ي.ۆ.گەتەنىڭ 1780 جىلى جازعان «باقتاشىنىڭ تۇنگى ءانىن» م.يۋ.لەرمونتوۆ 1892 جىلى «گورنىە ۆەرشينى» دەپ اۋدارسا, اباي 1882 جىلى «قاراڭعى تۇندە تاۋ قالعىپ» دەپ ءتارجىمالايدى. اۋدارىپ قانا قويماي, وعان ءان دە شىعارادى. 1979 جىلى جازۋشى قالمۇقان يساباەۆ گەرمانيانىڭ گابەلباحتاعى گەتە مۋزەيىنە اباي اۋدارعان «قاراڭعى تۇندە تاۋ قالعىپ» ولەڭى قاشالعان ءمارمار تاقتا مەن ءانشى ماعاۋيا كوشكىنباەۆتىڭ دومبىرامەن ورىنداعان ءانىنىڭ ماگنيت تاسپاسىن سىيعا تارتقان. قالامگەر ق.يساباەۆ كەيىنگى ءبىر جولجازباسىندا ابايدىڭ گەتە ولەڭىنە شىعارىلعان ءانىنىڭ اۋەنى مۋزەيدىڭ بارار-قايتار جولىندا ويناپ تۇرادى دەگەن ەدى.
ابايدىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن الەم ەلدەرىنە ناسيحاتتاۋدىڭ باستى جولى – سول ەلدەر وقىمىستىلارىنىڭ ءوز تىلدەرىنە اۋدارۋى. اباي شىعارماشىلىعى قازاق تىلىندە جازىلعانمەن, مازمۇنى جالپى ادامزاتقا ورتاق. اباي – ادامزاتتىڭ اقىنى, سوندىقتان دا ونىڭ شىعارمالارى الەم حالىقتارىنىڭ 116 تىلىنە اۋدارىلعان. اۋدارما – حالىقتاردىڭ ەلشىسى. اۋدارما ارقىلى حالىقتاردىڭ ءبىلىم-عىلىمى, ونەرى مەن مادەنيەتى باسقا حالىقتارعا ەركىن تانىس بولادى.
ابايدىڭ شىعارمالارىن ۇنەمى, ۇزبەي وقىپ-ۇيرەنىپ, زەردەلەپ كەلە جاتقان ەلدەردىڭ بىرەگەيى – تۋىسقان وزبەك حالقى. ۇلى اقىننىڭ ولەڭدەرى مەن قارا سوزدەرى كەڭەس زامانىنان وزبەك تىلىندە ءداستۇرلى تۇردە جارىققا شىعىپ تۇردى. باۋىرلاس قازاق-وزبەك حالىقتارى اراسىنداعى بايلانىس ەلدەر تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى. 2013 جىلى تاشكەنت قالاسىندا قازاقستاننىڭ وزبەكستانداعى ەلشىلىگى الدىندا اباي ەسكەرتكىشى اسقاقتادى. كەلەسى ءبىر مەملەكەتارالىق يگى ءىس – وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ش.ميرزيوەۆتىڭ 2018 جىلى 13 ناۋرىزدا « ۇلى ابايدىڭ مۇراسىن وزبەكستاندا ناسيحاتتاۋ مەن كەڭىنەن وقىپ-ۇيرەنۋ تۋرالى» قاۋلى قابىلداۋى.
مەملەكەتتىك ءىس-شارانىڭ اياسىندا بىرنەشە جىلدان بەرى قازاقشادان ءوز بەكشەگە اۋدارىلىپ, جارىققا شىعۋىن كۇتىپ جاتقان ابايدىڭ قارا سوزدەرى 2018, 2020 جىلدارى باسپا بەتىن كوردى. «قارا سوزدەرى» وزبەك تىلىنە تولىق اۋدارىلدى. 2020 جىلعى باسىلىمى پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ «اباي جانە قازاقستان ءححى عاسىردا» اتتى ماقالاسىنان باستالعان ەدى. اۋدارعاندار: يبودۋللا ميرزاەۆ پەن قوزوقباي يۋلداشەۆ. قازاق حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتىنىڭ قارا سوزدەرىن وزبەك تىلىنە تارجىمالاعاندار – ەلىنىڭ كورنەكتى عالىمدارى.
يبودۋللا ميرزاەۆ – شاراف راشيدوۆ اتىنداعى سامارقاند مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى وزبەك ءتىلى مەن ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, لينگۆيست عالىم. 500-دەي ەڭبەكتىڭ اۆتورى. ول 1948 جىلى سۇرحانداريا وبلىسى جارقورعان اۋدانىندا تۋعان. قازاقشانى قايدان, قالاي ۇيرەنگەندىگى تۋرالى يبودۋللا اقساقال تومەندەگىشە اڭگىمەلەيدى: ء«بىزدىڭ قىشلاققا كورشى قازاق اۋىلى بولدى. سول اۋىلداعى بۇحارا مەدرەسەسىن بىتىرگەن مولدا ءابدىرايىم دەگەن اقساقالمەن اتا-انام جاقىن سىيلاس ەدى. ول كىسى سونداي اقىلدى, اراب, پارسى, وزبەك تىلدەرىن جەتىك بىلەتىن. ءابدىرايىم مولدا كەلگەندە ءبىر ەرەكشە زيالىلاردىڭ جيىنى بولاتىن. بۇل كىسى حالىقتاردىڭ تاريحى تۋرالى وتە اسەرلى اڭگىمەلەيتىن. وسى اڭگىمەلەردەن كەيىن مەنى قازاق حالقىنىڭ ءتىلى, ادەبيەتى جانە تاريحى قىزىقتىرا ءتۇستى. ءسويتىپ, زەرتتەي باستادىم, بۇگىنگە دەيىن قازاق حالقىنىڭ وزىق ءداستۇرىن, مادەنيەتى مەن ادەبيەتىن ۇنەمى ناسيحاتتاپ جۇرەمىن. ءبىر كۇنى ابايدىڭ قارا سوزدەرىن وزبەكشەگە اۋدارۋ تۋرالى ويىمدى وزبەكتىڭ تانىمال ادەبيەتتانۋشىسى, پروفەسسور قوزوقباي يۋلداشەۆپەن ءبولىستىم. اۋدارمامىزدى قازاقستاننىڭ وزبەكستانداعى ەلشىلىگى قۋاتتادى», دەدى يبودۋللا مىرزا.
قوزوقباي يۋلداشەۆ – تاشكەنت قالاسىنداعى وزبەكستان ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى وزبەك فيلولوگياسى كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ادەبيەتتانۋشى عالىم. 400-دەن استام ەڭبەكتىڭ اۆتورى. ول 1949 جىلى سىرداريا وبلىسى بايمۋت اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن.
ەشقانداي دا تاپسىرىسسىز, نۇسقاۋسىز, الدىمەن قازاق حالقىنا قۇرمەت, ونىڭ ۇلى ويشىلىنا قوشەمەت بەلگىسى رەتىندە, ۇلاعاتتى ويلارعا تولى اقىننىڭ قارا سوزدەرىن وزبەك تىلىنە اۋدارىپ, ءوز حالقىنا ابايدى تەرەڭىرەك تانىستىرا تۇسكەن لينگۆيست جانە ادەبيەتتانۋشى عالىمدارعا, ارىپتەستەرىمىزگە مىڭ العىس ايتامىز.
شاپاعات جالماحانوۆ,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
