سول سەبەپتى, ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنىڭ قۇرامىنداعى كومپانيالار «سامعاۋ» عىلىمي-تەحنولوگيالىق باستامالار ورتالىعىمەن بىرلەسىپ اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىر. عىلىمي جوبالاردى زەرتتەۋ, ىرىكتەۋ, ولاردى وندىرىسكە ەنگىزۋ ءۇشىن قارجىلاندىرۋ جۇمىستارى تۇپتەپ قولعا الىندى. سونىڭ ءبىرى – «قاراجانباسمۇناي» كومپانياسىنىڭ جەر قويناۋىن قاۋىپسىز ءارى ەكولوگيالىق بارلاۋعا ارنالعان جوباسى. وندا ارنايى تەحنولوگيالار مەن ماشينالىق وقىتۋ الگوريتمدەرى قولدانىلادى. جوبانىڭ جالپى قۇنى – 2 643,2 ملن تەڭگە.
وسى ۋاقىتقا دەيىن اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەلەرى مىناداي:
- كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋ ايماعىندا جانە قۇرلىقتا جارىلىسسىز يمپۋلستىك كوزدەردى پايدالانۋ ارقىلى سەيسميكالىق بارلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى;
- 2001-2005 جىلدارداعى سەيسميكالىق دەرەكتەر قايتا وڭدەلدى;
- جارىلىسسىز يمپۋلستىك كوزدەر ارقىلى الىنعان 2D جانە 3D سەيسميكالىق دەرەكتەرگە تالداۋ جاسالدى;
- سەيسميكالىق دەرەكتەردى وڭدەۋ جانە تالداۋ, گەولوگيالىق ۇلگى قۇرۋ, سونداي-اق سىناق ۋچاسكەسىندەگى بولجانعان مۇناي قورلارىن ەسەپتەۋ جۇمىستارى اتقارىلدى.
يمپۋلستىك سەيسميكالىق بارلاۋ جوباسى قوسىمشا مۇناي قورلارىنىڭ بارىن ناقتىلاۋعا جانە «قاراجانباسمۇناي» كەن ورنىنىڭ رەسۋرستىق بازاسىن ارتتىرۋعا, سونىڭ ارقاسىندا قوسىمشا 2 ملن توننا مۇنايدى وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جوبانىڭ 5 جىل ىشىندەگى ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى 187,8 ملرد تەڭگە دەپ باعالانىپ وتىر. بيىل جوبا اياقتالعاننان كەيىن ونىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا كاسپي تەڭىزىنىڭ ترانزيتتىك ەكولوگيالىق ايماعىندا بۇل تەحنولوگيانى قولدانۋ اياسىن كەڭەيتۋ ماسەلەسى قارالادى.
تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستار اياسىندا «قاراجانباسمۇناي» جۇزەگە اسىرىپ جاتقان تاعى ءبىر جوبا – مۇناي ءوندىرىسى سالاسىندا ەكسپلۋاتاتسيالىق سيپاتتامالارى جوعارى, تەرەڭدىككە ارنالعان يننوۆاتسيالىق سورعىلاردى ازىرلەۋ جوباسى. وتاندىق عالىمدارمەن بىرلەسىپ جۇكتەمەسى جوعارى كەن ورىندارىندا جابدىقتاردىڭ تۇراقتى ءارى ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتەتىن بۇراندالى شتانگالى تەرەڭدىك سورعىسى دايىندالدى. ونى وندىرىسكە ەنگىزۋ ناتيجەسىندە جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جيىلىگى 30%-عا قىسقارىپ, جابدىقتىڭ تۇرالاپ قالۋى مەن قىزمەت كورسەتۋ شىعىندارى ازايادى جانە مۇناي ءوندىرۋ كولەمى ارتادى. جوبانىڭ جالپى قۇنى – 177 ملن تەڭگە, 5 جىل ىشىندەگى ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى 4,645 ملرد تەڭگەگە جەتەدى دەپ جوسپارلانعان.
ال «قازگەرمۇناي» بك» ۇيىمىندا گازدى دايىنداۋ جانە وڭدەۋ بويىنشا كەشەندى يننوۆاتسيالىق تەحنيكالىق شەشىمدى ازىرلەۋگە ارنالعان عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. جالپى قۇنى – 86,0 ملن تەڭگە. اتالعان جوبا اياسىندا:
- گازدى وڭدەۋ ساپاسى مەن ونىڭ تيىمدىلىگىنە اسەر ەتەتىن نەگىزگى پارامەترلەر انىقتالىپ, زەرتتەۋ جۇرگىزىلدى;
- قوندىرعىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جابدىقتى اۋىستىرۋ جانە جاڭعىرتۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەندى;
- شيكى گاز قۇرامىنان ىلعالدى جويۋ ءۇشىن وزىق تەحنولوگيالار ۇسىنىلىپ, سوڭعى ءونىمنىڭ تازالىعى مەن تۇراقتىلىعى قامتاماسىز ەتىلدى;
- گازدى دايىنداۋ جانە وڭدەۋ ۇدەرىستەرىن وڭتايلاندىرۋعا باعىتتالعان كەشەندى تەحنيكالىق شەشىم ازىرلەندى.
وسىلايشا, قىزىلوردا وبلىسىنداعى «اقشابۇلاق» كەن ورنىندا ىلەسپە گازدى وڭدەۋ تەرەڭدىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا, جەڭىل كومىرسۋتەك جانە پروپان-بۋتاننىڭ كەڭ فراكتسيالارىن ءتيىمدى ءبولىپ الۋ ارقىلى ىلەسپە گازدى وڭدەۋ تەحنولوگياسى ازىرلەندى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ىلەسپە گاز كولەمىن 33%-عا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال ونىڭ 5 جىل ىشىندەگى ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى 3,1 ملرد تەڭگە دەپ باعالانىپ وتىر. بۇل جوبا جەرگىلىكتى ءوندىرىستى دامىتىپ, يمپورتتى الماستىرۋ ماسەلەسىن دە شەشۋگە ىقپال ەتەدى.
«سامعاۋ» ورتالىعىنىڭ باستاماسى اياسىندا «قازاقستان تەمىر جولى» ۇيىمى دا «Samruk Innovation Hub» الاڭىندا وندىرىستىك تاپسىرمالارعا ارنالعان تەحنولوگيالىق شەشىمدەردى ىزدەۋ جانە ىرىكتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. مىسالى:
- تەمىرجول كولىگى ءۇشىن ۇيلەسىمدى كونۆەرگەنتتى شەشىم جاساۋدا كاسىبي راديوبايلانىستىڭ ءارتۇرلى ستاندارتىن ينتەگراتسيالاۋ;
- وقشاۋلانعان تۇيىسپەلەردەگى رەلستىڭ ماگنيتتەلۋىن باقىلاۋ;
- ماشينيستەردى كەدەرگىلەر تۋرالى ەسكەرتۋ ءۇشىن تەمىرجول وتكەلىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى حابارلاۋ جۇيەسىن ازىرلەۋ جانە وزگە دە جوبالار جوسپارلانعان.
كونكۋرستىق ىرىكتەۋ ناتيجەسى بويىنشا ەڭ ءتيىمدى شەشىمدەر «قازاقستان تەمىر جولى» تاراپىنان قارجىلاندىرىلىپ, وندىرىستىك ۇدەرىستەرگە ەنگىزىلەدى.
بۇل عىلىمي جوبالاردىڭ ماڭىزى زور. سەبەبى ولار كاسىپورىندار ءوندىرىسىن وڭتايلاندىرۋعا, ءتيىمدى شەشىمدەر تابۋعا, كورسەتكىشتەردى جاقسارتىپ, شىعىنداردى ازايتۋعا, ەكولوگيانى قورعاۋعا, تابىس پەن ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتى ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. سوندىقتان «سامۇرىق-قازىنا» توبى بۇل باعىتتا جوبالاردى بەلسەندى تۇردە جۇرگىزىپ, عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ بايلانىسىن نىعايتۋ جۇمىستارىن ءارى قاراي جالعاستىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
جانسايا قاپاسقىزى
