– ارتۋر ەرمەك ۇلى, 2024 جىل ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ينستيتۋتى ءۇشىن قانداي جىل بولدى؟ قانداي ناتيجەلەردى اتاپ وتەر ەدىڭىز؟
– ەڭ الدىمەن ومبۋدسمەن ينستيتۋتىنا دەگەن سەنىمنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بىلتىر بىزگە 6 748 ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. بۇل – الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا شامامەن 17%-عا كوپ. ءاربىر ءوتىنىشتىڭ ارتىندا ادام, ونىڭ مۇڭى, الاڭداۋشىلىعى, ادىلدىككە ۇمتىلىسى جاتىر.
مازمۇندىق تۇرعىدا ەڭ كوپ كوتەرىلگەن ماسەلەلەر – تەرگەۋ جانە انىقتاۋ ورگاندارىنىڭ ارەكەتتەرىنە شاعىم, قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسىندەگى ۇستاۋ جاعدايلارى جانە سوت شەشىمدەرىنە كەلىسپەۋشىلىك. سونىمەن قاتار دەنساۋلىق ساقتاۋ قۇقىعىنىڭ بۇزىلۋىنا قاتىستى شاعىمدار 2,5 ەسەگە ارتتى. ادامدار مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسىنىڭ تومەندىگىنە, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سالعىرتتىعىنا جانە ەمدەۋ مەن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدەگى قيىندىقتارعا شاعىمداندى.
ءبىز تەك وتىنىشتەردى تىركەۋمەن شەكتەلمەيمىز. قۇقىق بۇزۋشىلىقتار راستالعان جاعدايدا ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە تىرىسامىز. وتكەن جىلى وتىنىشتەردى قاراۋ ناتيجەسىندە 97 لاۋازىمدى تۇلعا تارتىپتىك, 5 قىزمەتكەر اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. 4 جاعدايدا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى.
– جابىق مەكەمەلەردىڭ ادام قۇقىقتارىن ساقتاۋ دەڭگەيى مەملەكەت دامۋىنىڭ كورسەتكىشى رەتىندە قاراستىرىلادى. سوندىقتان ولارعا ءاردايىم ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. بۇل باعىتتا قانداي وزگەرىستەر بار؟
– جابىق مەكەمەلەردەگى قۇقىقتاردىڭ ساقتالۋى – اسا وزەكتى ءارى سەزىمتال تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى. بىزگە قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى مەكەمەلەرىنەن, ارنايى قابىلداۋ ورىندارىنان, سونداي-اق پسيحياتريالىق جانە ناركولوگيالىق ستاتسيونارلاردان تۇراقتى تۇردە وتىنىشتەر ءتۇسىپ وتىرادى. بۇل مەكەمەلەر ءالى دە ادام قۇقىقتارىن بۇزۋ قاۋپى جوعارى ايماقتار قاتارىندا قالىپ وتىر.
وقشاۋلانۋ ادامنىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىنان ايىرىلۋى دەگەندى بىلدىرمەۋگە ءتيىس. جابىق مەكەمەدە وتىرعان ءار ادام قاۋىپسىزدىككە, دەنساۋلىققا, قادىر-قاسيەتكە يە بولۋعا قۇقىلى. الدىن الۋ (پرەۆەنتيۆتىك) شارالارى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى ەرتە كەزەڭدە انىقتاپ, مەكەمەلەردە قۇقىقتى قۇرمەتتەۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى.
2024 جىلى بۇل باعىتتاعى جۇمىسىمىز كۇشەيە ءتۇستى. جابىق مەكەمەلەرگە شامامەن 800 رەت باردىق. ءتۇرلى ايماقتارداعى ساپارلاردى قوسا ەسەپتەگەندە مۇنىڭ جالپى سانى 1 200-دەن استى. وسى ساپارلار بارىسىندا زاڭسىز كۇش قولدانۋ, سانيتارلىق-تۇرمىستىق جاعدايدىڭ ناشارلىعى, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, ءدارى-دارمەككە قولجەتىمدىلىكتىڭ شەكتەلۋى سىندى ماسەلەلەر انىقتالدى. ءاربىر وسىنداي جاعداي بويىنشا پروكۋراتۋرا مەن باسقا دا قۇزىرلى ورگاندارعا اقپارات بەرىلىپ, ءتيىستى شارالار قابىلداندى.
– ءسىز ءبىلىم بەرۋ, وتباسى, ايەلدەر مەن بالالار قۇقىقتارى ماسەلەلەرى بويىنشا وتىنىشتەردىڭ ارتقانىن اتاپ ءوتتىڭىز. مۇنىڭ سەبەپتەرى نەدە دەپ ويلايسىز؟
– بۇل ەكى ماڭىزدى ءۇردىستى كورسەتەدى. بىرىنشىدەن, ازاماتتاردىڭ, اسىرەسە اتا-انالاردىڭ, انالاردىڭ, جاستاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتى ارتتى. ەكىنشىدەن, بۇرىن ەلەۋسىز قالىپ كەلگەن ماسەلەلەر قازىر تەرەڭدەي ءتۇستى.
بالا قۇقىقتارىنا قاتىستى شاعىمدار 2,5 ەسە ءوستى. مەكتەپتەردەگى بۋللينگ, كەيدە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ارەكەتسىزدىگى, كوپبالالى وتباسىلاردان شىققان بالالاردىڭ ساپالى بىلىمگە قول جەتكىزە الماۋى – ەرەكشە الاڭداتارلىق جايتتار. ءبىز مۇنداي وتباسىلار ءۇشىن مامانداندىرىلعان ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا قابىلداۋ كۆوتاسىن ۇلعايتۋ باستاماسىن كوتەردىك.
تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتان زارداپ شەككەن ايەلدەردەن دە كوپتەگەن ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى. سونىڭ ءبىرى – كوپبالالى انانى پسيحياتريالىق مەكەمەگە زاڭسىز ماجبۇرلەپ جاتقىزۋ ارەكەتى. ءبىزدىڭ ارالاسۋىمىزبەن بۇل فاكت بويىنشا قىلمىستىق ءىس قايتا تەرگەلىپ جاتىر. بۇل – جەكەلەگەن قۇقىقتىق كومەكتىڭ جۇيەلى وزگەرىستەرگە نەگىز بولا الاتىنىنىڭ ناقتى مىسالى.
– ازاماتتىق شاعىمداردىڭ سانى مەن مازمۇنى قوعامدا جۇيەلى سيپاتتاعى پروبلەمالاردىڭ بار ەكەنىن كورسەتەدى. وسى باعىتتا ۋاكىل ينستيتۋتى شەشىم قابىلداۋ پروتسەسىنە قالاي تارتىلىپ وتىر؟
– ارينە, ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەر زاڭناما مەن قۇقىق قولدانۋ تاجىريبەسىنە تۇراقتى تۇردە تالداۋ جۇرگىزىپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىنا الىپ كەلۋى مۇمكىن ولقىلىقتاردى انىقتاپ وتىرادى. بۇل – جۇمىسىمىزدىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى.
2024 جىلى قولدانىستاعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان 20-دان اسا ۇسىنىس ازىرلەنىپ, ۋاكىلەتتى ورگاندارعا جولداندى. نەگىزگى باسىمدىق – ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن نەمەسە ونى مۇمكىن ەتپەيتىن قۇقىقتىق نورمالار مەن قايشىلىقتاردى جويۋعا اۋدارىلدى.
مىسال رەتىندە مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كەپىلدىكتەرىن كەڭەيتۋ, بەلگىلى ءبىر ساناتتاعى سوتتالعاندار ءۇشىن شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋعا قولجەتىمدىلىكتى جەڭىلدەتۋ, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە بالالاردىڭ قورعالۋىن ارتتىرۋ, سونداي-اق باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنداعى جاعدايدى جاقسارتۋ جونىندەگى باستامالاردى اتاپ وتۋگە بولادى.
سوت القالارىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە سوت پروتسەستەرىنىڭ اشىقتىعىن قالىپتى تاجىريبەگە اينالدىرۋ باعىتىندا دا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءبىز زاڭ شىعارۋ جۇمىسىنا باستاما كەزەڭىنەن باستاپ قاتىسىپ, قابىلداناتىن نورمالاردىڭ ادىلەت پەن قۇقىقتىق ايقىندىق قاعيداتتارىنا ساي بولۋىن قامتاماسىز ەتۋگە تىرىسامىز.
– حالىقارالىق سەرىكتەستىك باعىتىندا قانداي جۇمىستار اتقارىلدى؟
– 2024 جىلى ءبىز بۇۇ, تمد, اقش, ەۋروپا كەڭەسى, ەقىۇ جانە ەۋروپالىق وداق وكىلدەرىمەن قوسا العاندا, حالىقارالىق سەرىكتەستەرمەن 50-گە جۋىق كەزدەسۋ وتكىزدىك. ەلىمىز بۇۇ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كەڭەسىنىڭ امبەباپ كەزەڭدىك شولۋىنا ۇلتتىق بايانداماسىن ۇسىنىپ, ارنايى ءىس-شارا وتكىزدى. بۇل كەزدەسۋلەردە ەلىمىزدىڭ ازاپتاۋلارعا قارسى كۇرەس سالاسىنداعى تاجىريبەسى جوعارى باعالاندى.
ءبىز ءوز جۇمىسىمىزدى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە ازاماتتىق قوعامنىڭ جاۋاپتى وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ, حالىقارالىق قاۋىمداستىققا جاعۋ ءۇشىن ەمەس, ەڭ الدىمەن, ءوز حالقىمىزدىڭ مۇددەسى ءۇشىن جۇرگىزەمىز. ويتكەنى بۇل سالاداعى نەگىزگى ءارى جالعىز بەنەفيتسيارلار – ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى.
ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ينستيتۋتى ادام قۇقىقتارىنىڭ مۇلتىكسىز ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى قىزمەتىن جالعاستىرا وتىرىپ, حالىقارالىق ستاندارتتار مەن ۇلتتىق قۇقىقتىق جۇيە اراسىنداعى ۇيلەسىمدىلىكتى ودان ءارى نىعايتۋدى كوزدەيدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ورىنبەك وتەمۇرات,
«Egemen Qazaqstan»
