تۋريزم ەكونوميكانى ىلگەرىلەتەتىن سالاعا اينالادى

تۋريزم باسقارمالارى قۇرىلادى

ەلدە ءتۋريزمدى دامىتۋعا قاتىستى بىرقاتار قوردالانعان ماسەلە بار. ولاردى تۇپكىلىكتى شەشۋ ءۇشىن زاڭنا­ماعا وزگەرىس ەنگىزىلىپ جاتىر. ءتيىستى زاڭ جوباسى – ءماجىلىس قاراۋىندا. ماسەلەن, اكىمدىككە ەلدى مەكەننەن تىس جەردە, ونىڭ قاتارىندا ۇلتتىق پارك اۋماعىندا تۋريستىك ينفراقۇرىلىم سالۋعا زاڭنامالىق وكىلەتتىك بەرگەن دۇرىس. بۇل – نەگىزگى باستامانىڭ ءبىرى. مۇنداي قادام نەگىزگى تۋريستىك دەستي­ناتسيانىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدى قامتاماسىز ەتەدى.

«تۋريستىك دەستيناتسيالاردا ينفرا­قۇرىلىم قۇرىلىسىن قارجى­لاندىرۋعا باعىتتالعان جەكە بيۋدجەتتىك باعدارلاما ازىرلەنەدى. بۇل رەتتە, وڭىرلەردە ءتۋريزمدى دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋگە جاڭا قۇزىرەتپەن قاتار جەكە تۋريزم باسقارماسىن قۇرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ قاجەت. قازىر تەك بەس وڭىردە جەكە باسقارما بار, تاعى ەكى وڭىرمەن پىسىقتالۋدا», دەدى سپورت جانە تۋريزم ءمينيسترى ەربول مىرزابوسىنوۆ. 

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, فەرمەرلەرگە ءوز ۋچاسكەسىندە اگروتۋريزممەن اينالىسۋ قۇقىعىن بەرۋ كەرەك. قازىر ەلىمىزدە 200 مىڭنان استام شارۋا قوجالىعى بار. بۇل شارا اۋىل تۇرعىندارىنا قوسىمشا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا, اۋىلدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وعان قوسا تۋريستىك جانە رەكرەاتسيالىق قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا ۇلتتىق پاركتەردە جەردى جالعا بەرۋ مەرزىمىن 49 جىلعا دەيىن ۇلعايتۋعا زاڭنامالىق جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل ەكوتۋريزمدى دامىتۋعا ينۆەستيتسيا تارتۋ مەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

قوناقۇي سەرۆيسى ساپاسىن ارتتىرۋعا قوناقۇيدى جىكتەۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ جوسپارلانعان. قولدانىستاعى كريتەري 2008 جىلدان بەرى وزگەرمەگەن. ياعني زاماناۋي حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلمەيدى. تۋريست ساپارىن جايلى ەتۋ ماقساتىندا شەكارالىق وتكىزۋ پۋنكتىندە ۇيىمداستىرىلعان تۋريستىك توپقا باسىمدىق بەرۋ – جاسىل ءدالىز تەتىگىن ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل مەحانيزم رەسەي مەن قىرعىز شەكاراسىندا قاناتقاقتى رەجىمدە جۇمىس ىستەپ تۇر.

«الماتى تاۋ كلاستەرىن دامىتۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپاردىڭ جوباسى ازىرلەندى. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – تاۋ ءتۋريزمىن دامىتۋ. حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنسەك, تاۋدا دەمالاتىن تۋريستەردىڭ ورتاشا شىعىنى 350 دول­لارعا تەڭ. بۇل كورسەتكىش جاعاجاي تۋريزمىندە 50 دوللاردى قۇراپ وتىر. شىعىس قازاقستان وبلىسىندا تاۋ ءتۋريزمىن دامىتۋ الەۋەتى زور. كاتون­قاراعاي مەن زايسانداعى اۋە­جاي­­لاردىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. مينيسترلىك وبلىس اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ تاۋ ءتۋريزمىن دامىتۋدى پىسىقتاۋدى باس­تادى», دەدى ە.مىرزابوسىنوۆ.

ءتۋريزمنىڭ ەتنومادەني, بالالار مەن ءجاسوسپىرىم, مەديتسينالىق, ساۋىقتىرۋ, ىسكەرلىك, كاراۆانينگ جانە اۆتوتۋريزم سەكىلدى ءتۇرى باسىمدىققا يە. وقيعالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن «Kazakhstan.travel» ۇلتتىق تۋريستىك پورتالى نەگى­زىندە ءىس-شارانىڭ بىرىڭعاي كۇنتىزبەسى ازىرلەندى. وتكەن جىلى كۇنتىزبەگە 137 ءىس-شارا ەنىپ, ونىڭ 80%-ى استانا مەن الماتىدا ءوتتى. مينيستر وسى ورايدا وڭىرلىك اكىمدىكتەردى ءار وبلىستا وتەتىن ءىرى ءىس-شارانى كۇنتىزبەگە ەنگىزۋ جونىندە ۇسىنىس بەرۋگە شاقىراتىنىن ايتتى.

رەينجينيرينگ نەگىزگى ماسەلەنى انىقتادى

تۋريستىك سالانىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسياسى ءتۋريزمنىڭ ىڭعايلىلىعى مەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, يننو­ۆا­تسيالىق تەحنولوگيا ەسەبىنەن ۇدەرىس­تى اۆتوماتتاندىرۋعا, تۋريستەر اعى­نىن باسقارۋعا باعىتتالعان. قازىر سالا مينيسترلىگى تۋروپەراتورلاردى ەكى كىشى تۇرگە ليتسەنزيالاۋعا قىزمەت كورسەتەدى. ءبىرىنشى كىشى ءتۇرى – شىعۋ ءتۋريزمى. ەكىنشىسى – كەلۋ مەن ىشكى تۋريزم. كورسەتەر قىزمەت تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان. بىلتىر 680 ليتسەنزيا بەرىلدى — ولاردىڭ بارلىعى ەلەكتروندىق فورماتتا.

«تسيفرلىق ترانسفورماتسيا شەڭ­بەرىندە سالا مينيسترلىگىنىڭ 47 بيزنەس-ۇدەرىسىنە رەينجينيرينگ جۇرگىزىلدى. ول مەملەكەتتىك قولداۋ شاراسى مەن ليتسەنزيالاۋدى قامتىدى. رەينجيني­رينگ نەگىزگى ماسەلەنى انىقتادى. ونىڭ قاتارىندا – تسيفرلىق دەرەكتەردىڭ بولماۋى, قولداۋدىڭ ءتيىمسىز ءبولىنۋى مەن زاڭ­سىز قىزمەت كورسەتۋشىلەردىڭ بولۋى.  ماسەلەنى شەشۋگە سالا مينيسترلىگى تسيفر­لىق پلاتفورما ازىرلەپ جاتىر. ول جۇمىس بارىسىن اۆتوماتتاندىرىپ, شەشىم قابىل­داۋدا ادام فاكتورىنىڭ اسەرىن ازايتادى. سونداي-اق تۋروپەراتوردىڭ بىرىڭعاي تسيفرلىق ءتىزىلىمى قۇرىلادى. بۇل ازاماتتارعا ساياحاتتى ساتىپ الۋدان بۇرىن قىزمەتتەردىڭ زاڭدى­لىعىن تەكسەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى تسيفر­لىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەرو­عارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ.

جۇيەلى بەس تاپسىرما جۇكتەلدى

ۇكىمەت باسشىسى قازاقستان – تاريحى تەرەڭ, تابيعاتى اسەم, مادەنيەت پەن سالت-داستۇرگە باي مەملەكەت ەكەنىن ايتا كەلىپ, ۇلان-عايىر دالانىڭ ءار قيىرىندا ءتۋريستى قىزىقتىراتىن كورىكتى جەر كوپ ەكەنىنە توقتالدى. «سوندىقتان تۋريزم ەل ەكونوميكاسىنىڭ وسۋىنە جاڭا سەرپىن بەرەتىن سالاعا اينالۋى قاجەت. بۇل رەتتە, ەلدەگى ءتۋريزمنىڭ دامۋ الەۋەتى – وتە جوعارى. كەيىنگى 5 جىلدا تۋريست سانى 7,5 ەسەگە ءوستى. بىلتىر 15 ملن-نان استام ادام ساياحاتتاپ كەلدى. مەملەكەت باس­شىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن سالادا ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالار قولعا الىندى. «الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىندا تاۋ كلاستەرىن دامىتۋ جۇمىستارى بەل­سەندى ءجۇرىپ جاتىر», دەدى و.بەكتەنوۆ.

اقتاۋ ماڭىنداعى «جىلى جاعاجاي» اۋماعىندا بەس جۇلدىزدى قوناقۇي مەن تاقىرىپتىق ويىن-ساۋىق پاركىن سالۋ جوباسى ىسكە اسادى. كەندىرلى كۋرورت­تىق ايماعىندا اۋەجاي سالىنىپ, ءتۋريزمدى دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرىلەدى. فەر­مەرلەرگە اگروتۋريزممەن اينالىسۋعا قۇقىق بەرۋگە ءتيىستى جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. ينۆەستورعا قولداۋ كورسەتىپ, تۋىندايتىن ماسەلەنى شەشۋگە ارقاشان ءازىر. وقيعالىق جانە مادەني تۋريزم بەلسەندى دامۋدا. كوپتەگەن مادەني جانە سپورتتىق ءىس-شارالار, بيزنەس-فورۋمدار وتكىزىلىپ جاتىر. مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار اۋقىمدى ءىس-شارالاردى تۋريستەردى تارتۋعا بەيىمدەۋگە ناقتى تەتىكتى ازىرلەۋى كەرەك.

«تسيفرلاندىرۋ – تۋريستىك سالانى دامىتۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى. ءتۋريزمنىڭ بىرىڭعاي تسيفرلىق ەكوجۇيەسىن قۇرۋ ماسەلەسى ءپىسىپ-جەتىلدى. وسى ورايدا «TravelStan» قوسىمشاسىنىڭ جاسالۋى وتە وزەكتى. سەرۆيس نارىقتىڭ بارلىق قاتىسۋشىسىن بىرىكتىرىپ, تۋريستەردىڭ ساپالى ءارى سەنىمدى قىزمەتكە قول جەتكىزۋىنە كەپىلدىك بەرەدى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

وتكەن جىلى «Your tourist pass» جوباسى باستالدى. بۇل قۇرال QR-كودتى سكانەرلەۋ ارقىلى ۇلتتىق تۋريستىك پورتالعا, eQonaq كوشى-قون سەرۆيسىنە, تاكسي قىزمەتى مەن باسقا دا پايدالى رەسۋرستارعا بىرىڭعاي قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى. بۇعان قوسا, الەمنىڭ كوپ ەلىندە كەڭ تانىمال «Tax Free» قاناتقاقتى جوباسى دا جاقسى ناتيجە كورسەتىپ وتىر. سونىمەن قاتار تۋريستىك دەستيناتسيانىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ مەن ونى قولجەتىمدى ەتۋگە ءتيىستى شارا قابىلدانىپ جاتىر.

«وتكەن جىلى ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىمەن وتەتىن «جىبەك جولى» تۋريستىك پويىزى ىسكە قوسىلدى. 125 تەمىرجول ۆوكزالىن جاڭعىرتۋ جۇمىسى باستالدى. الماتى, شىمكەنت جانە قىزىلوردا دا اۋەجايدىڭ جاڭا تەرمينالى سالىندى. كوشى-قون ءراسىمىن وڭايلاتۋ شاراسى قولعا الىندى. ماسەلەن, شەكارا بەكەتىندە ۇيىمداسقان تۋريستىك توپتاردى كەزەكسىز وتكىزۋگە قاناتقاقتى جوبا ىسكە قوسىلدى. بۇل شارا پاسپورتتىق باقىلاۋدان ءوتۋ ۋاقىتىن 5 ەسەگە قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەردى», دەگەن پرەمەر-مينيستر, جالپى, ءتۋريزمدى دامىتۋدا قابىلدانعان شارانىڭ ءبارى كەشەندى تۇردە جۇرۋگە ءتيىس ەكەنىن ايتىپ, تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگىنە بىرقاتار تاپسىرما بەردى.

بىرىنشىدەن, تسيفرلىق دامۋ مينيستر­لىگىمەن بىرگە, 3 اي مەرزىمدە ءتۋريزمنىڭ بىرىڭعاي تسيفرلىق ەكوجۇيەسىن قۇرۋ جونىندەگى ناقتى ءىس-شارا جوسپارىن بەكىتۋگە ءتيىس. كۋرورتتىق ايماق پەن تابي­عي پاركتىڭ باس جوسپارىن تسيفر­لاندىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت. سونداي-اق ۇلتتىق تۋريستىك پورتالعا كىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن QR-كودتاردى اۋە­جاي, ۆوكزال مەن شەكارا بەكەتىندە, تۋريستەر جينالاتىن جەردە ورنالاستىرۋ ءلازىم.

سونىمەن قاتار  ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرگە, 2 اي مەرزىمدە بارلىق مادەني, وقيعالىق, سپورتتىق جانە باسقا دا ءىس-شارانىڭ بىرىڭعاي كۇنتىزبەسىن بەكىتكەن ءجون. تاريحي ەسكەرتكىشتەردى, كوركەم تابيعي پەيزاجدار مەن ەلدىڭ باسقا دا كورىكتى جەرىن تۋرلارعا ينتەگراتسيالاۋ كەرەك. ەكولوگيالىق تالاپتاردىڭ بۇزىلماۋىن, تابيعي جانە مادەني ەسكەرتكىشتىڭ ساقتالۋىن ناقتى قاداعالاپ وتىرۋ ماڭىزدى. سونداي-اق تۋريستىك گيدتەردى دايارلاۋ مەن بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جونىندە ءتيىستى شارا قابىلداۋ كەرەك.

مادەنيەت, سىرتقى ىستەر مينيسترلىك­تەرىمەن بىرگە ەل ىشىندە جانە شەتەلدەردە قازاقستاننىڭ تۋريستىك الەۋەتى تۋرالى بەلسەندى اقپاراتتىق ناۋقاندى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. ءوتىنىم بەرۋدىڭ بارلىق ءراسىمىن تسيفرلاندىرۋ ارقىلى «Neo Nomad Visa»-نى تانىمال ەتۋ قاجەت. قورىتا ايتقاندا, يكەمدى ۆيزالىق ساياسات جۇرگىزىلۋگە ءتيىس.

سونداي-اق قارجى مينيسترلىگىمەن بىرگە, «Tax Free» تەتىگىن ەنگىزۋدىڭ ناقتى الگوريتمىن ازىرلەسىن. بۇل قۇرالدى تۋريستكە ىڭعايلى بولۋى ءۇشىن, اسىرەسە اۋەجايدا قاراجاتتى قايتارۋ تەتىگىن ىسكە اسىرۋعا تولىعىمەن تسيفرلاندىرىپ, اۆتوماتتاندىرۋ كەرەك.

ءوڭىر اكىمدەرى تۋريستىك وبەكتىلەردى قاجەتتى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىسىن جانداندىرادى. كولىك, ساۋدا, ۇلتتىق ەكونوميكا, تۋريزم مينيسترلىكتەرى مەن اكىمدىكتەر جول بويىنداعى سەرۆيستى جاقسارتۋ جۇمىسىن جالعاستىرسىن. كۇرە جول بويىنداعى ءدامحانا, جانارماي قۇيۋ بەكەتى مەن تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ستانسالار قابىلدانعان ستاندارتتارعا ساي بولۋى كەرەك. سونداي-اق وسى بيزنەس­تە جۇمىس ىستەيتىن كاسىپكەرلەردى ىنتالان­دىرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى تاپسى­رامىن. بۇل رەتتە تۋريستەردىڭ قاۋىپسىز­دىگىن ارتتىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىل­سىن. بۇكىل ينفراقۇرىلىمعا – اۋەجاي­دان باستاپ قوناقۇيلەرگە, ساۋدا نۇكتە­لەرىنە, تاماقتانۋ ورىندارىنا, كونتسەرت الاڭ­دارىنا دەيىن – قاۋىپسىزدىك پەن جايلىلىق تۇرعىسىنان رەۆيزيا جۇرگىزىلۋى قاجەت.

تۋريزم, مادەنيەت, دەنساۋلىق, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى, ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگاندار اۋقىمدى مادەني, سپورتتىق جانە تۋريستىك ءىس-شارا وتكىزۋ كەزىندە جاردەم كورسەتۋگە ءتيىس ەكەنىنە توقتالعان ۇكىمەت باسشىسى, ونى ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋ دەڭگەيى ەكونوميكالىق پايدا اكەلىپ قانا قويماي, ەلدىڭ ءيميدجىن نى­عايتىپ, ينۆەستور مەن تۋريستكە تار­تىم­دىلىقتى ارتتىرا تۇسەتىنىن ايتتى.