پرەزيدەنت يگى باسقوسۋدا: «بىلتىر مەكتەپتەردە ء«بىرتۇتاس تاربيە» باعدارلاماسى قولعا الىندى. باعدارلامانى قابىلداۋ – ءىستىڭ باسى عانا. ەندى جاڭارعان قۇجاتتى ەلىمىزدەگى بارلىق مەملەكەتتىك ءبىلىم وشاعىنا ەنگىزۋ كەرەك. ونى الداعى ۋاقىتتا جەكەمەنشىك مەكتەپتەر دە باسشىلىققا الۋعا ءتيىس. سەبەبى تاربيە جۇمىسى بالالاردى تۇگەل قامتۋى قاجەت. سوندا عانا بۇل باستاما جالپىۇلتتىق اۋقىمعا يە بولادى. جوبانىڭ تۇپكى ماقساتى – وتانشىل, ءبىلىمدى, جاسامپاز ۇرپاق تاربيەلەۋ. مۇنىڭ ءبارى – ادال ازاماتقا ءتان قاسيەتتەر», دەدى.
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى قوعامدا وتباسى قۇندىلىعىن ارتتىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلەدى. ويتكەنى ءاربىر ادام ءۇشىن ۇشقان ۇياسىنىڭ ورنى بولەك. «وتان وتباسىنان باستالادى» دەپ بەكەر ايتىلماعان. وكىنىشكە قاراي, قازىرگى جاھاندانۋ زامانىندا قوعامعا قاۋىپتى جاعىمسىز ارەكەتتەر كورىنىس تاۋىپ وتىر. ەسىرتكىگە ەلىتۋ, قۇمار ويىندارىنان شىعا الماۋ, ەلەكتروندى تەمەكىگە تاۋەلدىلىك سەكىلدى ماسەلەلەر جاستار اراسىندا تەز تارالىپ, ۇلكەن زيانىن تيگىزىپ جاتىر.
لۋدومانيا كەسىرىنەن تالاي شاڭىراقتىڭ بەرەكەسى قاشتى. تالاي ازامات قىلمىس جاسادى. بۇل دەرت جاس ۇرپاقتىڭ بولاشاعىنا بالتا شاۋىپ وتىر. جاس بالالار ونلاين ويىندارعا دا اۋەستەنىپ بارادى. پرەزيدەنت بۇل ماسەلەلەردى بىلتىرعى ۇلتتىق قۇرىلتايدا دا كوتەرگەن ەدى.
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى قازىرگى قوعامدا وسى ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگىن ەسكەرىپ, وتباسىنداعى ءوزارا مەيىرىمدىلىك, ىزگىلىك, ادامگەرشىلىك سىندى قۇندىلىقتارىمىزدى جاڭعىرتۋ ماقساتىندا 2025 جىلدى ءدىني قىزمەت اياسىندا «يسلام جانە وتباسى قۇندىلىعى» جىلى دەپ جاريالادى.
قازاقتا «ەل بولامىن دەسەڭ, بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەن ءسوز بەكەر ايتىلماسا كەرەك. بالا – ءبىزدىڭ اينامىز. وعان قانداي تاربيە بەرسەك, ەرتەڭ-اق جەمىسىن كورەمىز. بۇگىندە ءتول باسپامىزدان شىققان كىتاپتارعا دەگەن سۇرانىس كۇن ساناپ ارتىپ كەلەدى. بۇل – قۋانتارلىق جاعداي. وسى ورايدا «يسلام جانە وتباسى قۇندىلىعى» جىلى اياسىندا بالالارعا ارنالعان «مەنىڭ سۇيىكتى وتباسىم» كىتابىن شىعارۋدى قولعا الدىق. ءار وتباسىنىڭ باقىتتى بولۋى ماڭىزدى بولعاندىقتان «وتباسى باقىتى» تاقىرىبىنداعى ەڭبەكتى دە وقىرمانعا ۇسىنامىز.
پرەزيدەنت ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەكتەپتەردە, ءتۇرلى مەكەمەلەردە, سونداي-اق ءىرى كومپانيالاردا ۇلتتىق كيىمگە ءمان بەرىلە باستاعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتىپ, كەيىنگى كەزدەرى قازاق ۇلگىسىندەگى كيىمدەرگە سۇرانىستىڭ ارتقانىن ايتتى. سۇرانىسقا ساي تىگىن تسەحتارى اشىلىپ, جاڭا برەندتەر, دۇكەندەر پايدا بولعانىن جەتكىزدى. وسى ورايدا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى جانىنداعى ايەل-قىزدار سەكتورى جانە ونىڭ ايماقتاعى وكىلدەرى مەشىتكە كەلۋشى قىز-كەلىنشەكتەرگە رۋحاني ءبىلىم بەرۋمەن قاتار ولاردىڭ شاريعات اياسىندا ۇلتتىق داستۇرىمىزگە ساي كيىم كيۋ ادەبىنە دە ايرىقشا ءمان بەرىپ جاتىر.
بۇعان دەيىن ايەل-قىزدار سەكتورى «اسەم كيىم – ايەل اجارى» تاقىرىبىندا رەسپۋبليكالىق ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىپ كەلدى. وعان كوپتەگەن ءسان كيىم ۇلگىسىن جاسايتىن وتاندىق ديزاينەرلەر دە اتسالىستى. بۇل ءىس-شارا بيىل دا جۇزەگە اسادى. ايەل-قىزدار سەكتورى وسى تاجىريبەنى ەسكەرىپ, ء«داستۇرلى كيمەشەك» كورمەسىن جانە ءسان كيىم بايقاۋىن ۇيىمداستىرادى. ۇلتتىق كيىمنىڭ ءدىنىمىز بەن داستۇرىمىزگە ساي زاماناۋي ۇلگىسى قوعام تاراپىنان قولداۋعا يە بولادى دەپ ويلايمىز.
ءدىني باسقارما قىزمەتكەرلەرى جاماعات اراسىندا ۇلتتىق كيىمىمىزدى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ناسيحاتتاۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. قاسيەتتى رامازان ايى بويى قوعامدىق ورىنداردا جاراپازان جىرى ايتىلدى. اۋىزاشار داستارقانىندا تەرمە-تولعاۋلار ورىندالدى. جۋىردا عانا وتكەن ورازا ايت مەرەكەسىن ۇلتتىق ناقىشتا ۇيىمداستىردىق. مەشىت اۋلالارىندا كيىز ۇيلەر تىگىلىپ, ۇلتتىق ويىندار مەن مادەني ءىس-شارالار وتكىزىلدى. ايت نامازىنا كەلگەن جاماعاتقا ناۋرىز كوجە مەن باۋىرساق تاراتىلدى. ءمۇفتيات ەلىمىزدەگى مۇسىلمان قاۋىمىن قاشان دا ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى دارىپتەۋگە ۇندەي بەرەدى.
وسى رەتتە جاستارعا قاتىستى تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلەگە توقتالىپ كەتكەن ءجون. ويتكەنى حالىقتىڭ ءدىني ساۋاتىن اشىپ, اسىرەسە دىنگە بەت بۇرعان جاستاردى دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ يدەولوگياسىنان ساقتاندىرۋ – اسا ماڭىزدى جۇمىستاردىڭ ءبىرى. بۇل ماسەلەگە دە مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتايدا ايرىقشا نازار اۋداردى.
قۇرىلتاي وتىرىسىندا پرەزيدەنت: «تەرىس اعىمدارعا, قازاقتىڭ بولمىسىنا جات يدەولوگيالارعا توسقاۋىل قويۋ قاجەت ەكەنىنە ەش كۇمان جوق. ەلىمىزدە ءدىن بوستاندىعىنا كەپىلدىك بەرىلگەن. بىراق جۇگەنسىزدىككە, تارتىپسىزدىككە جول بەرۋگە بولمايدى. ءدىننىڭ اسا ماڭىزدى ميسسياسى – ۇلتتى ۇيىستىرۋ», دەدى.
شىن مانىندە, اسىل ءدىنىمىز سان عاسىردان بەرى ۇلتىمىزدى ىنتىماققا ۇيىستىرىپ, حالقىمىزدىڭ رۋحاني تىرەگىنە اينالدى. يماندىلىققا بەت بۇرعان جاستار قاشان دا جاقسىلىق جاساۋعا قۇشتار. الايدا ءدىني ۇكىمدەردىڭ تۇپكى مانىنە تەرەڭ ۇڭىلمەيتىن كەيبىر جاس بۋىن وكىلدەرىنىڭ دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ ارباۋىندا كەتىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس.
ءدىني باسقارمانىڭ نەگىزگى جۇمىس باعىتتارىنىڭ ءبىرى – حالىقتى جات ءدىني اعىمداردان ساقتاندىرۋ. وسى باعىتتاعى جۇمىستا ءدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە ەكەنى بەلگىلى. بۇل رەتتە ءدىني باسقارما قىزمەتكەرلەرى كەشەندى جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.
ءمۇفتياتتىڭ ءدىني وڭالتۋعا جاۋاپتى ماماندارى بىلتىر جاماعات اراسىندا 10 854 جەكە ىقپال ەتۋ اكتسياسىن, ياعني جەكە كەزدەسۋلەر وتكىزدى. ءدىني باسقارما وسىناۋ جاۋاپتى جۇمىسقا جىل بويى 4 مىڭنان اسا ءدىن قىزمەتكەرىن جۇمىلدىردى. ناتيجەسىندە, 526 ادام راديكالدى ءدىني رايىنان قايتىپ, ءداستۇرلى يسلام قۇندىلىقتارىنا بەيىمدەلدى. سونىمەن قاتار 557 ازامات ءدىني كوزقاراسى مەن ءدىني ۇستانىمىنا وڭ ىقپال جاسالدى. جالپى ايتقاندا, ءتۇرلى دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ ىقپالىندا جۇرگەن 1 083 ادامعا ناتيجەلى اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
ەلىمىزدىڭ باتىس ايماقتارىندا جانە بىرنەشە وڭىردە «يسلام لاڭكەستىككە قارسى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرىلدى. باسقوسۋدا وتاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشىلار مازمۇندى بايانداما جاساپ, ءتۇرلى اعىمدار مەن توپتاردىڭ تەرىس پيعىلدارى مەن ءدىني تۇراقتىلىققا كەلتىرەر زيانى تۋرالى ايتىپ ءوتتى.
ءدىن قىزمەتكەرلەرى جاماعاتپەن جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋمەن قاتار ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى كوميتەتىنە قاراستى 50 مەكەمەدە جازاسىن وتەپ جاتقان ازاماتتارعا دا جەكە ءتۇسىندىرۋ ءىس-شارالارىن ۇيىمداستىردى. ولارعا «Muftiyat» باسپاسىنان شىققان 1 400 دانا كىتاپ بەرىلدى. دىنگە قىزىعۋشىلىق بىلدىرگەن جاستاردىڭ قانداي ءدىني ادەبيەتتەن مالىمەت الاتىنى وتە ماڭىزدى. سوندىقتان ءمۇفتيات وسى باعىتتا وتكەن جىلدىڭ وزىندە 23 كىتاپتى 100 مىڭنان اسا دانامەن شىعارىپ, حالىققا تاراتتى. «بابالار ىزىمەن: قازاق دالاسىنداعى مۇسىلماندىق مەكتەپ», «يسلام ەنتسيكلوپەدياسى», «قالىپ», «وي سالار وقيعالار», «يماندىلىق الىپپەسى» سىندى ماڭىزدى ەڭبەكتەر جاماعاتتىڭ قولىنا ءتيدى.
وتانداستارىمىزدىڭ عالامتور بەتتەرىنەن ءدىندى ءوز بەتتەرىنشە ۇيرەنۋى – قاۋىپتى ءۇردىس. بۇگىنگى تاڭدا الەۋمەتتىك جەلىلەر تەرىس پيعىلداعى اعىمدار مەن توپتار ءۇشىن قولجەتىمدى مىنبەر بولىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. بۇل رەتتە ءمۇفتيات جانىنداعى ءدىني وڭالتۋ جانە اقپارات بولىمدەرىنىڭ ماماندارى جات ءدىني اعىمداردىڭ ۇستانىمدارىنا قارسى ساپالى ماتەريالدار ازىرلەپ, الەۋمەتتىك جەلىدەگى اقپارات-ناسيحات جۇمىستارىن كۇشەيتىپ جاتىر.
بىلتىر شاريعات جانە ءپاتۋا ءبولىمىنىڭ ماماندارى جانە ونىڭ ايماقتاعى وكىلدەرى حالىقتان كەلىپ تۇسكەن 194 536 سۇراققا جاۋاپ بەردى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ۇدايى جالعاسا بەرەدى. ويتكەنى ءمۇفتياتتىڭ قوعام الدىنداعى باستى قىزمەتىنىڭ ءبىرى – ءدىني سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋ, ءپاتۋا شىعارۋ. دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ ىقپالىنا ءتۇسىپ قالعان ءورىستىلدى جاماعات كوپ جاعدايدا وزدەرىنە قاجەتتى سۇراقتاردىڭ جاۋابىن شەتەلدىك ءدىني اقپارات كوزدەرىنەن الاتىنى بەلگىلى. وسىعان وراي ءپاتۋا جانە شاريعات, ءدىني وڭالتۋ بولىمدەرى اقپارات سالاسىنداعى ءتيىستى جوبالاردى قولعا الىپ, ءونىمدى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى.
وسى رەتتە جاستارعا, جالپى حالىققا دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ ىقپالىنا ءتۇسىپ قالماۋ ءۇشىن بىرنەشە كەڭەس ايتقاندى ءجون كوردىك. ەڭ ءبىرىنشى دۇرىس ءدىني ءبىلىم الۋعا كوڭىل بولگەن ءجون. دۇرىس ءدىني ءبىلىم – ءدىني راديكاليزمگە قارسى قۋاتتى كۇش. اللاعا شۇكىر, قازىر ەلىمىزدە ءدىني باسقارمانىڭ قىزمەت جۇيەسىندە جۇمىس ىستەيتىن ءدىني ءبىلىمى تەرەڭ ۇستازدار از ەمەس. ءدىني سۇراقتاردىڭ جاۋابىن سول كىسىلەردەن الۋعا بولادى.
بۇعان قوسا ءمۇفتيات جانىندا تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيتىن سall ورتالىق بار. ورتالىقتىڭ ءنومىرى – 8 707 233 30 30. ۇيالى بايلانىس ارقىلى تۋىنداعان جەدەل سۇراقتارعا جەدەل جاۋاپ الاسىز. سall ورتالىق 24 ساعات بويى ەكى تىلدە (قازاق, ورىس) قىزمەت كورسەتەدى. ءبىزدىڭ بىلىكتى ماماندارىمىز ءدىني سۇراقتارىڭىزعا جاۋاپ بەرۋگە دايىن.
ءدىني اقپاراتتاردى سىني تۇرعىدان سارالاۋعا داعدىلانعان دۇرىس. ءدىني اقپاراتاردى الەۋمەتتىك جەلىلەردەن وڭاي الۋعا بولادى. ول اقپاراتتىڭ سەنىمدى ەكەنىنە كوز جەتكىزۋ كەرەك. ەگەر كۇمان بولسا, ءمۇفتياتتىڭ رەسمي قىزمەتكەرىنەن كەڭەس الۋعا بولادى. ەلىمىز بويىنشا ءدىني باسقارمانىڭ شاريعات جانە ءپاتۋا, ءدىني وڭالتۋ بولىمدەرىنىڭ ايماقتاعى وكىلدەرى جۇمىس ىستەيدى. ۇستازداردان كەڭەس الۋعا شاقىرامىز.
دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمداردىڭ بەلگىلەرىن تانۋعا نازار اۋدارعان ابزال. كەز كەلگەن كۇماندى توپ وزدەرىنە جاقىن تارتسا, ولاردىڭ ارەكەتتەرىنە نازار اۋدارىڭىز. ولار كوپ جاعدايدا وزدەرىن «اقيقاتتىڭ جولىندامىز» دەپ ايتادى. باسقا بارلىق ءدىني باعىتتاردى تەرىستەپ, وزدەرىن عانا دۇرىس جولدامىز دەپ سانايدى.
دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىمدار ادامداردىڭ دەربەس شەشىم قابىلداۋىنا شەكتەۋ قويادى. اسىرەسە جاستاردى باسقارۋدى, ولاردىڭ ءاربىر ارەكەتىن باقىلاۋدى ءوز قولدارىنا الۋعا تىرىسادى. قوعامنان وقشاۋلانۋعا ۇندەيدى. وتباسىڭىزدان, دوستارىڭىزدان الشاق جۇرۋگە شاقىرادى. تەك وزدەرىنىڭ ورتاسىمەن ارالاسۋعا كوندىرۋگە بارىن سالادى.
سوندىقتان بالالارعا, جاستارعا دۇرىس تاربيە بەرۋگە كوڭىل بولەيىك. دەسترۋكتيۆتى ءدىني اعىم جاقتاستارىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – جاسوسپىرىمدەر مەن جاستاردى ءوز قاتارىنا قوسۋ. مۇنى ەستەن شىعارمايىق. سول ءۇشىن بالالارىمىزبەن ءجيى قارىم-قاتىناس ورناتۋىمىز كەرەك. ولاردىڭ قىزىعۋشىلىقتارى مەن ورتاسىن قاداعالاۋ – ەڭ اۋەلى اتا-انانىڭ باستى مىندەتى. ءدىن تۋرالى دۇرىس اقپاراتتى ەرتە جاستان ۇيرەتۋدى قولعا العان دۇرىس.
قولدانىستاعى ء«دىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭ بويىنشا زاڭسىز ءدىني ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزۋگە تىيىم سالىنعان. ءدىني ادەبيەتتەردى زاڭسىز تاراتۋعا شەكتەۋ قويىلعان. ەكسترەميستىك جانە تەرروريستىك ارەكەتتەرگە شاقىرۋ – ۇلكەن قىلمىس. بۇل رەتتە بىردەن كۇماندى اقپاراتقا تاپ بولساڭىز نەمەسە وزىڭىزگە, جاقىندارىڭىزعا قاۋىپ تونگەن بولسا, بىردەن قۇزىرلى مەكەمە وكىلدەرىنە قوڭىراۋ شالۋ كەرەك.
جاستار قاي كەزدە دە قوعامنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى بولعان. ەگەر جاس بۋىن وكىلدەرىنىڭ قايراتى مەن قاجىرىن, ءبىلىمى مەن جىگەرىن جاقسى ىستەرگە باعىتتاي بىلسەك, كوپتەگەن يگىلىككە كەنەلەرىمىز حاق.
ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى,
قمدب توراعاسى, باس ءمۇفتي
