستى.
بۇل دا ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلعان باعدارلاما. ال, الدىندا جۇمىسى بار ادامدار تارىقپايدى.
شىمكەنت.
بۇگىنگى كۇنگە قاجەت ماڭىزدى شەشىم
قانىبەك ايتجانوۆ,
الماتى وبلىسى بويىنشا
جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ باسشىسى.
ەلباسىنىڭ توراعالىق ەتۋىمەن وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ الداعى كەزەڭدەگى دامۋ باعىتى بويىنشا ناقتى شارالار ايقىندالىپ, تاپسىرىلدى. بۇل بۇگىنگى تاڭدا قابىلدانعان ماڭىزدى شەشىم بولىپ تابىلادى. ناقتىلاي تۇسسەم, مەملەكەت باسشىسى مەملەكەتتىڭ حالىق الدىنداعى الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىنىڭ قىسقارتىلمايتىنىن اتاپ كورسەتۋى – الەۋمەتتىك سالانىڭ باستى نازاردا تۇرعاندىعىن ايقىندايدى. اسىرەسە, ءوز ناتيجەلىلىگىن دالەلدەگەن «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ جالعاستىرىلۋى ۇلكەن قولداۋعا يە بولدى. اتالعان باعدارلامانىڭ 2011-2014 جىلدارى ىسكە اسىرىلۋى ەڭبەك نارىعىنداعى احۋالدى ەداۋىر جاقسارتىپ, تۇراقتاندىردى. باعدارلاماعا تارتىلعان 30 مىڭنان استام ادامعا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلىپ, جۇمىسپەن قامتىلدى. ونىڭ ىشىندە 2 مىڭعا جۋىق ازاماتقا 4 ملرد.تەڭگە كولەمىندە شاعىن نەسيە بەرىلىپ, كاسىپكەرلىكپەن اينالىستى. كاسىپتىك دايارلاۋدان وتكەن 12,0 مىڭنان استام ادام سۇرانىسقا يە ماماندىقتار الىپ شىقتى. ناتيجەسىندە, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى بۇگىنگى كۇندە 4,7 پايىزعا تومەندەپ, حالىقتىڭ تابىسى ارتۋدا.
پرەزيدەنتىمىزدىڭ اتاپ وتكەن كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – جۇمىسشىلاردىڭ جاپپاي قىسقارتىلۋىنىڭ الدىن الۋ, ەڭبەك داۋلارىن بولدىرماۋ, وسى ماقساتتا ءىرى جانە ورتا كاسىپورىندارمەن مەموراندۋمدار بەكىتۋ بولىپ وتىر. بۇل باعىتتا دا وبلىسىمىزدا جۇيەلى تۇردە جۇمىس اتقارىلۋدا. بۇگىنگى كۇنگە بيزنەس قۇرىلىمدارىمەن 128 مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ونىڭ ىشىندە 8 ءىرى كاسىپورىنمەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ الماتى وبلىسىنا جۇمىس ساپارى بارىسىندا مەموراندۋم جاسالدى.
تالدىقورعان.
