بيىل كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, الاش تۇلعاسى سماعۇل سادۋاقاس ۇلىنىڭ (1900–1933) تۋعانىنا – 125 جىل. ايتۋلى بەلەستى ەلىمىزدە اقىل-پاراسات, ينتەللەكتۋالدىق ءورىس, ءبىلىم-عىلىم ساباقتاستىعى اياسىنداعى كونفەرەنتسيا, مادەني باسقوسۋ فورماتىندا اتاپ ءوتۋ جوسپارلاندى. ءبىرتۋار قايراتكەر ۇلت جاستارىنىڭ تاريحي «بىرلىك», «جاس ازامات» قوزعالىستارىنا قاتىسىپ, الاششىل بۋىننىڭ بىرنەشە باسىلىمىن («جاس ازامات», «ەڭبەكشىل جاستار», «ورتەڭ» گازەتتەرى) ۇيلەستىردى. 20-جىلدارى «جاستارعا – جاڭا جول», «جاستارمەن اڭگىمە» اتتى تانىمدىق كىتاپتار جازدى. 1928 جىلى ۇلت تالانتتارى ج.ايماۋىت ۇلى, ب.مايلين, م.اۋەزوۆ شىعارمالارىن ءوزى ورىس تىلىنە اۋدارىپ, ماسكەۋدە «مولودوي كازاحستان» اتتى تاڭداۋلى جيناق ازىرلەدى. 1925–1927 جىلى ءبىلىم ءمينيسترى (حالىق اعارتۋ كوميسسارى) بولعاندا مەملەكەتتىك ۇلت تەاترىن, قازاق ۋنيۆەرسيتەتىن اشۋدىڭ باسىندا تۇردى. الاش زيالىلارىنا قامقور بولدى. احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ وقۋلىق جازۋ, مەكتەپ سالاسىن جۇيەلەۋ ءىسىن جالعاستىردى. قانداي جاۋاپتى قىزمەتتە جۇرسە دە قولىنان قالامى تۇسپەدى. ول رومان دا, پوۆەست تە, اڭگىمە دە, ادەبي سىن دا, كوكەيكەستى كوسەمسوز دە جازدى. ساياسي قىزمەتىمەن قوسا «ەڭبەكشى قازاق» گازەتى (بۇگىنگى «Egemen Qazaqstan») مەن «قىزىل قازاقستان» جۋرنالىن (بۇگىنگى «اقيقات») قاتار باسقاردى. اباي مەن سۇلتانماحمۇت مۇراسىن جيناتىپ, ۇلت ءان-كۇيىن قۇنتتاۋعا مۇرىندىق بولدى. جاستاي باتىس ءسىبىردىڭ كووپەراتسيا سالاسىندا ماماندانعان سماعۇل ەل ەكونوميكاسىنا دا اتسالىستى. 1924 جىلى قازاقستان «گوسپلانىن» باسقاردى. 1925 جىلى رەسپۋبليكا كوممۋنيستىك پارتياسىن باسقارۋعا كەلگەن ف.گولوششەكين «كىشى وكتيابر» جوسپارىن ورىنداۋعا كىرىسكەندە, سولاقاي ساياسي-ەكونوميكالىق ساياساتىنا اشىق قارسى تۇردى. الاشتىڭ اعا بۋىنى جانە كەيىنگى تاريحشىلار ايتقانداي, ء«دال وسى جىلدارى قازاقستاندى س.سادۋاقاس ۇلى سىندى ساۋاتتى, ەلشىل قايراتكەرلەر باسقارسا, حالىق اشتىققا دا, باسقا دا قيىندىققا ۇرىنباس ەدى». وكىنىشكە قاراي, وسىنداي دەڭگەيدەگى تۇلعانى 1927 جىلى ساياساتتان شەتتەتىپ, 1933 جىلى قىزىل تەرروردىڭ قۇربانى ەتتى. مىنە, تاۋەلسىزدىك پەن ادىلەتتىك دەيتىن اسىل مۇراتتىڭ, قاستەرلى قۇندىلىقتىڭ ورنى وسىندايدا كورىنەدى.
استانانىڭ الاش تۇلعاسى اتىنداعى مەكتەبىندە وتكەن «سماعۇل سادۋاقاس ۇلىنىڭ اعارتۋشىلىق مۇراسى جانە بۇگىنگى سىن-قاتەرلەر» اتتى دوڭگەلەك ۇستەلدە «قاھارماندار» قوعامدىق قورىنىڭ توراعاسى, ەكس-سەناتور, زاڭگەر-عالىم سابىر قاسىموۆ, رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, ەكس-سەناتور, تاريحشى-عالىم ومىرزاق وزعانباي, «قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى, اكادەميك ديحان قامزابەك ۇلى, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى, پروفەسسور گۇلنار مۇقانوۆا, ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ مۇشەسى, ولكەتانۋشى بولات تەمىرباي, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ قازاقستان – بەلارۋس ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, تاريحشى-عالىم جاباي قالي, جاس زەرتتەۋشى سامات جۇماتاي قايراتكەردىڭ ماعىنالى ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنىڭ بەلگىسىز تۇستارىن ءسوز ەتىپ, ورتا ءبىلىم جۇيەسى يگەرۋگە, ناسيحاتتاۋعا ءتيىستى ەڭبەگىن, قاعيداتىن ۇسىندى. «سماعۇل سادۋاقاس ۇلى – ەلگە قىزمەت ەتۋدىڭ, ەلدى ءسۇيۋدىڭ سيمۆولى» دەگەن زاڭگەر-عالىم سابىر قاسىموۆتىڭ پىكىرى دوڭگەلەك ۇستەلدىڭ تۇجىرىمىنداي بولدى.
گيمنازيا ديرەكتورى قارلىعاش جانعازاقوۆا وسىنداعى س.سادۋاقاس ۇلى مۋزەيىن جەتىلدىرۋ مەن قايراتكەر اتىن العان وقۋ ورىندارى اراسىنداعى عىلىمي جانە ادىستەمەلىك بايلانىستى ارتتىرۋ تۋرالى ويىن ورتاعا سالسا, تاريح ءپانى مۇعالىمدەرى بىرلەستىگىنىڭ جەتەكشىسى عاليا جارىمبەت «قايراتكەر سماعۇل مۇراسى وتكەننىڭ اقتاڭداقتارىن قالپىنا كەلتىرۋگە كومەكتەسەتىنىن» باسا ايتتى. ۇستازدار ۇجىمىنىڭ نيەتىن جەتكىزگەن قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى مۇقيات قويشىباي ۇلىنىڭ س.سادۋاقاس ۇلى تۋرالى ولەڭى, وقۋشىلاردىڭ وتانشىلدىعىن تانىتقان 5-سىنىپ وقۋشىسى الپامىس توعىزباي ورىنداعان «ۇلت رۋحى» ءانى جينالعانداردى جاقسى اسەرگە بولەدى.
دوڭگەلەك ۇستەل قورىتىندىسىندا گيمنازياداعى قايراتكەر مۋزەيىنىڭ تۇجىرىمداماسىن جەتىلدىرۋ, ءار وقۋ جىلىنىڭ باسىندا ءداستۇرلى «سماعۇلتانۋ» ساباعىن وتكىزۋ, س.سادۋاقاس ۇلى اتىن العان ءبىلىم, عىلىم وردالارى اراسىنداعى ىقپالداستىقتى ارتتىرۋ, قايراتكەر مۇراسىن ناسيحاتتاۋ باعىتىندا وقۋشىلار اراسىندا وتكىزىلەتىن عىلىمي بايقاۋدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ, اتا-انالاردى ەلدىك تۇلعاتانۋ شاراسىنا كەڭىنەن تارتۋ, استاناداعى بەيىتىن (سۇيەك-ك ۇلى 2011 جىلى ماسكەۋدەن ەلورداعا اكەلىنىپ جەرلەنگەن) لايىقتى كۇتۋ جوسپارى بەكىتىلدى.
سابىر ءشارىپ
