ءسوزىنىڭ سالماعى جوق ساراپشىلار

ايتقىم كەلگەنى, كەيىنگى ۋاقىتتا وسى ءۇردىستىڭ كەڭىنەن بەلەڭ العانى: ءتۇرلى سالانىڭ مامانى ءار نارسەگە ءبىر پىكىر ءبىلدىرىپ, «ساراپشى» بولىپ الدى. ء«شوپ تە ولەڭ, شوڭگە دە ولەڭ» بولعانىنىڭ سالدارىنان ناعىز ماماندار, ءوز سالاسىنىڭ جىلىگىن شاعىپ, مايىن ىشكەن مايتالماندار مادەنيەتتىلىگىنىڭ «كەسىرىنەن» كولەڭكەدە قالىپ بارا جاتقان جايى بار. ءتىپتى مۇنداي «ساراپشىلاردىڭ» ارەكەت الگوريتمى دە بەلگىلى: تاياۋ شىعىس دۇرلىگە قالسا, سول ايماق جونىندە «تولىمدى» پىكىر ءبىلدىرىپ, شىعىستانۋشىعا اينالادى. جاھاندىق جىلىنۋ, مۇزدىقتاردىڭ ەرۋى, اتوم ەنەرگەتيكاسى, شەتەلدەگى ەرەۋىلدەر, بيلىك اۋىسۋى تۋرالى ءسوز قوزعالسا, سول سالانى «جاڭعاقشا شاعادى», ەش شىمىرىكپەي, «مەن وسىلاي بولارىن بولجاپ ەدىم» دەيتىندەرى دە بار.

ءوزىمىز ەكونوميست بولعان سوڭ, ەكونوميكا سالاسىندا دا مۇنداي «ساراپشىلاردى» كوپتەپ بايقايمىز. سالالىق ەرەكشەلىگى, تابيعاتى مەن دامۋ جولدارى مۇلدە ارقيلى ەكونوميكا سالالارى: ماكروەكونوميكا, الەمدىك ەكونوميكا, ەكونوميكالىق گەوگرافيا بولسىن, سالىق-كەدەن, كاسىپكەرلىك, سىرتقى ەكونوميكالىق ساياسات بولسا دا, تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ, ەكونوميكاداعى مەملەكەتتىڭ ۇلەسىن ازايتۋ, ستاتيستيكا – ءبارى-ءبارى جونىندە پىكىر «بىلدىرۋگە» ماماندانىپ العان.

ستاتيستيكا مەن عىلىمي دالەل­دەرگە, الەمنىڭ وزىق تاجىري­بە­لەرى مەن قازىرگى تەندەن­تسيالارعا نەگىزدەلگەن پىكىر بولسا جارار ەدى, ءتىپتى وعان مۇلدە كەرەعار, ەش جاڭالىعى جوق, قايتالاما پىكىرلەر. وزدەرى وزىق دەپ سانايتىن قويىرتپاق ويلاردى بارلىعىنا تاڭىپ, حالىقتىڭ قالعان بولىگىن ساۋاتسىز دەپ سانايدى. وسىندايدا ابايدىڭ «...شىركىندە ەس بولسايشى سەزەد دەگەن» جولدارى ەرىكسىز ويعا ورالادى.

ءارى وسىنداي «جولبيكە» ساراپشىلارعا كەيبىر جۋرناليستەر دە ۇيرەنىپ الىپ, ولاردىڭ ءاربىر ءسوزىن ەشبىر تالعاپ-تەك­سە­رۋ­سىز ءابسوليۋتتى شىندىققا بالايتىنىن قايتەرسىز؟ وسى رەتتە سالالىق جۋرناليستەردى دايارلاۋ جانە ولاردىڭ ساراپتامالىق قابىلەتتەرىن دامىتۋ مەن فاكتچەكينگكە ۇيرەتۋگە جوعارى وقۋ ورىندارى باسا ءمان بەرسە, قۇبا-قۇپ بولار ەدى.

حالقىمىز ەجەلدەن اۋىزدان شىققان ءار سوزگە جەتە ءمان بەرگەن, «وتىز تىستەن شىققان ءسوز وتىز رۋلى ەلگە تارايدى» دەپ ونىڭ دايەك­تى, مازمۇندى بولۋىنا باسا نازار اۋدارعان. ورالىمدى وي, سانا­لى ءسوز اۋزىنا تۇسپەگەن كەزدە ۇندەمەي-اق قويا سالۋدىڭ ءوزىن دانا­لىققا بالاعان. جىر الىبى جامبىل: «...سىرلى, سۇلۋ سوزدەرى ما­عان تارتقان سىيىنداي», دەپ ۇستازى ءسۇيىنبايدىڭ ءسوز ونەرىنە تام­­سانا وتىرىپ, «جاقسى ءسوزدى ەل جاتتار, ەل جاتتار سوزدە سالماق بار» دەپ ەل الدىندا ايتىلار ءار ءسوزدى ەلەپ-ەكشەۋگە ەرەكشە ءمان بەرەدى.

سوندىقتان دا ەل بولىپ, وسى ماسەلەگە ءمان بەرەر كەز كەلدى دەپ ويلايمىن. ارينە, كەڭەس كەزىنەن قالىپتاسقان وقىعان ادام بارلىق دۇنيەدەن حاباردار دەگەن ۋنيۆەرساليزم پاراديگماسىنان بىردەن ارىلۋ قيىنداۋ, دەگەنمەن قازىر تەك ءوز سالاسىن جەتىك مەڭگەرگەن كاسى­بي مامانداردىڭ ءداۋىرى ەكەنىنە كۇللى الەمنىڭ كوزى انىق جەتىپ وتىر.

جەڭىل سوزگە جەل بەرىپ, ءار نارسەگە ءبىر جەلپىلدەي بەرەر بولساق, زامانا كوشىنىڭ سوڭىندا شاڭ جۇتىپ قالارىمىز انىق. ۇلتىمىزدىڭ ۇلى قۋاتىن قىزىل ءسوزدى ساپىرعاننان گورى ۇلتتى ۇيىستىراتىن ساليقالى, سارابدال ىستەرگە جۇمسالىق.

ايبول ارعىنعازينوۆ,

ەكونوميست