سۋرەتتى تۇسىرگەن – يگور بۋرگاندينوۆ
سونىمەن قوس كىتاپ. بىرىنشىسىنەن باستايىق. «قازاقتىڭ قوناەۆى» دەپ اتالادى. ەلدىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن تۇعىرلى تۇلعا تۋرالى بايىپتى بايان. جالپى, ادامدى جاقسى ءبىلۋ ءۇشىن ونىڭ جانىندا ءجۇرۋ كەرەك دەگەن قاعيداعا سۇيەنسەك, اۆتوردىڭ بۇل كىتاپتى جازۋعا تولىق مورالدىق قۇقى بار. ول ءوز كەيىپكەرىمەن قاتار قىزمەت ىستەدى. تاربيەسىن كوردى. ءتالىمىن الدى. تاعدىرىن توعىستىردى. ومىردەگى ءوسىپ-ءونۋ جولدارى سول كەزەڭگە تاپ كەلدى. ءدۇيىم جۇرتتىڭ قۇرمەتىنە يە بولعان وسىناۋ جاننىڭ عيبراتتى عۇمىرىنداعى جۇرت بىلە بەرمەيتىن جايتتەرگە كۋا بولدى. ساياساتتاعى سەرىكتەسى رەتىندە ەل شەجىرەسىندەگى تاريحي شەشىمدەردى ىسكە اسىرۋعا بىرگە ۇلەس قوستى. ەندەشە, بۇل كىتاپتى سول ءداۋىردىڭ كۋاگەرى جازباعاندا كىم جازباق؟
قازىر مەملەكەت قايراتكەرىنىڭ قالام ۇستاۋى تاڭسىق ەمەس. تەك ولاردىڭ ۇسىنعان دۇنيەلەرىنە كوبىنە «قالاي جازدى ەكەن؟» دەپ ەمەس, سول كەزدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى «قالاي كورىنىس تاپتى ەكەن؟» دەپ زەر سالاتىنىمىز انىق. ال بۇل جولى «قالاي جازدى ەكەن؟» دەگەن ساۋالدى العا تارتتىق. سەبەبى ول – مەملەكەتتىك قىزمەتكە قالامى مەن قاعازىن ۇستاي كەلىپ, سول قيماس قۇندىلىقتارىن ءومىر بويى قولىنان تاستاماعان ادام. ءبىر كەزدەگى قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن جالعىز جۋرفاكتىڭ, قازمۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ تۇلەگى. جەرگىلىكتى باسىلىمنىڭ قازانىندا قايناپ, باسپاحاناسىندا بالقىپ, قورعاسىن ءارىپتىڭ ۋىن جۇتقان مايتالمان مامان. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش اقپارات ءمينيسترى. سوندىقتان ونىڭ قادامىنا دا, قالامىنا دا كۇمان بولماۋعا ءتيىس.
ول بۇل كىتابىندا مىناداي ۇردىستەردى ۇستاندى.
بىرىنشىدەن, كەيىپكەرىنە بارشاعا تانىمال لاۋازىمدى قايراتكەر ەمەس, قالىڭ ەلگە جاققان قاراپايىم ادام رەتىندە قاراۋعا دەن قويادى. ول كەيىپكەرىنىڭ مارتەبەلى مانسابىنا ەمەس, جان دۇنيەسىنە جانە ىشكى الەمىنە ۇڭىلەدى. ادەبيەتتى اردىڭ ءىسى دەپ بالاعان اكادەميك زەينوللا قابدولوۆتىڭ ساليقالى سوزىنەن تامىر تارتا كەلىپ, ديماش احمەت ۇلىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتە ار-نامىستى بارىنەن بيىك قويعانىنا نازار اۋدارادى. سوعان وراي, جازۋدىڭ جەلىسىن دە, ويدىڭ ءورىسىن دە وسى باعىتتا وربىتەدى.
ەكىنشىدەن, اۆتور جازعان دۇنيەسىن وقىلىمدى ەتىپ ۇسىنۋ ماسەلەسىن قالتارىس قالدىرمايدى. ول الدىمەن, رەسپۋبليكا باسشىسى قىزمەتىنەن بوساعان ءساتىن بايانداپ الادى دا, ەستەلىكتەرىنىڭ قالعان بولىگىن شەگىنىس ءتاسىلى ارقىلى تاپسىرلەيدى. تىرەك نۇكتەسى رەتىندە قوناەۆتىڭ جانە ونىڭ توڭىرەگىندەگىلەردىڭ باسىنا كۇن تۋعان ءساتتى بەلگىلەپ, ادالدىق پەن ازاماتتىق قاسيەتتەر سىنعا تۇسكەن كەزەڭدى بوياماسىز بايانداپ, سول ءداۋىر وقيعالارىنا پاراسات پريزماسى ارقىلى زەر سالادى.
ۇشىنشىدەن, ەلگە سىن بولعان مازاسىز مەزگىلدە بيلىكتەگى تۇلعالاردىڭ ءوزىن قالاي ۇستاعانى, قانداي ءىس-قيمىلعا بەيىم تۇرعانى جونىندە وي ساباقتايدى. ماسكەۋمەن ەكى ورتاعا سابىلىپ, جانىعىپ-جانتالاسقانداردىڭ دا, سابىر ساقتاپ, ارتىق-اۋىس ارەكەتتەرگە تويتارىس بەرگەندەردىڭ دە ەسىمدەرىن اتايدى.
تورتىنشىدەن, قازاق جۇرتىن ىرقىنا كوندىرۋگە تىرىسقان ءورشىل ورتالىقتىڭ بەلسەندى ادامدارى مەن بەيمالىم جوسپارلارى تۋرالى جەتكىلىكتى مالىمەت بەرەدى. اپپارات قىزمەتىندە دە, اقپارات سالاسىندا دا شىڭدالعان جازباگەر رەتىندە وكتەم جۇيەنىڭ ءور كەۋدە وكىلدەرىن وزگەشە قىرىنان تانىتادى.
بەسىنشىدەن, وقىرماندى وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلەنە قويماعان قىزىقتى دەرەكتەرگە قانىقتىرادى. ماسەلەن, كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ مادەنيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ۆاسيلي شاۋرو اۆتورعا مىناداي اڭگىمە ايتادى. ول ىلگەرىدە باسشىلىقتان الەكساندر بەكتىڭ «ۆولوكولامسكوە شوسسە» كىتابىنىڭ قولجازباسىن وقىپ شىعىپ, پىكىر ءبىلدىرۋ جونىندە تاپسىرما الىپتى. ەكى كۇندە وقىپ شىعىپ, «بۇل كىتاپ سوعىس جاعدايىندا ارميامەن بىردەي دۇنيە بولماق», – دەپ رەتسەنزيا جازىپتى. سودان سوڭ قولجازبا «زۆەزدا» جۋرنالىندا باسىلعان. كەيىن جەكە كىتاپ بولىپ شىققان. بۇل جونىندە باۋىرجان مومىش ۇلىنا دا باياندالعان كورىنەدى.
التىنشىدان, اتالعان جيناقتا بيلىك ەشەلونىنىڭ ۇردىستەرى, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ قاعيدالارى جان-جاقتى تياناقتالعان. مىسالى, «كوپ ماسەلەنى لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناس شەشەدى» دەگەن تۇجىرىم دالەل-دايەكتەمەلەرىمەن قوسا ۇسىنىلادى.
جەتىنشىدەن, كىتاپتىڭ ءون-بويىندا تاعىلىم بولارلىق ءساتتى دەتالدار ءبىرشاما ورىن العان. بىردە «كەڭساي» زيراتىنا كەلگەن ديماش احمەت ۇلىنا جانىندا جۇرگەن ءبىر سەرىكتەسى: «بيلىكتىڭ بيىگىنەن كوتەرىلدىڭىز, ءسىز – ۇلى ادامسىز!» – دەپ قالىپتى. سوندا ديمەكەڭ ج ۇلىپ العانداي: «تۇرا تۇر... ۇلى ادامدار انە جاتىر», – دەپ اكە-شەشەسى جەرلەنگەن تۇستى نۇسقاپتى.
«وتىز جىلدىڭ وي-تولعاۋى» دەپ اتالاتىن ەكىنشى كىتاپ قۋانىش سۇلتانوۆتىڭ جۋرناليست گۇلسىم ەڭسەپوۆامەن سۇحباتى تۇرىندە جارىق كورگەن. مۇنى ەل مەن جەر, ۇلت پەن جۇرت, مەملەكەت پەن حالىق تۋرالى بايسالدى بايىپتاما دەۋگە بولادى. وسى ورايدا قارىمدى قايراتكەردىڭ سۇحباتتاسىنىڭ ساۋالدارىنا ورىن-ورنىمەن جاۋاپ بەرىپ, ءار تاقىرىپقا بايسالدى تالداۋ جاساعانىن اتاپ وتۋگە ءتيىسپىز. بۇل – وسىناۋ كەزەڭ ىشىندەگى ەل ومىرىندەگى ەلەۋلى وقيعالارعا دەگەن كوزقاراستار جيىنتىعى. سالماقتى ساياساتكەردىڭ ساراپتاماسى. مەملەكەتشىل مەنەدجەردىڭ مىنبەرى. ارداقتى اعانىڭ اقتارىلۋى. تۇعىرلى تۇلعانىڭ تولعامى.
كىتاپ اۆتورى – ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن دە بيلىكتىڭ بۋىندارىندا بەدەلدى قىزمەت ىستەگەن ازامات. سول ۇشان-تەڭىز تاجىريبەسى ءوز الدىمىزعا شاڭىراق كوتەرىپ, دەربەس مەملەكەت بولعان تۇسىمىزدا تولىعىمەن ىسكە استى. ادەپكى جىلداردا ديپلوماتيالىق قىزمەتكە باسقارۋ مەكتەبىنەن وتكەن بىلىكتى كادرلار تارتىلعانى بارشاعا ءمالىم. قۋانىش سۇلتان ۇلى سول جىلداردا قازاقستاننىڭ قىتايداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى بولىپ تاعايىندالىپ, شەكارانى شەگەندەۋ, تاريحي بايلانىستاردى جۇيەلەۋ, مادەني مۇرانى تۇگەلدەۋ جانە باسقا ماسەلەلەردى رەتتەۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. سونىڭ ءبارى «وتىز جىلدىڭ وي-تولعاۋىندا» ناقتى كورىنىس تاپقان.
ءسويتىپ, وقىرماننىڭ كىتاپ سورەسى ۇلت تاريحىنداعى تەگەۋرىندى تۇلعالار, تاۋەلسىزدىكتىڭ شاڭىراعىن كوتەرىپ, دىڭگەگىن تىكتەپ, ۋىعىن شانىشقان ازاماتتار, مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى تالپىنىستار مەن تۇيتكىلدەر, حالقىمىز باستان وتكەرگەن بەلەستەر تۋرالى باياندالعان ەلەۋلى ەكى جيناقپەن تولىقتى. ساياسي ساراپتاما. تانىمدىق توپتاما. قوعامدىق قاعيدا. ۇلتتىق ۇستانىم. سىندارلى سۇحبات. اسەرلى اڭگىمە. جانرىن جۇپتاعىڭىز كەلسە, قالاي اتاساڭىز دا ءوز ەركىڭىز. سەبەبى بۇل جيناقتاردان وسى ۇعىمداردىڭ قاي-قايسىسى دا مولىنان تابىلادى.
قورىتا ايتقاندا, اپپارات پەن اقپاراتتىڭ مەكتەبىنەن وتكەن قۋانىش سۇلتانوۆتىڭ بۇگىن قولىمىزعا ءتيىپ وتىرعان قوس كىتابىن ەلدىكتىڭ ەستەلىگى نەمەسە مەملەكەتشىلدىكتىڭ دارىستەرى دەپ باعالاۋعا بولار.
باۋىرجان ومار ۇلى
