فوتو: قر كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى
كەزدەسۋدە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ (جي) ەڭبەك سالاسىنا جانە الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاتىناستارىنا اسەرى تالقىلاندى. «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ جوباسىن قر ءماجىلىس دەپۋتاتى, جاڭا زاڭنىڭ ازىرلەۋشىلەرىنىڭ ءبىرى ەكاتەرينا سمىشلياەۆا تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسىنىڭ باستى ماقساتى – جي تەحنولوگياسىن قازاقستان ەكونوميكاسىنا ەنگىزۋ ءۇشىن اشىق قۇقىقتىق نەگىز جاساۋ.
«جوبا جي تاۋەكەل دەڭگەيلەرى بويىنشا جىكتەلەدى: جوعارى دەڭگەي – ادامنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا, مەملەكەتتىك باسقارۋعا جانە شەشىم قابىلداۋعا اسەر ەتەتىن جۇيەلەر. ولار قاتاڭ تارتىپكە باعىنادى. ورتاشا دەڭگەي – باقىلاۋدى قاجەت ەتەدى, بىراق شەكتەۋلەرى از. تومەنگى دەڭگەي – رەتتەۋدى قاجەت ەتپەيدى, ەركىن داميدى. قازاقستاندا جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ ءۇشىن بىرنەشە شارالار قابىلدانعان. زاڭ جوباسى جەكە دەرەكتەردى قولدانۋ مەن تاراتۋعا قوسىمشا شەكتەۋلەر ەنگىزۋى مۇمكىن. اسىرەسە ولار جاساندى ينتەللەكت (جي) ارقىلى وڭدەلگەن جاعدايدا قاراستىرىلادى. جي قاتىسۋىمەن قابىلدانعان شەشىمدەر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەسى دە تالقىلانىپ جاتىر», دەدى ەكاتەرينا سمىشلياەۆا.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, جاساندى ينتەللەكتتىڭ ەڭبەك قاتىناستارىنا اسەرى ماسەلەسى جۇمىسشىلار الاڭىندا تالقىلانۋى ءتيىس ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ازىرلەۋشىلەر قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى ورتالىعىندا زاڭ جوباسىنىڭ جەكە تانىستىرىلىمىن وتكىزۋ قاجەت دەپ ساناعان.
قر ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى اقمادي سارباسوۆ كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلارعا قازىرگى ۋاقىتتا ەڭبەك مينيسترلىگى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا پايدالانىلاتىن 16 اقپاراتتىق جۇيەگە يە ەكەنىن جانە 47 مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ 44-ءى ەلەكتروندى فورماتتا قازاقستاندىقتارعا كورسەتىلەتىنىن حابارلادى.
«ارينە, جي ەنگىزىلۋى ەڭبەك سالاسىنا اسەر ەتەدى, سوندىقتان ءبىز الەۋمەتتىك ارىپتەستەرىمىزبەن, ونىڭ ىشىندە كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىمەن بىرگە باس كەلىسىمگە ءتيىستى تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى قاراستىرامىز. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا, جي ەنگىزىلگەن جاعدايدا ەڭ ۇلكەن قاۋىپكە جوعارى بىلىكتى ماماندار ۇشىرايدى, مەگاپوليستەردە – 36%-عا دەيىن, ونىڭ ىشىندە ساقتاندىرۋ, قارجى جانە باسقا سالالاردا. جي-ءنىڭ اسەرى اۋىل شارۋاشىلىعىنا بىلىنە قويماس. جي قولدانۋ قاتەلىكتەردى بولدىرمايدى دەپ ايتۋ قيىن, سوندىقتان ادامنىڭ باقىلاۋىندا بولۋى ماڭىزدى», دەپ اتاپ ءوتتى اقمادي سارباسوۆ.
كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ توراعاسى ساتىبالدى داۋلەتالين جي-ءدىڭ قوعامنىڭ ءومىرى مەن ەڭبەك سالاسىنا ناقتى قاۋىپتەرىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەر كوپتەگەن مۇمكىندىكتەردى ۇسىنىپ جاتقانىمەن, ولاردى ەنگىزۋدىڭ بىرقاتار ماڭىزدى تاۋەكەلدەرى بار, ولاردى مۇقيات زەرتتەۋ قاجەت.
«جاساندى ينتەللەكتىنىڭ كومەگىمەن ەڭبەك پروتسەستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ كەيبىر سالالاردا جۇمىس ورىندارىنىڭ جوعالۋىنا اكەلۋى مۇمكىن. بۇل الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك ماسەلەلەرىن جانە اۆتوماتتاندىرۋ سالدارىنان جۇمىسسىز قالعان ادامدار ءۇشىن جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ قاجەتتىلىگىن تۋىنداتادى. حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, الەمنىڭ 40%-دان استام تۇرعىندارى بولاشاقتا جي اسەرىنەن وزگەرەتىن نەمەسە جويىلاتىن لاۋازىمداردا جۇمىس ىستەيدى. بۇل اۆتوماتتاندىرىلعان كۇندەلىكتى مىندەتتەرمەن شەكتەلمەيدى, سونىمەن قاتار جوعارى بىلىكتى مامانداردىڭ وزىنە دە قاتىستى جاڭا ماسەلەلەر تۋىندايدى. جي دامىعان سايىن قاۋىپسىزدىك پەن جەكە دەرەكتەردىڭ قۇپيالىعى جوعالۋى مۇمكىن. جي قولدانۋ داعدىلار مەن دەربەستىكتى جوعالتۋعا اكەلۋى مۇمكىن, ەگەر تەحنولوگيا دۇرىس جۇمىس ىستەمەسە نەمەسە اۋىتقۋلار ورىن السا, كوپتەگەن ماسەلەلەر تۋىندايدى. جي دامىتۋ جانە ەنگىزۋ الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتەردى تەرەڭدەتۋى مۇمكىن. الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالارعا قول جەتكىزگەندەر ارتىقشىلىققا يە بولادى, ال قالعاندارى ارتتا قالۋى مۇمكىن, بۇل قوعامدا الەۋمەتتىك جىككە ءبولىنۋ قاۋپىن تۋعىزادى», دەدى ساتىبالدى داۋلەتالين.
ساتىبالدى داۋلەتالين جي-ءدىڭ قاۋىپتەرىن ەڭسەرۋ ءۇشىن بىرقاتار ۇسىنىستار ايتتى.
«قاۋىپتەردى جەڭۋ ءۇشىن: ەتيكالىق ستاندارتتاردى ازىرلەۋ; بولاشاققا دايىندىق داعدىلارىن وقىتۋ – حالىقتى ەڭبەك نارىعىنىڭ جاڭا شىندىعىنا دايىنداۋ; دەرەكتەردى قورعاۋ ءۇشىن كيبەرقاۋىپسىزدىك تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ; اۆتوماتتاندىرۋ سالدارىنان جۇمىس ورىندارىن جوعالتقاندار ءۇشىن الەۋمەتتىك قولداۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋ; قولدانۋشىلار شەشىمدەردىڭ قالاي قابىلداناتىنىن ءتۇسىنۋى ءۇشىن جي شەشىمدەرىن قابىلداۋداعى اشىقتىقتى دامىتۋ», دەپ قورىتىندىلادى ساتىبالدى داۋلەتالين.
ساتىبالدى داۋلەتاليننىڭ پىكىرىنشە, تسيفرلاندىرۋداعى ەڭبەك نارىعىنىڭ تاۋەكەلدەرى ەڭبەك قىزمەتى پروتسەسىندە قاشىقتىقتان جۇمىس ىستەۋمەن, بۇل رەتتە شەشىلەتىن مىندەتتەردىڭ بىتىراڭقىلىعىمەن جانە قوعاممەن-مادەنيەتپەن, داستۇرلەرمەن, قوعامنان الشاقتاتۋمەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. جالدامالى جۇمىسشىلاردىڭ وسىنداي جاعدايلاردان قورعانۋعا دەگەن ۇمتىلىسى ەڭبەك جانجالىنىڭ تۋىنداۋىنا نەگىز بولادى.
«تۇتاس قۇقىقتىق ينستيتۋتتارعا وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت: جۇمىسپەن قامتۋ, جۇمىس ۋاقىتى مەن دەمالىس ۋاقىتى, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى, ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ سالالارى جانە ت.ب. كاسىپوداقتاردىڭ كوزقاراسى بويىنشا, ۇكىمەت ءتيىستى زاڭنامالىق بازانى قازىردەن باستاپ قۇرۋدى باستاۋى كەرەك. ەڭبەك قۇقىعى جۇمىس بەرۋشىنىڭ قىزمەتكەرلەردى جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىمەن الماستىرۋىنا جول بەرمەۋى ءتيىس, بۇل ءۇشىن جۇمىسكەرلەردىڭ وكىلدىك ورگاندارىنىڭ كەلىسىمىن الۋ تالابى ەنگىزىلۋى قاجەت. جۇمىس بەرۋشى ءۇشىن مىناداي ماسەلەلەر بويىنشا زاڭنامالىق شەكتەۋلەر بەلگىلەۋ قاجەت: جۇمىسشىلاردى قايتا دايارلاۋعا جىبەرمەستەن نەمەسە كەيىنگى جۇمىسقا ورنالاسۋعا كومەكتەسپەستەن ولاردىڭ فۋنكتسيالارىن جاساندى ينتەللەكتپەن اۋىستىرۋعا بايلانىستى بوساتۋ; ەڭبەك ۇجىمىنىڭ كەلىسىمىنسىز سەرۆيستىك روبوتتارمەن جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ. سونداي-اق تەك قانا ادامدار ورىندايتىن جۇمىستاردىڭ ءتىزىمىن جاساۋ; ادامدار مەن روبوتتار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى قۇرۋ ەرەجەلەرىن انىقتاۋ; ادامدار ىستەيتىن جۇمىس ورىندارىنا كۆوتا بەلگىلەۋ ۇسىنىلادى. ۇكىمەت پەن بيزنەسكە جاساندى ينتەللەكتىنى ازىرلەۋ مەن ەنگىزۋگە ارنالعان ناقتى ەتيكالىق شەڭبەردى ازىرلەۋ قاجەت, بۇل جي پروگرەسس قۇرالى رەتىندە قىزمەت ەتىپ, الەۋمەتتىك جىكتەلۋدىڭ كوزىنە اينالماۋىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس», دەدى قر كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ توراعاسى.
جاساندى ينتەللەكت تۋرالى زاڭ جوباسىن قاراۋ ۇدەرىستەرىندە الەۋمەتتىك ارىپتەستەردىڭ ءوزارا ارەكەتتەسۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ بارىسىندا قر كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ كەڭەسشىسى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ جانە «كىزمەت» سالالىق كاسىپوداعىنىڭ توراعاسى ميربولات جاقىپوۆ جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىندا دەربەس دەرەكتەردى پايدالانۋعا بايلانىستى جاۋاپكەرشىلىكتى زاڭنامالىق تۇرعىدان ايقىنداۋدىڭ, سونداي-اق جالپى العاندا تەحنولوگيالاردى ادامنىڭ باقىلاۋىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن دا اتاپ ءوتتى. كاسىپوداق بەلسەندىلەرى زاڭ جوباسى بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىس تۋرالى ءوز پىكىرلەرىمەن دە ءبولىستى. ەنەرگەتيكتەر مەن كومىر وندىرۋشىلەردىڭ سالالىق كاسىپوداقتارىنىڭ توراعالارى – ورازبەك بەكباس پەن مارات ميرگايازوۆ «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭنىڭ ەڭبەك زاڭناماسىنا ىقتيمال اسەرى تۋرالى ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
ءوز كەزەگىندە قر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى سەرگەي پونومارەۆ كاسىپوداقتاردان تۇسكەن بارلىق ورىندى ۇسىنىستاردى قابىلداپ, ولاردى پارلامەنتتەگى ارىپتەستەرىمەن بىرگە تالقىلاۋعا دايىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ال زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا, جاڭا نورماتيۆتىك اكت ەڭ ماڭىزدى جانە نەگىزگى قاعيدالاردى قامتيدى. ءبىرىنشىسى-اشىقتىق پەن تۇسىنىكتىلىك, ەكىنشىسى – ادام ءال-اۋقاتىنىڭ تەحنولوگيادان باسىم بولۋى. ءۇشىنشى قاعيدا-دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن قورعالۋى.
جالپى العاندا, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ەڭبەككەرلەردى قورعاۋدىڭ الدىن الۋ شارالارىنا قاتىستى كاسىپوداق قاۋىمداستىعىنىڭ الاڭداۋشىلىعىن قولداي وتىرىپ, ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ نورمالارىن قايتا قاراۋعا اكەلەتىن وزەكتى نورماتيۆتىك اكتىلەردى تالقىلاۋدى جالعاستىرۋعا ۋادە بەردى.
كەزدەسۋدى قورىتىندىلاي كەلە, قركف توراعاسى ساتىبالدى داۋلەتالين كاسىپوداقتاردىڭ ۇستانىمى ايقىن جانە ناقتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى: «سەرپىندى تەحنولوگيالار, اسىرەسە جاساندى ينتەللەكت, جاھاندىق قوعامدى اقپاراتتاندىرۋدىڭ جاڭا زاماناۋي شىندىقتارىندا جەكە ادامنىڭ – جۇمىسشىنىڭ باقىلاۋىمەن جانە ونىڭ يگىلىگى ءۇشىن عانا قولدانىلۋى كەرەك».
