ىزگى ءىز

جەتپىستىڭ جوتاسىنان وتسە دە جەلتوقسان ايى كەلىپ, ەل-جۇرت تاۋەلسىزدىگىمىز تۋرالى اڭگىمە ايتا باستايتىن ساتتە قاتتى تولقيدى. تولقيدى دەگەنىمىز ءجاي ءسوز بولىپ قالار, جانى اۋىرىپ, جۇرەگى سىزدايدى. ويتكەنى, ول وسى ءبىر اتا-بابالارىمىزدىڭ سان مىڭ جىلدان بەرگى ارمانى بولعان تاۋەلسىزدىكتىڭ قازاققا وڭاي جولمەن كەلمەگەنىن بىلەدى. الەم ەلدەرىمەن تەرەزەسى تەڭ قاتىناس قۇرىپ, الەم كارتاسىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن, تۇرمىسى باقۋاتتى, ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشقان, ۇرپاعى ەرتەڭىنە سەنىممەن قارايتىن باقىتتى دا ەگەمەن ەل بولۋ جولىنا جەتكەنشە بۇل قازاق نەشەمە تار جول, تايعاق كەشۋ تاعدىردى باسىنان وتكەرگەنىن بىلەدى. دەربەس مەملەكەت بولىپ, ءوز تاعدىرىن ءوزى شەشۋ دە وڭايلىقپەن كەلگەن ەمەس, قازاققا. سوندىقتان بولار, جۇرەگى سىزداپ, جانى اۋىراتىنى. قازاقتىڭ سول سان عاسىرلىق ارمانىن وسىدان جيىرما سەگىز جىل بۇرىن جەلتوقسان ايىندا الاش ارداقتىسى ماعجان اقىن «مەن جاستارعا سەنەمىن» دەپ بار ءۇمىتىن ارتىپ كەتكەن قازاق جاس­تارى الاڭعا الىپ شىققان ەدى. كەڭەستىك جۇيەنىڭ قاتاڭ ءتارتىبى مەن تالاي جىلعى قاتىپ قالعان «مەن بىلەرمەن» جۇيەسىنىڭ ءجىبىن ءۇزىپ, ۇلتتىق ءۇن تانىتقان جاستاردىڭ سول ءبىر ەرلىگى ۇلتجاندى تالاي قازاقتى ۇيقىسىنان وياتىپ, ەل بولۋ جولىندا بىرلەستىرگەن ەدى. ءوزى ويانىپ قانا قويماي, وزگەنى دە قازاق تاعدىرى ءۇشىن كۇرەسكەر, ۇلتجاندى بولۋعا ۇندەگەن ەل ازاماتتارىنىڭ قاتارىندا بۇگىندە حالىق اراسىندا «جاڭعىرۋ» قوعامدىق بىرلەستىگى ارقىلى جاقسى تانىمال داۋرەن ساتىبالدى ۇلى دا بار ەدى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ شاقپاق بابا توپىراعىندا ومىرگە كەلگەن داۋكەڭنىڭ قايراتكەر, كۇرەسكەر بولماۋعا قۇقى دا جوق ەدى. كۇرەسكەر توپىراقتا ومىرگە كەلگەن, اكەسى دە قازاق تاعدىرى جولىندا قۋعىن-سۇرگىندى از كورگەن جوق. اشارشىلىقتىڭ ءدامىن تاتىپ, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ اۋىرتپالىقتارىن مويىندارىمەن كوتەرگەن اتا-انانىڭ بار ارمانى كوزدەرىنە كورىنگەن ۇرپاعىنىڭ امان-ەسەن بولىپ, ەلدىڭ ءبىر كىرپىشى بولىپ قالانۋى ەدى. ال بۇل سەنىمدى قازاقتىڭ تاعدىرىنا قولمەن جاسالعان اشارشىلىقتىڭ سوڭعى ءدامىن تاتىپ, بالالىق دەگەن بال شاقتارىن سوعىس زۇلماتى ۇرلاعان داۋرەن اعانىڭ قۇرداستارىنىڭ بويىندا ەلدىك قاسيەت باسىم-تىن. نامىسشىل ەدى ولار. العا ۇمتىلعىش, الدىنا قويعان ماقساتتارى دا ايقىن بولاتىن ولاردىڭ. بۇگىندە داۋرەن ساتىبالدى ۇلىنىڭ ەلىنىڭ بولاشاعى, تاعدىرى ءۇشىن جۇدىرىقتاي جۇرەگىن اۋىرتىپ, جانۇشىرىپ جۇرگەنى سول قاسيەتتەرىنىڭ جەمىسى ەكەنى داۋسىز. سەكسەن التىنشى جىلعى جاستاردىڭ قۋاتتى ۇنىنەن باس­تاۋ العان تاۋەلسىزدىكتى تاريحقا ەندىرۋ دە, ەگەمەندىگىمىزدىڭ تۋىن تىك ۇستاپ العا جىلجۋ دا وڭاي بولعان جوق. قوعامدا وپپوزيتسيالىق كوزقاراستار پايدا بولدى. قو­عامدىق بىرلەستىكتەر قۇرىلىپ, مەملەكەتىمىزدەگى وزگەرىستەرگە وزىندىك وي-پىكىر بىلدىرۋشىلەر توبى قۇرىلدى. ولاردىڭ اراسىندا قىڭىر پىكىر ايتۋشىلار دا كوپ بولدى. بىراق داۋرەن ساتىبالدى ۇلى ءوزى قۇرعان «جاڭعىرۋ» قوعامىنىڭ الدىنا – قازاق حالقىنا ادال قىزمەت ەتىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنا ازاماتتىق ءۇن قوسۋ, ەلدىڭ ىرگەسىنىڭ امان بولۋىنا, ەل اراسىنا ىرىتكى سالۋشىلارعا جول بەرمەۋدىڭ جولىن ىزدەستىرۋ ماقساتىن قويدى. قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ اتاۋىنىڭ ءوزى ايتىپ تۇرعانداي, ەل تاريحىنداعى جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولدارىن حالىققا جەتكىزۋ بولدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇساۋى كەسىلگەن كۇننەن بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى «جاڭعىرۋدىڭ» قىزمەتىنە كوز جۇگىرتىپ وتىرسا, قوعام ءوزىنىڭ الدىنا قويعان سول ماقساتىنان جاڭىلماعىندارىنا قۋانادى. وتپەلى كەزەڭ ومىرلەرىن تىعىرىققا تىرەگەن جانداردىڭ جانىنان تابىلىپ, مۇڭايعان جەتىمنىڭ ماڭدايىنان سيپاي العاندارىنا قۋانادى. سوناۋ وتپەلى كەزەڭ تۇسىندا ۇرپاعىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن قالا جاعالاپ, ءوز جەرىم, ءوز توپىراعىم دەپ قالا ءىر­گەسىندەگى ۇلتاراقتاي جەر ءۇشىن جان­­دارىن قۇربان ەتۋگە ءازىر بولعان قا­زا­عىنا اراشا تۇسە العانى ءۇشىن ءوزىن جۇباتادى. بۇگىندە قالا ءىر­گەسىندەگى «شاڭىراق», «باقاي» سياق­تى اۋىلداردا قازاعىنىڭ ءتۇتىنى ءتۇزۋ شىعىپ جاتسا, ولاردىڭ وسى باقىتتى جاعدايىنا ءوزىنىڭ دانەكەر بولعانىنا سۇيىنەدى. انا ءتىلى ءۇشىن قانشاما كۇرەسكە ءتۇستى دەسەڭىزشى. قازىر شۇكىر, سول قول جەتپەستەي بولعان قازاقتىڭ ارماندارى تۇگەل ورىندالعانداي. بۇل جەڭىس پەن باق-داۋلەت ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سىندارلى شاقتا بىرلىك پەن ىنتىماقتى, ەلدىك پەن تاتۋلىقتى تۋ ەتىپ, تاۋەلسىزدىكتى باياندى, ەگەمەندىگىمىزدى ەڭسەلى ەتە ءبىلۋىنىڭ ارقاسى دەپ باعالايدى داۋرەن ساتىبالدى ۇلى. تاۋەل­سىز­دىكپەن بىرگە حالقىمىز ارماننىڭ ورىندالعانىنا قول جەتكىزدى. سوعان سۇيىنەدى ول. – تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا مەنى تولقىتاتىنى دا ەلىمىزدىڭ وسى بيىگى, ارماندارىمىزدىڭ اقيقاتقا اينالۋى, – دەيدى جەتپىستەن اسسا دا ەلىم دەپ ءالى ەلپەڭدەپ جۇرگەن «جاڭعىرۋ» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, «قالقاماننىڭ ەلى امان» كووپەراتيۆىنىڭ جەتەكشىسى داۋرەن ساتىبالدى. شارشادىم, جالىقتىم دەمەيدى. قازاق بالاسىنىڭ باسىنا قيىن جاعداي تۇسە قالسا, كۇنى بۇگىنگە دەيىن جانىنان تابىلىپ, اراشا بولار جول ىزدەپ جۇرەدى. حالقىنا دەگەن جاناشىرلىعىنان بولار, داۋرەن ساتىبالدى ۇلىن الماتى جۇرتى عانا تانىمايدى, ەل جاقسى بىلەدى. ۇلتجاندى ازاماتتىڭ ەلى مەن قازاعىنا سىڭىرگەن ەڭبەگىن ەلباسى دا ەلەپ, العىس حاتىمەن ماراپاتتاعانى بار. جۋىردا ءبىر توپ ازاماتتار باس قوسىپ داكەڭە قالالىق ءماسليحاتتىڭ بوساعان دەپۋتاتتارىنىڭ ورنىنا قايتا دەپۋتات سايلاۋ شاراسىنا قاتىسۋ جونىندە ۇسىنىس ءبىلدىردى. بۇل دا ەلدىڭ ازاماتىنا دەگەن ۇلكەن سەنىمى. ازاماتتاردىڭ بۇل ۇسىنىسى داۋرەن ساتىبالدى ۇلىنىڭ مەرەيىن تاعى ءبىر ءوسىرىپ تاستاعان ەدى. داۋكەڭنىڭ وسى جاسقا كەلگەندە كوز جەتكىزگەن ءبىر اقيقاتى – اققا قارا جۇقپايتىنى, حالىققا سىڭىرگەن ادال ەڭبەكتىڭ ەلەۋسىز قالمايتىنى. ونى شارشاتپايتىن دا وسى اقيقات. توپىراقتانۋشى ماماندىعىنان ەلتانۋشى ازامات بيىگىنە جەتكەن ەلجاندى ازاماتتىڭ ەندىگى ارمانى – بايلىعىمىز دا, باقىتىمىز دا بولعان تاۋەلسىزدىگىمىزدى قوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋعا, ەلى­مىزدىڭ ەرتەڭى – جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا وتان­سۇيگىشتىك قاسيەتتى دارى­تىپ, ەلسۇيەر ازاماتتار ءتار­بيە­لەۋگە ۇلەس قوسۋ. ءۇش ۇلدىڭ اتاسى, ولاردان تاراعان ۇرپاقتاردان تۇ­راتىن اۋلەتتىڭ تىرەگى داۋرەن سا­تىبالدى ۇلىنىڭ بۇل مۇرات­تارىنىڭ ورىندالارىنا ول كىسىنىڭ بوي­ىنداعى ەلىنىڭ ەرتەڭگى نۇرلى بولاشاعىنا دەگەن سەنىمى تىرەك بولا الادى. قانات ەسكەندىر, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى.