ول – كيەلى تورعاي ولكەسىنىڭ پەرزەنتى. اكەسى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا الىنىپ, سودان ورالماعان. اناسى ۇجىمشاردىڭ قارا جۇمىسىن ىستەپ ءجۇرىپ, اكەسىز قالعان ءۇش بالاسىن قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇمسىقتىعا شوقتىرماي ءوسىردى.
تۋعان اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن الماتىعا كەلىپ, سول كەزدەگى قازاق اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى فاكۋلتەتىنە ءتۇستى. اۋىلدا مەكتەپتى قازاقشا وقىعان تالاپتى جاس العاشىندا ورىس تىلىنەن قاتتى قينالدى. بىراق ەرەكشە قابىلەتىنىڭ ارقاسىندا بارلىق قيىندىقتى جەڭىپ, جوعارى وقۋ ورنىن ۇزدىك ءتامامدادى. ءسويتىپ, وقىتۋشىلىق قىزمەتكە قالدىرىلدى. ءسابيت بايزاق ۇلى وقۋ مەن عىلىمي جۇمىستى قاتار الىپ ءجۇردى. بىرەر جىلدان كەيىن كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن قورعاپ, دوتسەنت اتاعىنا يە بولدى. عالىم بۇل ەڭبەگىندە قىلقاندى القا اعاشتارىنىڭ جەرۇستى فيتوماسساسىنىڭ قالىپتاسۋى زاڭدىلىعىن زەرتتەدى. شىندىعىن ايتقاندا, مۇنداي باعىتتا سول جىلدارى وداق كولەمىندە ءالى زەرتتەۋ جۇرگىزىلمەگەن ەدى. وسىدان باستاپ, سابەڭ ورمان شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە بەلسەنە كىرىستى. سونداي-اق ورماندى فيلوسوفيالىق كوزقاراس نەگىزىندە جان-جاقتى تابيعات كەشەنى دەپ تانىپ, وعان ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق تۇرعىدان قاراپ, كاداسترلىق باعا بەرۋ كەرەك دەگەن قاعيدانى قالىپتاستىردى. ونىڭ تەوريالىق نەگىزدەمەسىن جازىپ, مەتودولوگياسىن قۇراستىردى. وسى عىلىمي جۇمىسقا مەنى دە تارتتى. عالىم وسى باعىتتا تالماي ەڭبەك ەتتى. حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيالارعا قاتىسىپ, ورمان شارۋاشىلىعى ەكونوميكاسى بويىنشا وزگە ەلدەگى ارىپتەستەرىمەن پىكىر الماسىپ, وي ءبولىستى. اسىرەسە شەتەلدىك ت.لوبوۆيكوۆ, ن.كوجۋحوۆ, ا.پەتروۆ, ا.موشكالەۆ, يۋ.تۋنيتسا, ي.تۋركەۆيچ سەكىلدى بەلگىلى عالىمدارمەن جاقىن ارالاستى.
عالىم 1987 جىلى دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن سانكت-پەتەربۋرگتەگى ورمان-تەحنيكالىق اكادەمياسىنىڭ عىلىمي كەڭەسىندە قورعاپ, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى دارەجەسىن الدى. بىراق بۇل عىلىمي جۇمىستى قورعاۋ وعان وڭايعا تۇسكەن جوق. كەدەرگىلەر كەزدەستى. بىرەۋلەر ءسابيت اعاعا الماتىداعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنەن سەبەپ ىزدەپ, قارسىلىق جاساۋعا تىرىستى. الايدا عىلىمي كەڭەستە ورىستىڭ ايگىلى پروفەسسورى ت.لوبوۆيكوۆ بايزاق ۇلىنىڭ دوكتورلىق ەڭبەگىنىڭ تەوريالىق قۇندىلىعى مەن پراكتيكالىق ماڭىزى زور ەكەنىن ايتىپ, جوعارى باعا بەردى. ءسويتىپ, كورنەكتى عالىم تارازى باسىن وڭ جاققا اۋدارىپ جىبەرگەن.
سونداي-اق س.بايزاق ۇلى ءبىراز جىل قازىرگى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە فاكۋلتەت دەكانى بولىپ ىستەدى. مەن ورىنباسارى بولدىم. سوندا سابەڭنىڭ ىسكەرلىگى مەن ۇيىمداستىرۋشىلىعىن جاقىننان كوردىم. وقۋ ساپاسىن ارتتىرىپ, فاكۋلتەتتىڭ ماتەريالدىق بازاسىن نىعايتۋعا زور ۇلەس قوستى. ستۋدەنتتەر جاتاقحاناسىن دا نازاردان تىس قالدىرمادى. اسىرەسە وقۋ ۇدەرىسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولدى.
ودان كەيىن ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ باس عالىم-حاتشىسى بولىپ تاعايىندالدى. اكادەميك بولىپ سايلاندى. شىنىندا, بۇل تاريحي وقيعا ەدى. ويتكەنى س.بايزاق ۇلى – ەلىمىزدەگى ورمان شارۋاشىلىعى ەكونوميكاسى عالىمدارى اراسىنان شىققان العاشقى اكادەميك. ول اكادەميادا قىزمەت ىستەگەن جىلدارى ەلىمىزدەگى ورمان ساياساتى, ەكونوميكاسى, شارۋاشىلىعى جانە ەكولوگيا باعىتتارىن زەرتتەپ, تىنباي ەڭبەك ەتتى. ايتالىق, قازاق جاستارىن عىلىمعا تارتىپ, ۇلتتىق ورمانشىلىق عىلىمي مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قۇردى. ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن 17 عىلىم دوكتورى مەن كانديداتى, 2 PhD دايارلاندى.
سونىمەن بىرگە اكادەميكتىڭ باسشىلىعىمەن قازاق ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ورمان عىلىمي-يننوۆاتسيالىق ينستيتۋتى وسى سالاداعى كوپتەگەن جۇمىستى ىسكە اسىردى. بۇگىنگە دەيىن بايزاق ۇلىنىڭ 250-دەن استام عىلىمي ەڭبەگى جارىق كوردى. قازىرگى تاڭدا بۇل جۇمىستاردىڭ دەنى ۇلكەن سۇرانىسقا يە. قازاقستان ورمان شارۋاشىلىعى, قازاق ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريحى, قازاق ۇلتتىق جانە اگرارلىق اكادەميانىڭ عىلىمي جيناقتارى سەكىلدى كىتاپشالارى باسىلدى. ونىمەن قوسا, ەلىمىزدەگى ورمانعا بايلانىستى جازىلعان ەڭبەكتەردى جيناقتاپ, ونىڭ بيبليوگرافيالىق ءتىزىمىن جاسادى. ورمان قورىن كاداسترلىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان باعالاۋ, ورمان شارۋاشىلىعىن تۇراقتى باسقارۋ, يننوۆاتسيالىق ورمان وسىرۋشىلىك سياقتى وزەكتى ماسەلەلەرى تۋرالى بىرنەشە مونوگرافيالىق ەڭبەكتەرى جاريالاندى. بىرقاتار عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ اۆتورى. پاتەنتىن العان.
اسىرەسە ءسابيت بايزاق ۇلى ەلىمىزدەگى ورمان كودەكسىندەگى اعاش كەسۋلەر ەرەجەسىن جەتىلدىرۋ, دايىندالعان سۇرەكتەردى سىرت ەلدەرگە شىعارماۋ, قىلقاندى جانە سەكسەۋىل ورماندارىن كەسۋگە تيىم سالۋ ماسەلەلەرىنە بيلىكتىڭ نازارىن اۋدارىپ, وسى پروبلەمالاردىڭ وڭ شەشىمىن تابۋعا بەلسەندى قاتىناستى. بىرقاتار عىلىمي جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى ەل ۇكىمەتىنىڭ نازارىن اۋدارىپ, ورمان شارۋاشىلىعى وندىرىسىنە ەنگىزىلدى. مىسالى, نارىقتىق قاتىناسقا وتكەن جىلدارى ءپىسىپ جەتىلىپ, ءوسىپ تۇرعان اعاشتاردىڭ بوساتۋ باعالارى كۇرت تومەندەپ كەتكەن ەدى. وسى كەلەڭسىزدىكتى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن بىلىكتى عالىم ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, عىلىمي نەگىزدەلگەن نورماتيۆتەردى ازىرلەپ, ۇكىمەت شەشىمىمەن ونى سالىق كودەكسىنە ەنگىزۋگە قول جەتكىزدى. سونىمەن قاتار اكادەميكتىڭ ورمان شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا ازىرلەگەن عىلىمي تۇجىرىمدامالارى مەن ۇسىنىستارى وندىرىستە ءارى قاراي دا كەڭىنەن قولدانىس تاۋىپ, ورماننىڭ ساقتالۋىنا, مولايۋىنا, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قۇندىلىعىن ارتتىرۋعا اسەرى ءتيدى.
دەگەنمەن عالىم ەلىمىزدە ورمان شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ءالى دە تولىق دامىماي, ءبىراز وزەكتى ماسەلەنىڭ شەشىمى تابىلماعانىنا قاتتى قىنجىلادى. ماسەلەن, اكادەميك ەلىمىزدە جەكە-دارا ورمان كلاستەرىن تولىق قامتيتىن جوعارى وقۋ ورنى بولسا دەپ ارماندايدى. مۇندا ورمان داراقتارىنىڭ تۇقىمىن جيناۋدان باستاپ, ولاردى وسىرەتىن, سۇرەك جانە باسقا دا ورمان شيكىزاتتاردى رەتىمەن دايىنداي الاتىن, زاتتار مەن بۇيىم شىعاراتىن تەحنولوگياسىن يگەرگەن جانە ءوسىپ تۇرعان ورمانداردىڭ ەكولوگيالىق پايدالى قاسيەتتەرىن ىسكە جاراتاتىن بىلىكتى ماماندار جۇمىس ىستەسە, قانداي عانيبەت. بولاشاقتا عالىمنىڭ بۇل يدەياسى ىسكە اساتىنىنا سەنەمىن.
ايتۋلى ازاماتتىڭ ەل الدىنداعى ەڭبەگى دە ەلەۋسىز قالعان ەمەس. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ورمانشىسى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى. سونداي-اق ا.باراەۆ اتىنداعى عىلىمي سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇگىندە سەڭگىرلى سەكسەن بەستى باعىندىرعان ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, اكادەميك ءسابيت بايزاق ۇلىن تامىرى تەرەڭ بايتەرەك دەر ەدىك.
جايلاۋ توقتاسىنوۆ,
س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى
