قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندەگى جاڭا باسىمدىقتار
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنا الدىمەن «قۇقىق بۇزۋشىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى» زاڭ جوباسى مەن ىلەسپە قۇجاتتار ۇسىنىلدى. بايانداماشى سنەجاننا يماشەۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل ءۇش قۇجات مەملەكەت باسشىسىنىڭ بىلتىرعى جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرمالارىنا جانە ۇكىمەتتىڭ زاڭ جوبالاۋ جۇمىس جوسپارىنا سايكەس ازىرلەنىپ, ەنگىزىلگەن.
– زاڭ جوبالارى قۇقىق بۇزۋشىلىق پروفيلاكتيكا سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇيەگە كەلتىرۋگە, زاڭ جانە ءتارتىپ قاعيداتىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان. قۇجاتتا بىرتەكتى 5 زاڭنىڭ نورمالارى ءبىر زاڭعا بىرىكتىرىلدى. سونىمەن قاتار قۇقىققا قارسى كونتەنتپەن كۇرەسۋ ماقساتىندا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك بولىگىندە بىرقاتار نورما كوزدەلگەن. جالپى, ازاماتتاردى, اسىرەسە ايەلدەر مەن بالالاردى ءارتۇرلى زارداپتان قورعاۋعا, ونداي جاعدايلاردىڭ بارىنشا الدىن الىپ, بولدىرماۋعا جانە سەبەپتەرىن جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى دەپۋتات.
ءار قاۋلىعا دەپۋتاتتار جەكە-جەكە داۋىس بەرىپ, ناتيجەسىندە, قۇجاتتار قابىلداندى. كەيىن ءماجىلىس عىلىم قالاشىقتارىنا قاتىستى زاڭ جوباسىن قارادى. ەسكە سالساق, بۇل تۋرالى پرەزيدەنت بۋرابايدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ IV وتىرىسىندا تاپسىرما بەرگەن ەدى.
– «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە عىلىمدى قاجەتسىنەتىن اۋماقتاردى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قۇجات نەگىزىندە عىلىم قالاشىقتارىنىڭ قىزمەتى رەتتەلەدى. ولاردى قۇرۋ, دامىتۋ ءارى قولداۋ تەتىكتەرى ايقىندالادى. «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭى مەن باسقا دا قۇجاتتارعا وسى ايماقتار ءۇشىن عىلىمي زەرتتەۋلەردى دامىتۋ, ولاردى قارجىلاندىرۋ بويىنشا ناقتى تەتىكتەر انىقتالىپ وتىر, – دەدى الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆ.
جەكە كاسىپكەرلىكتى تىركەۋ ءراسىمىن قاتاڭداتپاق
بۇدان سوڭ جالپى وتىرىسقا ءبىر-بىرىمەن ءوزارا بايلانىستى سالىق كودەكسىنىڭ جوباسى جانە سالىق سالۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى قۇجاتتار كەلىپ ءتۇستى. قاتىسۋشىلارعا زاڭ جوبالارىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين تانىستىردى.
– قۇجات بىلتىرعى قىركۇيەكتەن باستاپ قارالىپ جاتىر. بيىل وعان تۇجىرىمدامالىق تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. ءبىرىنشى, قوسىلعان قۇن سالىعى 16% بولادى. ەكىنشى, قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ شەگى 40 ملن تەڭگە مولشەرىندە بەلگىلەنەدى. 40 ملن تەڭگە دەگەن ورتاق بايلام بولدى. ۇكىمەت پەن دەپۋتاتتاردىڭ كونسترۋكتيۆتى ۇستانىمى ارقىلى وسىنداي ىمىراعا قول جەتكىزدىك. بىراق مۇنداي شەك بولعاندا 160 مىڭ سالىق تولەۋشىدەن ايىرىلاتىنىمىزدى ايتقىم كەلەدى. شامامەن 400 ملرد تەڭگەدەي قوسىمشا بيۋدجەت تۇسىمىنەن قاعىلامىز. ءبىزدىڭ بيزنەسمەندەر ۇكىمەت تە, پارلامەنت تە وسىنداي ىمىراعا بارۋعا دايىن ەكەنىن ءتۇسىنسىن دەپ ايتىپ تۇرمىن. بۇل شەشىم بيزنەس سۋبەكتىلەرى بۇدان ءارى ۇساقتالا المايتىنداي جۇيەنى قاجەت ەتەدى. ءبىز ەندى جەكە كاسىپكەرلىك قۇرىلىمدى قۇرۋدى ءتۇرلى جولمەن قاتاڭداتامىز. بۇعان دەيىن سالىق ءتارتىبىن بۇزعان, جۇمىس ىستەمەيتىن قوسىمشا جەكە كاسىپكەرلىگى بار ادامدارعا جاڭا جەكە كاسىپ قۇرىلىمىن اشۋ قيىن بولادى, – دەدى ۆيتسە-پرەمەر.
ول سونداي-اق زاڭ جوباسىنداعى تاعى بىرقاتار وڭ وزگەرىستى اتادى.
– ءۇشىنشى, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك, كىتاپ باسىپ شىعارۋ, ارحەولوگيا قوسىلعان قۇن سالىعىن تولەۋدەن بوساتىلادى.ءتورتىنشى, الەۋمەتتىك سالادا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ۇكىمەت قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتىلعان ءدارى-دارمەكتەردىڭ الەۋمەتتىك ءتىزىمىن ايقىندايدى. قوسىلعان قۇن سالىعى تەك اقىلى مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە سالىنادى. قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسى 10% بولادى. الەۋمەتتىك سالاداعى كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى – 2026 جىلدان باستاپ 5% جانە 2027 جىلدان باستاپ 10% بولادى. بەسىنشى, بانك وپەراتسيالارىنا قوسىلعان قۇن سالىعى سالىنادى. ولاردىڭ باعاسىنىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن باسەكەلەستىكتى قورعاۋ اگەنتتىگى ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ اعىمداعى باعالاردىڭ دۇرىستىعىنا تالداۋ جۇرگىزەدى, – دەدى س.جۇمانعارين.
بۇعان قوسا ول اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە ققس سالۋ ساياساتى وزگەرىسسىز قالاتىنىن, ال وڭدەۋ ونەركاسىبىنە كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسى 20% بولاتىنىن حابارلادى. سونداي-اق ارناۋلى سالىق رەجىمى بويىنشا رۇقسات ەتىلگەن ءتىزىم ەمەس, ارنايى تىيىم سالىنعان ءتىزىم ەنگىزىلەتىنىن ايتتى. ىزىنشە سالىقتاردى, تولەمدەر مەن الىمداردى قىسقارتاتىنىن جەتكىزدى.
– كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنىڭ بازالىق مولشەرلەمەسى 20% دەڭگەيىندە ساقتالادى. بىراق جەكەلەگەن سەكتورلار ءۇشىن جوعارى مولشەرلەمە بەلگىلەنەدى. بۇل – بانك جانە ويىن سەكتورى. مولشەرلەمە 25% بولادى. قارجى ليزينگى جانە الەۋمەتتىك سالا ءۇشىن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسىن كەزەڭ-كەزەڭمەن 10%-عا دەيىن كوبەيتۋ, ال اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەر ءۇشىن مولشەرلەمەنى 3% دەڭگەيىندە قالدىرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ينۆەستورلار ءۇشىن, سونىڭ ىشىندە گەولوگيالىق بارلاۋ ءۇشىن قوسىمشا ىنتالاندىرۋدى قاراستىردىق. قۇرىلىس سالۋ, جابدىقتاردى جانە باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدى ساتىپ الۋ, سونداي-اق ولاردى قايتا قۇرۋ جانە جاڭعىرتۋ شىعىندارى بويىنشا 100%-دىق شەگەرىمدەردى ۇسىنامىز. قولدانىستاعى كەلىسىمشارتتار نەمەسە ودان تىس قىزمەت شەڭبەرىندە بارلاۋ شىعىندارىنا شەگەرىمدەردى پايدالانۋعا رۇقسات بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. سارقىلعان مۇناي كەن ورىندارى ءۇشىن جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ارنالعان بالاما سالىق ۇسىنىلادى, – دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
بۇل رەتتە ەسكەرە كەتەتىنى, سالىق جەڭىلدىكتەرىنەن ۇنەمدەلگەن قاراجات جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردا قالمايدى. قاراجات وندىرۋگە ارنالعان ينۆەستيتسيالارعا, ءوڭىردى دامىتۋعا, ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋعا, جەرگىلىكتى كادرلاردى وقىتۋعا جانە عىلىمي زەرتتەۋلەردى قولداۋعا باعىتتالادى.
سالىق ەسەبىن تاپسىراتىندار سانى 30%-عا قىسقارادى
ارناۋلى سالىق رەجىمدەرى دە رەفورماعا ىلىككەن. كودەكستىڭ جاڭا رەداكتسياسىندا ولاردىڭ سانى 7-دەن 3-كە دەيىن ءتۇسىرۋ ۇسىنىلعان. قۇجاتتا ء«سان-سالتانات سالىعى» دەپ اتالاتىن تاۋارلاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنا جوعارى سالىق سالۋ قاراستىرىلعان. ول ءۇشىن جىلجىمايتىن م ۇلىك قۇنى 450 ملن تەڭگەدەن اساتىن بولسا, م ۇلىك سالىعىنىڭ مولشەرلەمەسىن ۇلعايتۋ جانە قۇنى 75 ملن تەڭگەدەن اساتىن جەڭىل اۆتوموبيلدەرگە, قىمبات تەڭىز كەمەلەرى مەن ۇشۋ اپپاراتتارىنا اكتسيزدەر ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
– ادىلدىك ماقساتىندا قىمبات الكوگولدىك سۋسىندار مەن سيگارالارعا 10% اكتسيزدەر, سالىق تولەۋشىلەرمەن جۇمىستىڭ سەرۆيستىك مودەلى ۇسىنىلادى. سالىقتىق اكىمشىلىك جازالاۋدى توقتاتادى. «بەسىكتەن» شىققاننان باستاپ جابىلعانعا دەيىن فيسكالدىق» سۇيەمەلدەۋدى ەنگىزۋگە باسا نازار اۋدارىلادى. بۇل رەتتە سالىق ەسەپتىلىگى 30%-عا قىسقارادى. ءبىز كامەرالىق باقىلاۋ تاسىلدەرىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋدى ۇسىنامىز. ەگەر قازىر بۇل باقىلاۋ ءتاسىلى بولسا, وندا بولاشاقتا بۇل پروتسەدۋرا بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ سالاسىنان سايكەسسىزدىكتەر انىقتاۋ سالاسىنا اۋىسىپ, ەسكەرتۋ سيپاتىنا يە بولادى. سالىق بەرەشەگىن ماجبۇرلەپ ءوندىرىپ الۋ تاسىلدەرى دە وزگەرەدى, – دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى.
ەندى ورتا جانە شاعىن بيزنەسكە ارنالعان ارناۋلى سالىق رەجىمى وڭايلاتىلعان دەكلاراتسيا نەگىزىندەگى ارناۋلى سالىق رەجىمى دەپ اتالادى. كىرىس ءليميتى قازىرگىدەي 600 مىڭ ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش بولىپ ساقتالادى. بىراق قىزمەتكەرلەر سانى بويىنشا شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالادى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى سالىق كودەكسىنىڭ جاڭا رەداكتسياسى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە قالاي اسەر ەتەتىنىن اشىپ ءتۇسىندىردى.
– ۇكىمەت رەجىمدى تەك بەلگىلى ءبىر قىزمەت تۇرلەرىنە قولدانۋدى ۇسىندى جانە باستى شارت – تەك B2C وپەراتسيالارى. بۇل رەتتە ۆ2ۆ وپەراتسيالارى ارناۋلى رەجىم شەڭبەرىندە عانا جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن. ەگەر جالپىعا بىردەي بەلگىلەنگەن رەجىمدە جۇمىس ىستەيتىن سالىق تولەۋشى تاۋاردى نەمەسە قىزمەتتى «ارناۋلى رەجىمشىدەن» ساتىپ السا, وندا ونىڭ مۇنداي شىعىنداردى شەگەرۋگە قۇقىعى جوق. قىزمەت تۇرلەرىنىڭ سانىن ۇكىمەت رەتتەيدى. بۇل شارتتارعا ء«ۇي جانىنداعى» دۇكەندەر, شاشتارازدار جانە حالىقپەن جۇمىس ىستەيتىن كاسىپكەرلەر سايكەس كەلەدى, دەمەك قوسىلعان قۇن سالىعىن تولەمەيدى. ولارعا قورقۋدىڭ قاجەتى جوق, – دەگەن س.جۇمانعارين جاڭا سالىق كودەكسى ءوز كىرىستەرىن جاسىراتىن سالىق تولەۋشىلەرگە, سالىق سالۋدىڭ ادىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعانىن ەسكەرتتى. دەمەك بۇرىن سالىق زاڭناماسىن ورەسكەل بۇزعان قۇرىلتايشىلار مەن كومپانيا باسشىلارىنا جاڭا كومپانيا قۇرۋعا تىيىم سالىنۋى مۇمكىن.
زاڭ جوبالارىنان نە كۇتىلەدى؟
بايانداماشى سوزىنە سەنسەك, قۇجات ەنگىزىلسە, ناتيجە انىق كورىنەدى. ماسەلەن, جىلىنا قوسىمشا 4-5 ترلن تەڭگە سالىق تۇسىمدەرى بولادى, ۇلتتىق قورعا تاۋەلدىلىك تومەندەيدى جانە بيۋدجەت ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتەدى. البەتتە, وزگەرىستەر ينفلياتسياعا اسەر ەتۋى مۇمكىن, بىراق بۇل ۋاقىتشا قۇبىلىس دەپ وتىر.
تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار بىرقاتار ۇسىنىستار مەن قۇجاتتىڭ جەتىلدىرۋ كەرەك تۇستارىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ءماجىلىس دەپۋتاتى نارتاي ارالباي ۇلى زاڭ جوبالارى ءدال وسى باعىتتا قابىلدانسا, وندا ەلىمىزدەگى باق-قا تۇسەتىن سالىقتىڭ سالماعى ارتا تۇسەتىنىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
– الەمدە اقپاراتتىق سوعىستىڭ قالاي ءجۇرىپ جاتقانىن, ءار ەل اقپاراتتىق تۇرعىدا ءوز-ءوزىن قالاي قاۋىپسىزدەندىرۋگە تىرىسىپ جاتقانىن جاقسى بىلەمىز. سوندىقتان ەگەر ققس ەلىمىزدەگى باق-قا 16%-عا جەتسە, وندا بۇل وتاندىق باق-تىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە كەرى اسەرىن تيگىزەدى. سوعان وراي ەلىمىزدە شەتەلدىك باق قاپتايدى. جۇرتىمىزعا جاقسىلىق اكەلە قويمايتىن شەتەلدىك جوبالار تەلەەكراننان دا, راديودان دا, ينتەرنەتتەن دە تۇسپەيدى دەگەن ءسوز. بۇل – ۇلكەن قاۋىپ. ايماقتار ءتيىستى اقپارات قۇرالىنسىز, جۋرناليستەر جۇمىسسىز قالادى. سوندىقتان ەكى ۇسىنىس ايتقىم كەلەدى. ءبىرىنشىسى – وتاندىق گازەت-جۋرنالدارعا ققس-نى الىپ تاستاۋ, ياعني 0 پايىز قىلۋ. ەكىنشىسى – ەلىمىزدە رەسمي تىركەلگەن وتاندىق تەلەارنالار مەن راديولارعا جانە ينتەرنەت رەسۋرستارعا ققس-نى 10 پايىز دەڭگەيىندە قالدىرۋ, – دەدى دەپۋتات.
ساۋالعا جاۋاپ بەرگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى سەرىك جۇمانعارين باق-قا 16% ققس قالاتىنىن, بەلگىلى ءبىر نورمالارعا بايلانىستى ءبولۋ دۇرىس ەمەس ەكەنىن ايتتى.
ال ءماجىلىس دەپۋتاتى باقىتجان بازاربەك سالىق كودەكسىنىڭ جاڭا رەداكتسياسىنداعى قۇرىلىس كومپانيالارىنا ققس تاعايىنداۋ تۋرالى باپقا قارسى شىعىپ جۇرگەن كاسىپكەرلەرگە شۇيلىكتى.
– 23 جىل بويى قۇرىلىس كومپانيالارىن قولداپ كەلدىك. سۋبسيديا بەرەمىز, دوتاتسيا تولەيمىز دەگەن سياقتى. باسپانا باعاسىن ارزانداتسىن دەپ ققس-دان بوساتتىق. بىراق ءىس جۇزىندە تۇرعىن ءۇي باعاسى 21 ەسە ءوستى. وسى جەڭىلدىكتىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ يەلەرى «Forbes» تىزىمىنە كىردى. كەيبىرى كاپيتالىن شەتەلگە جىلىستاتسا, كەيبىرىنە ءتىپتى ققس-دان بوساتۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز بولدى. ءسويتىپ ۇلەسكەرلەردى سازعا وتىرعىزا باستادى. سالىق كودەكسىنىڭ جاڭا رەداكتسياسىندا قۇرىلىس كومپانيالارىنا ققس تاعايىنداۋ ۇسىنىلعان. ونىڭ كەسىرىنەن باعا ءوسىپ كەتپەي مە؟ باسپانا باعاسىن قالاي ۇستاپ تۇرماقشىسىزدار, – دەپ سۇرادى دەپۋتات.
بۇل سۇراققا سەرىك جۇمانعارين سالىق كوميتەتى ونداي تاسىلگە بارعاندارعا العاشقى حابارلامالار جىبەرگەنىن, وسىلايشا, ءىرى قۇرىلىس كومپانيالارى تولەمەي كەلگەن سالىقتارىن تولەي باستاعانىن ايتتى.
– جاڭا كودەكستە قۇرىلىس كومپانيالارىنا تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردى جەتكىزۋمەن اينالىساتىن سۋبەكتىلەر دە ارنايى سالىق رەجىمىنەن شىعارىلادى. سوندىقتان ءبىز ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالار نەگىزىندە بارلىق تىزبەكتى اشىق كورە الامىز. قۇرىلىس جوبالارىندا جەرگىلىكتى مازمۇن جەتكىلىكتى ەكەنىن مويىنداۋ كەرەك. بۇل ونى باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان, مەنىڭ ويىمشا, ءبىز باعا اشىتقىمەن ۇن كوتەرگەندەي كوتەرىلمەۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتە الامىز, – دەدى ۆيتسە-پرەمەر.
وتىرىس بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى اسحات ايماعامبەتوۆ الەۋمەتتىك, ونىڭ ىشىندە ونكولوگيا, ورفاندىق اۋرۋلار بويىنشا سالىقتى الىپ تاستاۋ وتە, جاقسى ىمىرا بولعانىن تىلگە تيەك ەتتى. ال دەپۋتات ەرمۇرات باپي بانكتەردىڭ 100 ملن تەڭگەگە دەيىن ديۆيدەند الاتىن اكتسيونەرلەرىنە 10%, ال 1 ملرد تەڭگەگە دەيىن پايدا تاباتىن اكتسيونەرلەرىنە 15% سالىق سالۋ نورماسىن جانە مۇرات ابەنوۆ كوممەرتسيالىق جىلجىمايتىن م ۇلىككە كاداسترلىق قۇنى بويىنشا سالىق بەلگىلەۋدى ۇسىندى. ماجىلىسمەن ەربولات ساتىبالدين اۋىلداعى فەرمەرلەردىڭ جول تالعامايتىن ءبىر كولىگىن سالىقتان بوساتۋدى, بۇل اۆتوكولىكتەردى ءسان-سالتانات مۇلكى رەتىندە قاراۋعا بولمايتىنىن ايتتى. ءوز كەزەگىندە س.جۇمانعارين كەز كەلگەن كونسترۋكتيۆتى ۇسىنىستاردى تالقىلاۋعا, قولداۋعا دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.
قۇجات جوبالارى تۋرا 4 ساعات بويى تالقىلاندى. دەپۋتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى جاڭا رەداكتسيانى قولداپ داۋىس بەردى.
– سالىق – وتە سەزىمتال سالا. سەبەبى ءار ازامات, ءار وتباسى, ءار بيزنەسمەن ءبىزدىڭ قابىلداعان شەشىمىمىزدى تىكەلەي سەزىنەدى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت پەن پارلامەنتكە ءادىل, ءتيىمدى ءارى بولجامدى سالىق جۇيەسىن قۇرۋدى تاپسىردى. جۇمىس توبىندا وتە كوپ جۇمىس اتقارىلدى. ەڭ العاشقىدا ءماجىلىس پەن ۇكىمەت اراسىندا كوپ ماسەلەگە قاتىستى ءارتۇرلى ۇستانىم بولدى. تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار ۇكىمەتپەن بىرگە جۇمىس ىستەپ, قىزۋ پىكىرتالاستاردان كەيىن ءبىراز تۇيتكىلدى ماسەلە بويىنشا ورتاق شەشىمگە كەلدى. ءبىرىنشى, قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ شەكتى مولشەرى بويىنشا ورتاق مامىلەگە كەلدىك. بۇل قوعامدى الاڭداتقان ەڭ وزەكتى ماسەلە بولاتىن. ەكىنشى, اركىم ءوز كىرىسىنە ساي سالىق تولەيدى دەگەن شەشىمگە كەلىپ وتىرمىز. مىسالى, ساۋدا-ساتتىقپەن, قىزمەت كورسەتۋمەن اينالىساتىن, تاۋار وندىرەتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن ارنايى سالىق رەجىمى جۇمىس ىستەيدى. ياعني 4 پايىزدىق سالىق مولشەرىمەن قوسىمشا قۇن سالىعىنسىز كاسىپپەن اينالىسۋ مۇمكىندىگى تولىق ساقتالادى. وعان قوسا بۇل مۇمكىندىكتى كەڭەيتۋ ماقساتىمەن «تىيىم سالىنعان كاسىپتەر ءتىزىمى» ازىرلەنەدى. ءۇشىنشى, ءىرى بيزنەس ءۇشىن جەڭىلدىكتەر قىسقارتىلادى. ال بانكتەر مەن ويىن بيزنەسى ءۇشىن تابىس سالىعى ۇلعايتىلادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسىنا سالماق تۇسپەيدى. جاڭا سالىق ساياساتىنىڭ كوزدەگەنى دە – وسى, – دەپ تالقىلاۋدى تۇيىندەدى ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ.
جالپى وتىرىس قورىتىندىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قارجى نارىعىن دامىتۋ جانە قارجىلىق كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىنىڭ جوباسى قارالىپ, قاۋلى قابىلدانىپ, سەناتقا جولداندى.
