– البينا ناۋرىز مەرەكەسىن قالاي قارسى الدىڭىز؟ وتباسىڭىز قازاق حالقىنىڭ قانداي سالت-داستۇرلەرىن ەرەكشە ۇستانادى؟
– ناۋرىز – جاڭارۋ مەن بىرلىكتىڭ مەيرامى. ادەتتە وتباسىمىزبەن بىرگە اتاپ وتەمىز. داستارقان جايىپ, ناۋرىز كوجە جاسايمىز. اتا-انام مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن بولعاندىقتان, قازى-قارتا, جال-جايا سەكىلدى ۇلتتىق تاعامدار مىندەتتى تۇردە قويىلادى. كورشى-قولاڭدى شاقىرىپ, اق تىلەك ايتامىز. جاستار جاعى ۇلتتىق ويىندار ويناپ, كوڭىل كوتەرەمىز.
ماعان بەسىككە سالۋ ءداستۇرى ەرەكشە ۇنايدى, ويتكەنى بۇل – ءسابيدىڭ ومىرىندەگى العاشقى ماڭىزدى قادامدارىنىڭ ءبىرى. قازاق حالقى بەسىكتى قاسيەت ساناپ, بالانىڭ دەنى ساۋ, ۇيقىسى تىنىش بولىپ ءوسۋى ءۇشىن ءتۇرلى نانىم-سەنىمدەرگە ءمان بەرەدى. ءداستۇر بويىنشا بالانى بەسىككە ۇلكەن, كورگەندى اجەلەر سالادى, بۇل – دانالىق پەن بەرەكە تىلەگەننىڭ بەلگىسى. سونداي-اق بەسىك بالانىڭ تازالىعىن, ىڭعايلى ءارى جىلى ۇيىقتاۋىن قامتاماسىز ەتەدى. وسى ءداستۇر ارقىلى ۇرپاق ساباقتاستىعى ساقتالىپ, قازاقى تاربيە ورىلەدى.
ال وتباسىم مۇنى جاقسى بىلەدى. قازاقى داستۇرلەردى ۇستانادى. سوندىقتان قوناقجايلىق, ۇلكەنگە قۇرمەت, كىشىگە ىزەت – باستى قاعيدامىز. ناۋرىز, قۇربان ايت سياقتى مەرەكەلەردە مال سويىپ, تۋعان-تۋىسپەن بىرگە بولامىز. انام ابايدىڭ ولەڭدەرىن جاقسى كورەدى, ءوزى دە جاس كەزىندە ولەڭ جازعان. ىزىمنەن ەرگەن ەكى ءسىڭىلىم, ارقا سۇيەيتىن اعام بار. ولار دا قازاقتىڭ مادەنيەتى مەن سالت-داستۇرىنە قانىعىپ ءوسىپ كەلەدى.
– ءوزىڭىزدىڭ قىزىعۋشىلىعىڭىزعا توقتالساڭىز.
– جۋرناليستيكاعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىم ەرەك. بۇگىندە ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جۋرناليستيكا ماماندىعى بويىنشا 1-كۋرستا وقىپ ءجۇرمىن. مەن ءۇشىن جۋرناليستيكا اقپاراتتىق قارۋ دا, قوعام مەن بيلىك اراسىنداعى كوپىر دە بولا الادى. ول شىندىقتى جەتكىزىپ, قوعامداعى ماسەلەلەردى كوتەرسە, قۋاتتى كۇشكە اينالادى. سوندىقتان جۋرناليستيكانىڭ باستى مىندەتى – وبەكتيۆتىلىك پەن ادالدىقتى ساقتاۋ. بولاشاقتا وسى قاعيدانى ۇستانىپ, قوعامعا پايدالى ىستەرگە اتسالىسقىم كەلەدى.
قازىر مەنى الاڭداتاتىنى – قازاق تىلىندەگى كونتەنتتىڭ ازدىعى. وزگە ەتنوس وكىلدەرىنىڭ اراسىندا قازاقشا سويلەيتىندەر كوپ, بىراق ولار ءۇشىن قازاقشا ساپالى كونتەنت جەتىسپەيدى. بۇل – تەك مەنىڭ ەمەس, قازاقشا سويلەيتىن باسقا دا ەتنوس جاستارىنىڭ ماسەلەسى. ءبىز قازاقشا سويلەگىمىز كەلەدى, بىراق بۇل تۇرعىدا اقپارات, كينو, ادەبيەت, مەدياكونتەنت جاعى ءالى دە تولىق قامتىلماعان. ازىرگە بوس ۋاقىتىمدا Tik-Tok, Instagram سىندى الەۋمەتتىك جەلىلەردە تىكەلەي ەفيردە دوستارىممەن تىلدەسىپ, قازاق ءتىلىنىڭ ىلگەرىلەۋىنە ۇلەس قوسىپ ءجۇرمىن. وقۋىمدى اياقتاعان سوڭ قازاقتىلدى مەديا سالاسىن دامىتۋعا شىنداپ كىرىسۋدى كوزدەپ وتىرمىن.
– ەل جاستارى اراسىندا ورىس ءتىلىن بىلمەۋ, اكتسەنتپەن سويلەۋ ۇيات پا؟ ءسىز ورىس تىلىندە سويلەمەگەنىڭىز ءۇشىن قانداي دا ءبىر كەدەرگىلەرگە تاپ بولدىڭىز با؟
– ارينە, ورىس ءتىلىن بىلمەۋ ۇيات ەمەس, بىراق كوپ جاعدايدا ىڭعايسىزدىق تۋدىرادى. ويتكەنى رەسمي قۇجاتتار, جۇمىس ورتاسى – كوبىنە ورىس تىلىندە. ءوزىم ورىس ءتىلىن جاقسى بىلمەيمىن, ۇيرەنىپ ءجۇرمىن. كەيدە ورىسشا ەركىن سويلەي الماۋىم كەدەرگى بولادى. مىسالى, تاكسيدە نەمەسە اۆتوبۋستا جولاقىسىن تولەۋ كەزىندە, ءنومىر سۇراردا قيىندىقتار بولادى. تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى كوبىنە ورىسشا سويلەيدى, مەن ولاردىڭ تىلىندە سويلەمەگەندىكتەن, جاعدايىمىزدى تۇسىندىرگەندە ۇيالامىن. ولار «ۆى جە رۋسسكايا, پوچەمۋ نە پونيماەتە؟» دەپ سۇرايدى, ءبىز امالسىزدان قازاقشا سويلەي باستاعاندا, ولار كۇلەدى. بىراق ماعان بۇل ۇيات ەمەس, سەبەبى قازاق ءتىلى – مەنىڭ مادەنيەتىمنىڭ, جانىمنىڭ ءبىر بولىگى. ءارى مەنىڭ باستى ماقساتىم – قازاق تىلىندە دامىپ, ءوزىمدى وسى تىلدە كورسەتۋ.
– پاتريوتيزم مەن قازاق تىلىنە دەگەن قۇرمەت اراسىنداعى بايلانىستى قالاي تۇسىنەسىز؟
– مەن ءۇشىن پاتريوتيزم – ءوز ەلىڭدى, مادەنيەتىڭدى, ءتىلىڭدى قۇرمەتتەۋ. قازاق تىلىنە دەگەن قۇرمەت – ءپاتريوتيزمنىڭ ءبىر بولىگى عانا. بىراق بۇل باسقا تىلدەردى مەنسىنبەۋ دەگەن ءسوز ەمەس. كەز كەلگەن ۇلتتىڭ مادەنيەتى مەن تىلىنە قۇرمەتپەن قاراۋ – جالپى ادامي قۇندىلىق.
– ادال ادام تۇجىرىمداماسى قوعامدا قالاي ورنىعادى؟
– ادال ادام – شىنايى, ءادىل, ۋادەگە بەرىك تۇلعا. قوعامدا ونى ورنىقتىرۋ ءۇشىن ادىلدىك, تاربيە, زاڭنىڭ ۇستەمدىگى قاجەت. قوعامدا ادىلدىك پەن زاڭنىڭ ۇستەمدىگى تولىق ورنادى دەپ ايتۋ قيىن, كەيبىر سالالاردا جەمقورلىق پەن ادىلەتسىزدىك ءالى دە بار. تاربيە ماسەلەسىنە كەلسەك, وتباسى مەن مەكتەپتەردە السىرەگەن تۇستار بايقالادى, بىراق ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەۋ ارقىلى ونى نىعايتۋعا بولادى.
– قازاقستان ازاماتى رەتىندە ءسىزدى تاعى نە نارسە كوبىرەك الاڭداتادى؟
– ەلدىڭ دامۋى ءۇشىن ەڭ الدىمەن ساپالى ءبىلىم, باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا جانە جاقسى باسقارۋ جۇيەسى قاجەت. ءار ادام ءوز سالاسىندا كاسىبي مامان بولىپ, ەلدىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوسۋعا ۇمتىلۋى قاجەت. عىلىم مەن تەحنولوگياعا ينۆەستيتسيا قۇيۋ دا ماڭىزدى. ەڭ باستىسى – ءاربىر ازامات ءوز ىسىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراسا, بۇل دا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قوزعاۋشى كۇش بولار ەدى.
قازىرگى قوعامدا ساپالى ءبىلىم الۋ, جۇمىسپەن قامتۋ, اۋىل-ايماقتىڭ دامۋى سياقتى ماسەلەلەر وتكىر تۇر. جاستار ءالى دە الەۋمەتتىك تۇرعىدا مەملەكەتتەن قولداۋ كۇتەدى. ال كەيبىرەۋلەرى ءتىپتى شەتەلدە ءبىلىم الىپ, تاجىريبە جيناپ, كەيىن ەلگە ورالۋدى, العان ءبىلىمىن ەلىمىزدىڭ دامۋىنا جۇمساۋدى ماقسات ەتىپ ءجۇر.
– قاتارلاستارىڭىز نەگە قىزىعادى؟ بوس ۋاقىتىن قالاي وتكىزەدى؟
– بايقاساڭىز, قوعامدا جاستار تۋراسىندا كەرەعار پىكىردەگى اعا بۋىن وكىلدەرى جەتەرلىك. ءبىرى كىتاپ وقىمايدى, ەندى ءبىرى ءينفانتيلدى دەپ داتتاپ جاتادى. الايدا قاتارلاستارىم سپورت, ونەر, كىتاپ وقۋعا كوبىرەك قىزىعادى. بوس ۋاقىتىندا ساياحاتتاپ, كينو كورىپ, دوستارىمەن باس قوسادى نەمەسە ەرىكتىلىكپەن اينالىسادى. كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە ۆولونتەرلىك جاقسى دامىپ كەلەدى. بۇعان وسى جاستاردىڭ ۇلەسى ايرىقشا دەر ەدىم.
قازىرگى جاستار ەركىندىككە, ءوزىن-ءوزى دامىتۋعا, تۇلعالىق وسىمگە باسىمدىق بەرەدى. ولار ءۇشىن نەگىزگى قۇندىلىق – ءوز قالاۋىمەن ءومىر ءسۇرۋ, سۇيىكتى ىسىمەن اينالىسۋ. بۇرىنعىداي تەك زاڭگەر, ەسەپشى بولۋ مىندەتتى ەمەس, قازىر شىعارماشىلىق, IT, كاسىپكەرلىك سياقتى سالالارعا قىزىعۋشىلىق جوعارى.
الەۋمەتتىك جەلىدەگى كوۋچتار مەن تانىمال تۇلعالار كەيدە جاستارعا شابىت بەرەدى, بىراق كوپ جاعدايدا جالعان موتيۆاتسيا تاراتىپ, ناقتى قادامدار جاساۋدىڭ ورنىنا «ساتتىلىك» فورمۋلالارىن ۇيرەتۋمەن شەكتەلەدى. بۇل جاستاردىڭ شىنايى ومىردەن الشاقتاپ, ءوز بولمىسىن تولىق اشا الماۋىنا ىقپال ەتۋى مۇمكىن. سودان NEET ساناتىنداعى جاستاردىڭ كوبەيۋىنە تۇرتكى بولادى. ويتكەنى اتا-انانىڭ, اعا بۋىننىڭ, كەي تۇلعالاردىڭ مورالدىق قۇندىلىقتارى جاستاردىڭ ساناسىنا اسەر ەتەدى. بىراق ءبارى ونى بۇلجىتپاي ۇستانا بەرمەيدى. كوبى ءداستۇر مەن جاڭا كوزقاراستى ۇيلەستىرۋگە, بايلانىستىرۋعا تىرىسادى. جالپى, قازىرگى ۇرپاق كوپتىڭ پىكىرىنە تاۋەلدى بولۋدان گورى, وزىندىك تاڭداۋ جاساۋعا ۇمتىلادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
زەيىن ەرعالي,
«Egemen Qazaqstan»
