قازاق ءوزىن ىقىلىم زامانداردان بەرى «قازاق» دەپ اتاعان. ەجەلدەن قارىم-قاتىناس جاساعان, ارالاس-قۇرالاس بولعان الىس-جاقىن ەلدەرگە دە سولاي تانىلعان. سوندىقتان رەسمي قۇجاتتاردا «كيرگيز», «كيرگيز-كايساك» دەپ جاڭىلىس جازىلعان زامانداردا كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ, جۇرتىن ازاتتىققا باستاعان ۇلت زيالىلارى ء(ا.بوكەيحان, ا.بايتۇرسىن ۇلى, م.دۋلات ۇلى, ە.بۇيرين, ت.ب.) بۇل قاتەلىكتى تۇزەتۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارعان. قاجىرلى ارەكەتتەن كەيىن ادىلەت ورناپ, ماقسات جۇزەگە استى. بۇل رەتتە س.سەيفۋللين, س.قوجان ۇلى, س.سادۋاقاس ۇلى, س.مەڭدەش ۇلى, ج.مىڭباي ۇلى, ن.نۇرماق ۇلى سەكىلدى مەملەكەت قايراتكەرلەرىنىڭ ەڭبەگى ەرەكشە.
بىراق ساياسي جاعىنان شەشىمىن تاپقان ماسەلە ءتىل تۇرعىسىنان تۋىنداعان قولايسىزدىققا دۋشار قىلدى. ناقتى ايتقاندا, ورىس تىلىندە «قازاق» ءسوزى – «كازاك», ال «قازاقستان» اتاۋى «كازاكستان» دەپ جازىلىپ, تەك 1936 جىلى قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن «كازاح», «كازاحستان» دەپ وزگەرتىلدى. بىزدىڭشە, رەسپۋبليكامىزدىڭ اعىلشىن تىلىندەگى Kazakhstan اتاۋى انا ءتىلىمىز ەمەس, باسقا تىلدەگى نۇسقاسى ارقىلى قالىپتاسقان بولسا كەرەك. بۇل Kazakh سوزىنە دە قاتىستى.
ۇلتتىق تاۋەلسىزدىگىن الىپ, حالىقارالىق قاۋىمداستىققا مۇشە بولعالى بەرى ەلىمىزدىڭ سىرتقى بايلانىسىندا اعىلشىن ءتىلىنىڭ ماڭىزى ارتتى. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2016 جىلعى 2 قاراشا كۇنى Twitter (قازىرگى X) الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى جەكە پاراقشاسىندا: «ۆ انگليسكي ۆەرسي QAZAQSTAN بولەە توچنو وتراجاەت سۋت ناشەگو گوسۋدارستۆا, نەجەلي KAZAKHSTAN. – اعىلشىن تىلىندە QAZAQSTAN ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق نەگىزىن دۇرىس كورسەتپەك», دەپ جازعانى ويعا ورالادى. ءارى قاراي 2017 جىلدىڭ 30 تامىزىنداعى جازباسىندا: «مەملەكەتىمىزدىڭ اتى بەلگىلى تەلەارنادا QAZAQSTAN دەپ جازىلاتىن بولدى. ءساتتى ءىس. لايىم بولعاي», دەگەن ىزگى تىلەگىن ءبىلدىرىپتى. بۇگىندە رەسپۋبليكامىزدىڭ باس باسىلىمىنىڭ اتى EGEMEN QAZAQSTAN دەپ جازىلاتىنى سول باستامانىڭ جالعاسى دەپ ويلايمىز.
الەمدىك تاجىريبەگە جۇگىنسەك, كەيىنگى ۋاقىتتا بىرقاتار مەملەكەت وزدەرىنىڭ اعىلشىن تىلىندەگى اتاۋلارىنا وزگەرىس ەنگىزگەن. مىسالى, باۋىرلاس تۇرىك حالقى رەسپۋبليكاسىنىڭ اتى اعىلشىن تىلىندە بۇرىنعىداي TURKEY ەمەس, ەندى ءوز تىلىندەگى اتاۋعا سايكەس TURKIYE دەپ جازىلاتىن بولدى. HOLLAND اتالىپ كەلگەن مەملەكەت رەسمي تۇردە NETHERLANDS بولىپ وزگەردى. الىسقا بارماي-اق, كورشى رەسەي فەدەراتسياسى قۇرامىنداعى ياكۋتيا رەسمي تۇردە ساحا رەسپۋبليكاسى, ال تۋۆا بولسا تىۆا رەسپۋبليكاسى اتاندى.
اعىلشىن تىلىنە جۇيرىك قازاق جاستارى قازىر ءوز ەسىمدەرىندەگى «ق» دىبىسىن «kh» ارقىلى ەمەس, «q» ارقىلى تاڭبالاپ ءجۇر: قاسىم – Qasym, قايرات – Qairat, قىمبات – Qymbat, ت.ب. اعىلشىن ءتىلى – سوزدەردىڭ جازىلۋى مەن ايتىلۋىندا ايىرماشىلىقتار بولعانىمەن, وتە باي جانە يكەمدى ءتىل. ماسەلەن, وندا باسقا تىلدەن ەنگەن سوزدەردى سول تۇپنۇسقاداعى قالپىندا دىبىستاپ پايدالانۋ تاجىريبەسى بار.
قورىتا ايتقاندا, پرەزيدەنت ق.توقاەۆ جازعانداي, «ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق نەگىزىن دۇرىس كورسەتپەك» ءۇشىن تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ اتى اعىلشىن تىلىندە QAZAQSTAN بولىپ جازىلسا, قازاقستاننىڭ مارتەبەسىن ارتتىرا تۇسەتىن يگىلىكتى قادام بولار ەدى دەگەن پىكىردەمىز.
امانتاي ءشارىپ,
ۇعا اكادەميگى
