يننوۆاتسيالىق جوبالار بىرىكتىرىلەدى
الدىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە يننوۆاتسيالىق قىزمەت سالاسىن مەملەكەتتىك قولداۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ تانىستىردى. مينيستر زاڭ جوباسى «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» قورىن قايتا ۇيىمداستىرۋ تۋرالى شەشىمدى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعانىن جانە ازاماتتىق, كاسىپكەرلىك كودەكستەرىنە جانە سەگىز بەيىندىك زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى كوزدەيتىنىن جەتكىزدى. سونداي-اق بارلىق باستاما ءتورت نەگىزگى باعىت بويىنشا جۇيەلەنگەن.
– ءبىرىنشى بلوك – «Astana Hub» جانە «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» دەربەس كلاستەرلىك قورىنىڭ فۋنكتسيالارىن ءبىر جەردە شوعىرلاندىرۋعا باعىتتالعان. مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ شارالارىن «Astana Hub» يننوۆاتسيالىق كلاستەرلىك قورىنا بەرۋ ۇسىنىلادى, بۇل ەكوجۇيەنىڭ تيىمدىلىگىن كۇشەيتەدى. زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – IT-سالادا جوعارى ناتيجە كورسەتكەن «Astana Hub» ۇزدىك تاجىريبەلەرىن بىرىكتىرۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ماسشتابتاۋ. مىقتى كوماندا جانە جاھاندىق برەندتەرمەن سەرىكتەستىك ەسەبىنەن ءبىز تولىققاندى IT-ەكوجۇيەنى قۇردىق, – دەدى ج.ماديەۆ.
جالپى, مەملەكەتتىك قولداۋ قۇرالدارىن وڭتايلاندىرۋ ءۇشىن «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» مەن «Astana Hub» بىرىكتىرىلەتىن بولدى. ياعني زاڭ جوباسى بىرىڭعاي يننوۆاتسيالىق كلاستەر قۇرۋ جانە وعان قاتىسۋشىلاردى قولداۋدى كەڭەيتۋ ارقىلى يننوۆاتسيالىق قىزمەت جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن ازىرلەنگەن. بۇل رەتتە ولاردىڭ قاتىسۋشىلارى ءۇشىن بىرىڭعاي قۇقىقتىق بازا مەن ورتاق پرەفەرەنتسيالار جاسالادى. مىسالى, بۇگىندە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار وندىرىستىك شىعىندارىنىڭ 1 پايىزىن «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى» يننوۆاتسيالىق كلاستەرىنە قاتىسۋشىلاردىڭ جوبالارىن باعىتتاۋعا قۇقىلى.
بۇگىنگى تاڭدا 1,5 مىڭنان اسا IT-كومپانيا – «Astana Hub» تەحنوپاركىنىڭ قاتىسۋشىسى. بۇلار قازاقستان بويىنشا 28 مىڭنان اسا جۇمىس ورنىن قامتاماسىز ەتەدى. اتاپ ايتقاندا, Playrix, Mytona, NetCracker جانە باسقا دا قۇنى 1 ملرد دوللاردان اساتىن جەتەكشى جاھاندىق تەحنولوگيالىق كومپانيالار, سونداي-اق تابىستى وتاندىق ستارتاپتار – Alaqan بيومەتريالىق تولەم جۇيەسى (100 مىڭ پايدالانۋشى), EdTech CodiPlay ستارتاپى (بۇكىل الەم بويىنشا 600 مەكتەپتى قامتيدى), بلوكچەينمەن باسقارىلاتىن سمارت تاقتالاردى ازىرلەۋشى Citix (تۇركيا مەن تاياۋ شىعىس نارىعىنا شىقتى) جانە باسقالار. 2019–2024 جىلدار ارالىعىندا تەحنوپارك قاتىسۋشىلارى بيۋدجەتكە 5,5 ملرد تەڭگە سالىق تولەگەن.
ءتيىمدى «بىرىڭعاي تەرەزە»
زاڭ جوباسىنىڭ وزگە دە نورمالارى ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق جۇيەنىڭ «بىرىڭعاي تەرەزە» ارقىلى يننوۆاتسيالىق قىزمەتتى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن قامتاماسىز ەتۋ راسىمدەرىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. قولدانىستاعى «اقپاراتتاندىرۋ تۋرالى» زاڭدا ءتيىستى تۇجىرىمداما قاراستىرىلعان. ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق جۇيەنىڭ بىرىڭعاي تەرەزەسى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار مەن يننوۆاتورلارعا عىلىمي زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىس جوبالارىن جانە ستارتاپتاردى قارجىلاندىرۋدىڭ باسقا دا باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. «بىرىڭعاي تەرەزە» جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ قاراجاتىن ءبولۋ مەن يگەرۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندە كەي دەپۋتات نەگىزگى تاقىرىپتان اۋىتقىپ, بۇگىندە ازاماتتاردىڭ ابدەن مازاسىن الىپ, تالاي قارجىسىن قولدى قىلعان كيبەرالاياقتار تۋرالى دا اتاپ ءوتتى. دەگەنمەن ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ كيبەرالاياقتىقتىڭ دا ماسەلەسىن مايشاممەن بولەك قاراۋ كەرەكتىگىن جەتكىزىپ, ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان شارالارعا قاراماستان كيبەرقىلمىستار ءالى دە تولاستاماي تۇرعانىنا نازار اۋداردى.
– كيبەرالاياقتىقپەن كۇرەستى كۇشەيتىپ, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى بارىنشا قاتاڭداتۋىمىز كەرەك. سوندىقتان زاڭدى كۇشەيتپەي حالىققا قولايسىزدىق تۋعىزىپ وتىرعان الاياقتاردىڭ ارەكەتىن توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس. ونى ءبىز دۇرىس ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ ءتيىستى كوميتەتكە شۇعىل تۇردە ءتيىستى زاڭنىڭ جوباسىن دايىنداۋدى تاپسىرامىن. ول جۇمىسقا جاڭا عانا باستاما كوتەرگەن دەپۋتاتتار دا اتسالىسادى دەپ ويلايمىن, – دەدى ە.قوشانوۆ.
كۇزەت كومپانيالارىنا – قاتاڭ تالاپ
سونداي-اق بۇدان بىلاي كۇزەت كومپانيالارى ءوز قىزمەتىن توقتاتقان سوڭ يەلىگىندەگى قارۋدى ىشكى ىستەر ورگانىنا ساقتاۋعا تاپسىرۋعا مىندەتتەلمەك. بۇل تۋرالى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كۇزەت قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن تانىستىرعان دەپۋتات, زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى جارقىنبەك امانتاي ۇلى مالىمدەدى.
بايانداماشى زاڭ جوباسى كۇزەت قىزمەتتەرىن كورسەتەتىن جانە قىزمەتتەرى قارۋدىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن سۋبەكتىلەردى مەملەكەتتىك باقىلاۋ ماسەلەلەرىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق بۇل قۇجات كۇزەت قىزمەتتەرىن كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە كۇزەت قىزمەتىن كاسىپكەرلىك قىزمەت ءتۇرى رەتىندە ودان ءارى دامىتۋعا ىقپال ەتپەك.
ج.امانتاي ۇلى تۇزەتۋلەردىڭ ەكىنشى بلوگى قارۋ يەلەرى مەن كۇزەت قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن ۇيىمدارعا قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋگە باعىتتالعانىن جەتكىزدى.
– ەندى قارۋ يەلەرى – زاڭدى تۇلعالار ءوز قىزمەتىن توقتاتا تۇرعان جاعدايدا 15 جۇمىس كۇننىڭ ىشىندە قارۋ مەن ونىڭ پاتروندارىن ىشكى ىستەر ورگاندارىنا ساقتاۋعا تاپسىرۋعا مىندەتتى بولادى. جەكە كۇزەت ۇيىمدارى قىزمەتتىك قارۋ مەن ارناۋلى قۇرالداردى ساتىپ الۋعا قۇقىعى بار. سونىمەن قاتار ازاماتتىق جانە قىزمەتتىك قارۋدى پايدالانۋشىلارعا اتىس دايارلىعى بويىنشا پراكتيكالىق ساباقتار جۇرگىزەتىن مامانداندىرىلعان وقۋ ورتالىقتارىنىڭ دا اتىس قارۋىن, ونىڭ ىشىندە ويىق ۇڭعىلى قارۋ ساتىپ الۋعا قۇقىعى بار. وسىلايشا, بۇل نورما قارۋدى قىلمىستىق ماقساتتا پايدالانباۋ جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە تونەتىن قاتەردى بولعىزباۋ ءۇشىن ەنگىزىلەدى, – دەدى دەپۋتات.
قارۋلى پرانك قوعامدى مەزى قىلدى
ءماجىلىس دەپۋتاتى ەلنۇر بەيسەنباەۆ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ارنايى كيىمىن كيىپ العان ادامداردىڭ پرانك ۇيىمداستىرىپ, ويىنا كەلگەنىن ىستەيتىن ەركەلىكتەرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ تۋرالى ماسەلە كوتەردى.
– الەۋمەتتىك جەلىدە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ فورماسىن كيگەن, قارۋلانعان بەيتانىس ازاماتتار توسىننان تۋعان كۇن كەشىنە, مەرەيتويلارعا كىرىپ بارىپ, سونداعىلاردىڭ قولدارىن قايىرىپ جاتادى. سوڭىنان بارىپ مۇنىڭ ءبارى پرانك ەكەنىن ايتادى. بۇل ارەكەتتەر راسىندا ءبىزدىڭ قوعامدا ءتارتىپتىڭ جوقتىعىن كورسەتەدى. وعان قوسا ولار سوتتىڭ, پروكۋراتۋرانىڭ, انتيكوردىڭ الدەبىر سانكتسياسىن وقىپ, پسيحولوگيالىق سوققى بەرىپ, جۇرتتىڭ زارەسىن الىپ ءجۇر. بىزدە مۇنداي ءازىل پرانكتىڭ ارتىندا كۇزەت كومپانيالارى تۇر دەگەن دە اقپارات بار. ياعني ولار قوسىمشا تابىس تاۋىپ ءجۇر. قوعام قازىر الەۋمەتتىك جەلىدە بۇلاردىڭ ارەكەتىنە نارازىلىق ءبىلدىرىپ, قىزۋ تالقىلاپ جاتىر. سەبەبى ولار قارۋ قولدانۋعا, وسىنداي وپەراتسيالارعا ابدەن ماشىقتانعان كانىگى كاسىبي قىزمەتكەرلەر ەكەنى كورىنىپ تۇر. قىسقاسى, ولار ارنايى فورمانى قالاي العان؟ ولارعا قانداي جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلگەن؟ مۇنداي پرانكتەر بويىنشا زاڭ اياسىندا قانداي دا ءبىر شارالار جۇرگىزىلىپ جاتىر ما؟ – دەپ دەپۋتات سۇراعىن ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى يگور لەپەحاعا قويدى.
دەگەنمەن مينيسترلىك وكىلى ولاردىڭ ارەكەتىن اسا ءبىر كاسىبي دەڭگەيدە دەپ ايتۋعا كەلمەيتىنىن اتاپ ءوتتى. ەكىنشىدەن, پوليتسەيلەردىڭ ارنايى فورماسى كەز كەلگەن اسكەري كيىمدەر ساتاتىن دۇكەندەردە ەركىن ساتىلىپ جاتقانىن ايتتى.
– راس, كەزىندە ءبىز قىزمەتكەرلەردى فورمامەن قامتاماسىز ەتە الماعان جىلدارى دۇكەندەردەن ساتىپ الاتىنبىز. ال قازىر بىزدە ونداي پروبلەما جوق. بىراق دۇكەندەردە ءالى ساتىلىپ جاتىر. ەگەر فورمالاردى پايدا تابۋ ماقساتىندا قولدانسا, وندا جاۋاپكەرشىلىككە تارتا الامىز. ارينە, ءسىز ايتىپ وتىرعان ماسەلەدە قۇقىقتىق نەمقۇرايدىلىق بار ەكەنى راس. ءبىز وسى باعىتتا ماسەلەنى بىرلەسە تالقىلاۋعا دايىنبىز. ەگەر دە پرانك كەزىندە قانداي دا ءبىر بۇزاقىلىق ارەكەتتەر تىركەلسە, ءبىز شارا قولدانۋعا ءازىرمىز, – دەدى ي.لەپەحا.
ساقتانساڭ – ساقتايدى
ءماجىلىس دەپۋتاتى باقىتجان بازاربەك ەلىمىزدە كۇننەن-كۇنگە ءورشىپ كەلە جاتقان تسيفرلىق الاياقتىق ماسەلەسىنە نازار
اۋدارىپ, ەلىمىزدىڭ باس پروكۋرورى ب.اسىلوۆ پەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆاعا دەپۋتاتتىق ساۋالىن جولدادى.
– بۇگىنگى تاڭدا جالپى قىلمىس قۇرىلىمىندا الاياقتىق جەتەكشى ورىنعا شىقتى. ونىڭ ۇستىنە بارلىق جاعدايدىڭ جارتىسى ينتەرنەتتە بولىپ جاتىر. كەيىنگى 5 جىلدا الاياقتىق ارەكەتتەر سانى 1,5 ەسەگە وسكەن. 2024 جىلى ينتەرنەت-الاياقتىقتىڭ 22 مىڭنان اسا وقيعاسى تىركەلىپ, ودان كەلگەن شىعىن شامامەن 45 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل رەتتە ونلاين-الاياقتىقتى انىقتاۋ كورسەتكىشى نەبارى 36%-دى قۇرايدى, – دەگەن دەپۋتات ادامداردىڭ قۇجاتتارىن قولدى قىلىپ, ءتۇرلى الاياقتىق جولمەن نەسيە الۋ جاعدايلارىنىڭ كوبەيۋى ەرەكشە الاڭداۋشىلىق تۋدىرىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
ال ەدىل جاڭبىرشين ەلىمىزدىڭ ىشكى ساياساتىنا تىكەلەي ارالاسقان سىرتقى كۇشتەردىڭ جۇمىسىنا قاتىستى ماسەلەنى پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ قاپەرىنە سالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى ون جىلدىقتا قازاقستاننىڭ ىشكى ساياساتىنا ىقپال ەتۋ ءۇشىن USAID-تەن 150 ملن دوللاردان اسا قاراجات ءبولىنىپتى.
– بىزدە شەتەلدىك گرانت «ەمىزىگىنە» وتىرىپ العان كەيبىر ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار كوبىنەسە تۇيمەدەيدى تۇيەدەي قىلىپ, نەگاتيۆتى تەرىپ-جيناپ, كۋراتورلارىنا وتىرىك ەسەپ بەرىپ, «ويباي بۇل ەلدە ادام قۇقىعى تاپتالعان», ء«سوز بوستاندىعى شەكتەلگەن», «سىزدەر ارالاسپاساڭىزدار قۇردىمعا كەتۋدىڭ الدىندا تۇرمىز» دەپ بايبالام سالادى. ولارعا قازاقستاننىڭ جاقسارعانى ەمەس, شايقالعانى پايدالى. سەبەبى جەكە باسىنىڭ پايداسىنا, ياعني «گۋمانيتارلىق بيزنەستەرىنە» قارجى كەرەك, – دەگەن ە.جاڭبىرشين ۇكىمەت تەز ارادا قولعا الۋعا ءتيىس شارالاردى ءتىزىپ بەردى.
دەپۋتات جاناربەك ءاشىمجانوۆ بۋرابايدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ حالىقارالىق ۇكىمەتتىك ەمەس قورلار مەن ۇيىمدار كوپتەگەن ەلدىڭ ىشكى ىسىنە نەگىزسىز ارالاسقانىن اتاپ وتكەنىن جەتكىزىپ, وزەكتى ماسەلەگە توقتالدى.
– راسىندا دا, كەيىنگى جىلدارى الەۋمەتتىك جەلىلەردە ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزعا جات قۇبىلىستاردى, لگبت-نى ناسيحاتتايتىن ۇيىمداردىڭ بەلسەندى ارەكەتى يمانىمىزدى ءۇيىرىپ, جانىمىزدى شۇبەرەككە تۇيۋدە. اسىرەسە ولار TikTok, وزگە دە پلاتفورمالار ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاقتى ازعىندىققا ۇگىتتەپ جاتىر, – دەگەن ول ساۋالىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرمەك كوشەرباەۆقا جولدادى.
سونداي-اق دەپۋتات ەرمۇرات باپي «مەملەكەتتىك تۋدى قورلاۋ – بۇكىل حالىقتى, تۇتاس مەملەكەتتى قورلاۋ!» دەپ قور بولعان مەملەكەتتىك ءرامىز ماسەلەسىن كوتەردى. جۋىردا عانا اتىراۋدا بەت-اۋزىن تۇمشالاپ, قارا جامىلعان ءتورت قىز مۇزايدىنىندا وتكەن سپورتتىق جارىس كەزىندە ەلىمىزدىڭ كوك تۋىن ۇستاپ تۇسكەن سۋرەت الەۋمەتتىك جەلىلەرگە كەڭىنەن تاراپ كەتتى. ولاردىڭ قولىنداعى مەملەكەتتىك تۋدىڭ بەتىنە اراب جازۋى مەن ارابي قىلىشتىڭ سۇلبا-سۋرەتى سالىنعان. اتىراۋدا بولعان وسى وعاش وقيعا قوعامدا ۇلكەن رەزونانس تۋعىزىپ, ازاماتتاردىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىرعانىن ايتقان دەپۋتات باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆقا ساۋالىن جولداپ, ونى ۇيىمداستىرۋشىلارعا قاتاڭ جازا قولدانىلۋعا ءتيىس ەكەنىن جەتكىزدى.
