سەنات جانىنداعى كەڭەستىڭ قۇرىلعانىنا بيىل – 17 جىل. بيىلعى وتىرىستا سەكتسيالىق جانە پلەنارلىق سەسسيالار كەزىندە پارلامەنت پەن ءماسليحات دەپۋتاتتارى, ۇكىمەت مۇشەلەرى, ساراپشىلار مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ II رەسپۋبليكالىق فورۋمىندا جانە ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ IV وتىرىسىندا بەلگىلەپ بەرگەن مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ بارىسىن تالقىلادى. سەناتورلار مەن ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن ودان ءارى جانداندىرۋ, جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندار قىزمەتىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋ جانە وڭىرلەردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋدىڭ ماڭىزى ايتىلدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىر ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ ەكىنشى رەسپۋبليكالىق فورۋمىندا جەرگىلىكتى وكىلدى ورگانداردىڭ الداعى مىندەتتەرىن ايقىندادى. جەرگىلىكتى جەردەگى جاعدايدى جەتە بىلەتىن ساياسي ينستيتۋت, ياعني ءماسليحاتتىڭ ابىرويى جوعارىلاپ, بەدەلى بيىكتەي ءتۇستى. جانە بۇل ءۇردىس جالعاسىن تاۋىپ, جىلدان-جىلعا ءماسليحات دەپۋتاتتارىنا جۇكتەلەر مىندەت تە اۋىرلاي تۇسەتىنى انىق. ءبىر انىق نارسە, الداعى ۋاقىتتا دا ەل دامۋىنا سەرپىن بەرۋ باعىتىندا ءماسليحات دەپۋتاتتارى ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىن كۇشەيتۋگە سەرپىن بەرۋگە ءتيىس. كەڭەستىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بۇل ماسەلە دە قامتىلدى.
قازاقستان – الەۋمەتتىك مەملەكەت. دەمەك بۇل سالاداعى قاداۋ-قاداۋ تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى شەشۋدە ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ تيگىزەر كومەگى زور. وڭىرلەرگە بولىنگەن مەملەكەت قارجىسىنىڭ تالان-تاراجعا, توناۋعا تۇسپەي ءتيىمدى جولمەن جوسپارلى جۇمسالۋىن دا قاداعالايتىن – ءماسليحات دەپۋتاتتارى. مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ اشىقتىعى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدا, ساياسي ينستيتۋتتاردى دامىتۋ ىسىنە دە ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ قوسار ۇلەسى زور.
مۇنداي كەڭەس نە ءۇشىن كەرەك؟ ەڭ الدىمەن, وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا ءتيىمدى شەشىمدەر مەن ناقتى ۇسىنىستار ازىرلەۋ ءۇشىن ءماسليحاتتار مەن پارلامەنت اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ءۇشىن كەرەك. ەلدەگى ساياسي تۇراقتىلىق پەن باسقارۋ ينستيتۋتىنىڭ جۇيەسىن ءتيىمدى جولمەن جانداندىرۋدا جەرگىلىكتى ورگان – ءماسليحاتتاردىڭ قىزمەتىن كۇشەيتۋ ماڭىزدى. پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنعان «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» ۇشتاعانىنىڭ اياسىنداعى رەفورمالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا دا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ەندى ءماسليحات دەگەن ۇعىمنىڭ اۋقىمى دا كەڭەيە تۇسەدى. بۇعان دەيىن تەك وكىلەتتى ورگان رەتىندە ايقىندالعان ساياسي ينستيتۋت مەملەكەتتىڭ ۇستانىمىن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا قوعام مەن بيلىك ورتاسىندا التىن كوپىر ورناتىپ, كەرى بايلانىستى دا قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.
2022 جىلى بولعان كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ جەمىسى دەپ ءماسليحاتتاردىڭ دەربەستىگىن ارتتىرۋعا نەگىزدەلگەن وزگەرىستى ايتۋعا بولادى. رەفورمانىڭ ناتيجەسىندە ءماسليحاتتار جەرگىلىكتى جەردەگى ماسەلەلەردى شەشۋدە وكىلەتتىلىگى كەڭەيىپ, تيىسىنشە جاۋاپكەرشىلىگى دە جوعارىلادى. وڭىرلەردىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالىن جاقسارتىپ, الەۋمەتتىك ساياسات ورىسىنە قان جۇگىرتۋ, بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمدى جۇمساۋدى قاداعالاۋ ءماسليحاتتاردىڭ قىراعى باقىلاۋىندا بولۋى كەرەك. مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ اشىق بولۋىن قامتاماسىز ەتىپ, اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋداعى ىلكىمدى ىستەر ءماسليحاتتاردىڭ ستراتەگيالىق ساياساتىن كۇشەيتە تۇسەدى. سەنات جانىنان قۇرىلعان ماسليحاتتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جونىندەگى كەڭەستىڭ جۇمىسى جاندانسا, پارلامەنتتىڭ وڭىرلەرمەن قارىم-قاتىناسى, بايلانىسى بەكي تۇسەدى. سەناتتاعى ء«وڭىر» دەپۋتاتتىق توبىنىڭ جۇمىسى ايماقتاعى ماسەلەلەردى وڭتايلى شەشۋدە دە ءماسليحاتتاردىڭ قوسار ۇلەسى زور.
جەرگىلىكتى جەردەگى الەۋمەتتىك ماسەلەلەر, اتاپ ايتقاندا, مەكتەپ, اۋرۋحانا, ەمحانا, بالاباقشا سىندى الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ ۋاقىتىندا سالىنىپ ەلدىڭ يگىلىگىنە بەرىلۋىن ءماسليحات دەپۋتاتتارى قاداعالاپ, ءتيىستى باقىلاۋىن جۇرگىزۋى كەرەك. جىرى بىتپەيتىن جول ماسەلەسىن دە وڭتايلى شەشىپ, تۇرعىنداردى تيتىقتاتقان تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋدا دا ءماسليحاتتار بەلسەندى بولۋعا ءتيىس.
پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن ەلىمىزدە اكىمدەردى جەرگىلىكتى جۇرتشىلىقتىڭ سايلاۋ ارقىلى تاعايىنداۋ قارقىندى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. 2021 جىلى ەنگىزىلگەن اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ جۇيەسى ارقىلى بۇگىندە 2,5 مىڭعا جۋىق اكىم تىكەلەي سايلاۋ جۇيەسى ارقىلى تاعايىندالدى. جەرگىلىكتى تۇرعىندار وزدەرى داۋىس بەرىپ, كوڭىلى قالاعان كانديداتقا سەنىم ارتتى. ەندىگى جەردە اكىمدەردىڭ دە قۇزىرەتىن كەڭەيتىپ, جەرگىلىكتى ءماسليحاتتاردىڭ دا اۋقىمىن ۇلعايتىپ, ساياسي سالماعىن ارتتىرۋ ابزال. اكىمدەردى سايلاۋ ارقىلى تاعايىنداۋ ىسىندەگى ءبىر ىلكىمدىلىك – بۇرىن-سوڭدى مەملەكەتتىك قىزمەتتە ىستەمەگەن ازاماتتار دا ەل باسقارۋ ىسىنە ارالاستى. بيزنەستە جۇرگەن, باسقا سالادا دا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان ازاماتتار دا اتقا قونىپ, اكىمدىك لاۋازىمدى اتقارۋعا كىرىستى. ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادامنىڭ ءبىرى دەپ وسى سايلاۋ جۇيەسىن ايتۋعا بولادى. الداعى ۋاقىتتا ءماسليحات ينستيتۋتى تەك جەرگىلىكتى جەردەگى باسقارۋ قۇرىلىمى عانا ەمەس, قوعامدىق دامۋدىڭ دا قوزعاۋشى كۇشىنە اينالۋعا ءتيىس. مەملەكەتتىڭ نىعايۋىنا ۇلەس قوساتىن ماڭىزدى قادامنىڭ ءبىرى – ءماسليحاتتاردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ.
جانبولات جورگەنباەۆ,
سەنات دەپۋتاتى
