ەكونوميكالىق احۋال كۇردەلەنە باستادى

اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپتىڭ سوڭعى بىرنەشە اپتا ىشىندە الەمدىك ەكونوميكاعا يمپورتتىق باج سالىعىن كوتەرگەن «امەريكاندىق سىرعاناقتار» نەگىزگى شيكىزات - مۇنايعا ايتارلىقتاي اسەر ەتتى. قاڭتاردا اق ۇيگە ورالعان ترامپتىڭ 2 ساۋىردەگى ء«وزارا» باج سالىعى تۋرالى مالىمدەمەسى سوڭعى ءتورت جىلداعى ەڭ تومەنگى دەڭگەيگە دەيىن تومەندەدى.

سوڭعى كۇندەرى Brent باررەلىنە 60 دوللار شاماسىندا ساۋدا جاسادى, بۇل ەنەرگيا باعاسىنا قاتتى اسەر ەتكەن COVID-19 پاندەمياسىنان بەرى بايقالمادى. اقش پەن قىتاي اراسىنداعى ساۋدا سوعىسىنىڭ يمپورتتىق باج سالىعىنان جالعاسۋى جاھاندىق ەكونوميكالىق وسىمگە قاتىستى بولجامداردى وزگەرتەدى, ال الەمدىك نارىقتاعى جالپى بەلگىسىزدىك مۇناي باعاسىنا قاتتى قىسىم كورسەتەدى. 

وپەك + شەشىمىنەن شوك

الەمدىك مۇناي نارىقتارىندا تاعى ءبىر ماڭىزدى وقيعا ترامپتىڭ وپەك + ەلدەرى تاڭ قالدىرعان كەزدەگى مالىمدەمەسىنەن كەيىن بولدى. وپەك-ءتىڭ 12 مۇشەسى جانە مۇناي ەكسپورتتاۋشى 10 ءىرى مەملەكەت كىرەتىن بەيرەسمي اليانس مامىر ايىندا مۇناي ءوندىرۋدى كۇرت ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن مالىمدەدى.

ساۋد ارابياسى مەن رەسەي باسقاراتىن وپەك + جوعارى باعانى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن سوڭعى ونجىلدىقتا «قارا التىن» ءوندىرۋدى بىرتىندەپ شەكتەدى جانە كوبى بۇل باعام ساقتالادى دەپ كۇتتى. ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل قازاقستان مەن يراك سياقتى ەلدەرگە اسەر ەتۋ ارەكەتى. ناحلە بەلگىلەنگەن ليميتتەردەن اسىپ كەتكەن وپەك + مۇشەلەرى ءبىراز ۋاقىت ءوندىرۋدى قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولعان «اليانستىڭ نەعۇرلىم ءتارتىپتى مۇشەلەرىنىڭ توزىمدىلىگىن شەكتەدى» دەپ كۇدىك كەلتىرەدى.

مىسالى, قازاقستان تەڭىز مۇناي كەن ورنىندا ءوندىرۋدى ۇلعايتىپ جانە وپەك + شەڭبەرىندە بەلگىلەنگەن ماقساتتى كورسەتكىشتەردەن ۇنەمى اسىپ ءتۇسىپ, ساۋد ارابياسىنىڭ نارازىلىعىن تۋدىردى. يراك, ءوز تاراپىنان, جاقىندا ءوندىرىستى تومەندەتتى, بىراق بۇعان دەيىنگى ارتىقشىلىقتاردى وتەۋگە ۋادە ەتكەندەي ەمەس. وپەك + -نىڭ مۇناي ءوندىرۋدى ارتتىرۋ تۋرالى شەشىمى ونىڭ باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە اكەلىپ, قازاقستان مەن يراك سياقتى ەلدەردىڭ كىرىستەرىنە سوقتىرسا دا, اقىر سوڭىندا ول اليانستىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى.

Crystol Energy باس ديرەكتورى كارول ناحلەنىڭ پىكىرىنشە, بۇل ونىڭ الەمدىك مۇناي نارىقتارىنداعى ۇزاق مەرزىمدى تومەن باعا كونيۋنكتۋراسىنا دايىن ەكەنىن بىلدىرەدى.

«وپەك + ونىڭ كەيبىر مۇشەلەرىنە, اسىرەسە وزدەرىنىڭ وندىرىستىك قۋاتتارىن كەڭەيتۋگە قوماقتى قاراجات ينۆەستيتسيالاعاندارعا نارىق ۇلەسىن ساقتاپ قالۋ جاقسى بولادى دەپ ەسەپتەيدى», - دەپ ناقتىلايدى ناحلە.

ونىڭ باعالاۋىنشا, اليانس يرانعا قارسى سانكتسيالار مەن ىقتيمال اسكەري ارەكەتتەر سياقتى گەوساياسي فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, ماڭىزدى وندىرۋشىلەر, مىسالى رەسەي, ۆەنەسۋەلا جانە يران تاراپىنان ءوندىرىستىڭ قۇلدىراۋىن بولجاي الادى. «وسىلايشا, نارىق قوسىمشا باررەلدى باعانىڭ قۇلدىراۋىنسىز سىڭىرە الادى», دەپ ءبولىستى Crystol Energy باس ديرەكتورى.

ۇكىمەت مۇنداي جاعدايدىڭ الدىن الۋعا قامدانىپ جاتىر.

ساراپشى ايبار ولجاەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر ۇكىمەت قارا التىننىڭ قۇنى تومەندەگەن جاعدايعا ارناپ ءۇش ستسەناري ازىرلەپ وتىر.

• ءبىرىنشىسى, مۇنايدىڭ باعاسى باررەلىنە 60 دوللار كولەمىندە قاراستىرىلعان. سول سەكىلدى 55 جانە 50 دوللار كولەمىندەگى باعاعا ارنالعان جوسپار بار.
• نەگىزى بيۋدجەتتى جوسپارلاعاندا مۇناي 75 دوللار كولەمىندە ساتىلادى دەگەن بولجام جاسالعان. بىراق ءدال قازىر, ياعني 16 ساۋىردە «برەنت» مۇنايىنىڭ قۇنى 64 دوللاردى كورسەتىپ تۇر. ارينە, جىلدىڭ قالعان بولىگىندە نارىقتاعى باعا وسى كۇيىندە قالمايتىنى انىق.
• ءتۇرلى جاعدايعا بايلانىستى قىمباتتاپ نە ارزاندايدى. ۇكىمەت مۇنىڭ ءبارىن ەسكەرەتىنى انىق. دەگەنمەن ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن قارا التىننىڭ قۇنى كوتەرىلگەنى قاجەت.

ءبىر اپتا بۇرىن مەملەكەت باسشىسى توقاەۆ الەمدىك نارىقتاعى جاعدايدىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى جيىن وتكىزىپ, ەكونوميكالىق احۋالدى پىسىقتاپ الدى. جيىن بارىسىندا الەمدىك جاعدايعا قاراماستان ەكونوميكامىزدىڭ ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ, تارتىلاتىن ينۆەستيتسيا كولەمىن تومەندەتپەۋ تاپسىرىلدى.

«قۇداي بەتىن اۋلاق قىلسىن, مۇنايدىڭ باعاسى كۇرت قۇلدىراپ كەتپەسە, قازاقستان كەز كەلگەن جاعدايعا ءازىر دەۋگە بولادى. كەيىنگى جىلدارى بىرنەشە ءىرى جوبا ىسكە قوسىلدى. بيىل دا بۇل ءۇردىس جالعاسادى. مۇنىڭ ءبارى ەكونوميكالىق اسەرىن تيگىزەتىنى انىق. ونىڭ ۇستىنە, مەملەكەت بيزنەستى قولداۋعا دا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر. مىسالى, بيىل وسى باعىتتا 8 تريلليون تەڭگە جۇمسالماق. ەلدەگى احۋالدى ودان ءارى جاقسارتۋعا مۇنىڭ دا ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز» دەيدى ساراپشى.

قالاي دەگەنمەن, باعىتىمىز ايقىن. قازاقستاننىڭ دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.