كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
القيسسا, 10-سىنىپتا جۇرگەندە ۇستازىم «XX عاسىردىڭ جيىرما ءساتى» اتتى الاقانداي كىتاپتى اكەلىپ, وقۋعا تاپسىردى. قوينىنا قالىڭ-قالىڭ ءىز جاسىرعان سول كىتاپ ۇزاق تۇندەردە دوسىما اينالدى. وندا ءبارى بار ەدى: ب ۇلىكشىل كوڭىل, رۋح مازداعى, سەزىمتال جىگىت, جىگەرلى قالقا, نامىستى تۋ ەتكەن ايەلدەر, اننا حانشا... كەشكەن سەزىمدەر, وي-قيالدار قۇشاق-قۇشاق ارمانعا قۇلاش ۇرعىزدى, كوڭىل كوك دونەنىن كۇن تۇبىنە جورىققا شىعاردى.
«بەتكە الىپ شىقتىق قاپ-قارا ءتۇندى,
جاسىرعان جاھان سۇرەڭىن.
كويلەگىڭ تاڭداي اق بولاتىن-دى.
پاك بولاتىن-دى جۇرەگىڭ!
ب ۇلىقسىپ جۇرگەن بۇرالاڭ ەدىك.
تۇمان ءتۇن... ىشتەن تىندىرىپ –
ۇراعا كەلىپ قۇلاعان ەدىك,
شىڭىراۋدا داۋسىڭ شىڭعىرىپ!
قاي جەردەن شىقتىق جەلىگىپ؟ قۇرىسىن!
ۇرىنشاق ەدىك سول شاقتا-اق:
ەسىمدى جيسام ەگىلىپ تۇرسىڭ
كوزىڭنەن جاسىڭ مونشاقتاپ!»
اقىن قانشالىق رۋحتى بولسا, سونشالىق اڭعال, بالاداي تازا, شاپشىما, اساۋ. كەر زاماننىڭ تابى ۇزاننىڭ جۇرەگىنە تيتتەي دە سالماعىن تۇسىرە الماپتى, قايتا سول شامشىل ۋاقىتقا قاسارىپ, شۋدا-شۋدا شۋماق تۋىپ, ءزاۋلىم رۋحتىڭ جارشىسىنا اينالىپتى.
«جەك كورەم ءيتتى!
الىسىپ جۇرەم,
شابىسىپ جۇرەم
قاعىنىپ...
سايىن دالانىڭ تاعىسىمىن – مەن,
نە دەگەن عاجاپ – تاعىلىق!
شاۋىپ تۇسەمىن!
كۇش اعىسىمدى
سىيعىزا الماي ىشىمە.
ادامنىڭ الماس پىشاعى سىندى
ىرزامىن ازۋ تىسىمە!»
«قاسقىردىڭ مونولوگى» – XX عاسىرداعى قازاق رۋحىنىڭ بىرەگەي بۇلقىنىسى, ازاتتىق تاڭىنا دەگەن ايماڭداي ۇمتىلىسى. ەركىن, كەزبە, تۇساۋعا كونبەس الىپ قازاق جانىنىڭ كارديوگرامماسى. وسى ءبىر ازۋىن ايعا بىلەگەن جىر كوشى تۋرالى قازاقتىڭ شەرحانى ءبۇي دەپتى. «اقسۇڭقار ۇلى باياعى باباسى كۇلتەگىندى ىزدەيدى. تابا الماي شارق ۇرادى. تۇرىك الەمىنىڭ ابىرويىن اسقاقتاتقان كۇلتەگىن زامانىن اڭساپ, يسۋس حريستوستىڭ ورالۋىن زارىعا كۇتكەن حريستياندار سياقتى, اقىن دا ۇلى رۋح پايعامبارلارىنىڭ قايتا كەلۋىن اڭسارمەن ارماندايدى. كۇلتەگىننىڭ ءوزى ارمانسىز دەپ كىم ايتتى؟ ونىڭ دا ساتقىن ۋازىرلەرى بولعان. بالەقور, جالاقور, پاراقورلار سول زاماندا دا سۇمەلەڭدەپ جۇرگەن. الىپ بايتەرەكتىڭ وزەگىنە قۇرت تۇسسە – بارىنەن دە سول جامان. قىسىق كوز, قيسىق تىستىلەردىڭ اككىلىگىنە, پاراسىنا قىزىعىپ, ەلىن, وتانىن ساتقان سۇمىرايلار اقىرى ايبىندى تۇرىك دۇنيەسىنىڭ ىرگەسىن ءىرىتتى. اقسۇڭقار ۇلى وتكىر ولەڭمەن وسى كوڭ تاريحتى ءتىرىلتتى. ءدال وسى كەزدە, تاۋەلسىزدىك تارازىسىنىڭ ەكى باسى الما-كەزەك قالتىلداپ, تەڭەسە الماي تۇرعان شاقتا بۇل پوەما – قاھارلى قاتاڭ ەسكەرتۋ».
ءيا, اقىندا كەشەگى كونە تۇركىنىڭ, قاراعايعا قارسى بىتكەن جىراۋلاردىڭ ءىزى بار. بۇل – تالاسسىز شىندىق.
ادەبيەت ەۆوليۋتسياسى توقتاۋسىز جالعاسا بەرمەك. ول توقتاسا, ونەر دە توقىرايدى. وندا اباي مەن پۋشكيننەن كەيىن جىر جازۋدىڭ دا ءمانى بولماس ەدى. اقسۇڭقار ۇلى پوەزياعا ءوز ءداۋىرىنىڭ ءۇنىن اكەلدى, مازمۇندىق ءھام فورمالىق جاڭالىعىن ەنگىزدى. بىزدەر, كەيىنگى بۋىن وكىلدەرى, اقىن پوەزياسى ارقىلى باتىستىڭ وركەنيەتتى ونەرىمەن جۇزدەستىك. قازاق رۋحىنىڭ وركەنيەتكە ىلەسكەنىنە, كوركەم قالىپپەن ۇندەسكەنىنە, كاتۋلل مەن وۆيديگە, دانتە مەن بايرونعا ەركىن ءتىل قاتقانىنا, سولارمەن يىق تىرەستىرە سويلەگەنىنە كۋا بولدىق. وتكەن عاسىر پوەزياسىنىڭ دامۋ مەجەسىن كورگىسى كەلگەن ادام اقسۇڭقار ۇلى كىتابىن پاراقتاسا سوزىمىزگە انىق كوز جەتكىزبەك. ەۆوليۋتسياسىز ونەر وسپەيدى, پوەزيا دامىمايدى. الەمدىك اقىل-وي ءىنجۋ-مارجاندارىن سىڭىرە وقۋ ارقىلى قازاق پوەزياسىنا جاڭا اعىس, جاڭا ءورىس قوسۋ – كەز كەلگەن اقىنعا بۇيىرماس باقىت. سەرىك اقسۇڭقار ۇلى ۇلت پوەزياسىن ءبىر ساتى جوعارى كوتەرگەن سيرەك شايىردىڭ ساپىنان.
«دىرىلدەرىن
گۇرىلدەرىن
قۇلاق ءتۇرىپ, تىڭداي قالىپ –
بۇگىن مەنىڭ,
جۇمىر جەرىم
بارا جاتىر كۇندى اينالىپ.
كۇندى اينالۋ –
مۇڭدى ويلانۋ,
كوز جاستاعى كولىڭمەنەن.
ءومىر دەگەن –
كۇندى اينالۋ!!!
كۇلگە اينالۋ –
ءولىم دەگەن!»
اقىن تۋرالى پىكىرلەر از ەمەس. سونىڭ ءبىرى الىپ جازۋشى مۇحتار ماعاۋيننىڭ ءسوزى. «ەگەر ءتاڭىرى ساعان قۋات بەرگەن بولسا, دارىن بەرگەن بولسا, كوكىرەگىڭە ءبىر ساۋلە قۇيعان بولسا, ونى ايالاپ ۇستاعان ابزال. بۇل دارىن از با, كوپ پە – سەن ونى ەشكىمنەن تارتىپ العان جوقسىڭ. بەرسە ونى ساعان اللا بەردى! باسقا سالانى ايتپاي-اق قويايىن, وزىمىزگە ەتەنە تانىس جازۋ-سىزۋ توڭىرەگىنە وي سالساق, ءتاڭىرى اقىن بولسىن, جازۋشى بولسىن دەپ ءبىر پەندەسىن تاڭدادى. كوكىرەگىنە ساۋلە قۇيدى. مەنىڭ سەرىك باۋىرىم سياقتى. اللا ساۋلەسىن اقىن اقسۇڭقار ۇلىنىڭ كەۋدەسىنە قۇيدى. ونىمەن قاتار قانجىعالاسا تۋعاندارعا ونداي قاسيەت بەرگەن جوق» دەيدى جازۋشى.
سەرىك اقسۇڭقار ۇلى – مۇقاعالي ماقاتاەۆ, قادىر مىرزا ءالى, تۇمانباي مولداعاليەۆتەردىڭ سوڭىنان جەكە مەكتەپ قالىپتاستىرعان اقىن. ءبارىمىز – سول مەكتەپتىڭ تۇلەگىمىز, ءبارىمىز سول مەكتەپتەن ۇيرەنىپ, ءتالىم العانبىز. سوندىقتان, بۇگىنگى پوەزيا كلاسسيگىنە قانداي قۇرمەت كورسەتىلسە دە ارتىق ەمەس دەپ ويلايمىن.
