قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ححII سەسسياسىندا جاساعان بايانداماسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى, اسسامبلەيانىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حح عاسىر قازاق حالقىنا قاتاڭ قاسىرەتتى بولعانىن, ونىڭ ەڭ ءبىر قاسىرەتى ستاليندىك قىلمىستىق ۇجىمداستىرۋ سالدارىنان 1,5 ميلليون قازاق اشتىقتان قىرىلعانىن, وسىدان الەمدە بىردە-ءبىر ەلدىڭ, بىردە-ءبىر حالىقتىڭ قازاق حالقى سياقتى دەموگرافيالىق احۋالدا مۇنداي كۇيرەۋشىلىكتى باستان كەشپەگەنىن جانە تولىق جويىلىپ كەتۋ قاۋپى تۋىنداماعانىن ايتىپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى «ءبىز ءوزىمىزدىڭ قيىن تاريحىمىزدان ساباق الۋعا ءتيىستىمىز» دەگەن سوزدەرى تەك قانا قازاقستان حالقىنا جولدانىپ وتىرعان جوق, ول سوزدەر بۇكىلالەمدىك قاۋىمداستىققا ارنالعان. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاق حالقىنىڭ كىم ەكەنىن, قانداي ەكەنىن الەمگە كورسەتىپ وتىر. بايانداماسىندا مەملەكەت باسشىسى: «ءبىز ءتىرى قالدىق, توپتاسا بىلدىك, قاتىگەزدەنگەن دە جوقپىز, وشىككەن دە جوقپىز, ەشقاشان ەشكىمدى كىنالاعان دا ەمەسپىز. ءبىز توتەپ بەرە بىلدىك, ءستالينيزمنىڭ بۇكىل كىناسىز قۇرباندارىنا كومەكتەستىك, ءوز توڭىرەگىمىزگە بارلىق ەتنوستار مەن كونفەسسيالاردى بىرىكتىرە وتىرىپ, ءوز تاۋەلسىزدىگىمىزگە بەيبىت جولمەن قول جەتكىزدىك», دەپ اتاپ كورسەتتى.
جۇمابەك اۋلەتىنىڭ ءومىرى مەن تاعدىرى حالقىمىزدىڭ تاعدىرىمەن تىكەلەي بايلانىستى. 1930-1933 جىلدارعى اشارشىلىقتا اتام جۇمابەك ەر-ازاماتتىڭ ناعىز قۋاتتى كەزىندە – قىرىقتار جاسىندا دۇنيەدەن وزدى. اجەمىز بيبيسارا 12-13 جاسار قىزى كۇلشاريپامەن جانە 7-8 جاسار كىشكەنتاي ۇلى يسلاممەن جەسىردىڭ ءومىرىن كەشتى. زاماننىڭ بەينەتىن كوتەرىپ, ەكى بالاسىن امان الىپ قالدى. اجەمنىڭ مەيىرىمىن, الاقاندارىنىڭ جىلىلىعىن سەزىپ مەن دە ءوستىم. ول كىسى 1963 جىلى 67 جاسىندا, مەن 8-ءشى سىنىپتا وقىپ جۇرگەندە قايتىس بولدى.
ادامزات تاريحىنداعى ەڭ جويقىن سوعىس باستالعاندا مەنىڭ اكەم يسلام جۇمابەكوۆ مەكتەپتىڭ 7-ءشى سىنىبىنا كوشكەن بولاتىن. ول جىلدارى اۋىلدى جەرلەردە مەكتەپتەر دە از جانە نەگىزىنەن باستاۋىش قانا بولاتىن.
اشارشىلىقتان, رەپرەسسيالاردان السىرەگەن, حالقىنىڭ سانى كۇرت ازايعانىنا قاراماستان, قازاقستان 1941-1945 جىلدارى ۇلى وتان سوعىسىنا 1 ميلليون 200 مىڭنان استام ادام اتتاندىرعانى بەلگىلى.
سولاردىڭ ءبىرى مەنىڭ اكەم يسلام جۇمابەكوۆ بولدى. 1942 جىلدىڭ مامىر ايىندا ول 18 جاسقا تولدى. سول جازدا اكەم الماتى وبلىسى اقسۋ اۋداندىق اسكەري كوميسسارياتىمەن اسكەرگە شاقىرىلىپ مايدانعا اتتاندى.
وكىنىشكە قاراي, اكەمنىڭ سوعىس كەزىندەگى فوتوسۋرەتتەرى وتە از. سولاردىڭ ىشىنەن مايدانداعى العاشقى ايلاردا تۇسكەن فوتوسۋرەتىن جىبەرىپ وتىرمىن. سۋرەتتە جاپ-جاس بالانى كورىپ وتىرسىزدار. وسىنداي جاستار كەۋدەسىن وققا توسىپ, وتان ءۇشىن جانىن قيىپ, ەرەكشە ەرلىك كورسەتىپ, ادامزات وركەنيەتىن فاشيزمنەن قۇتقارعان.
اكەم يسلام جۇمابەكوۆ 1942 جىلدىڭ تامىز ايىنان باستاپ قاتارداعى اتقىش تا, شوفەر دا بولدى, اۋىر شايقاستاردىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇردى.
وڭتۇستىك باتىس مايدانى, 3-ۋكراين مايدانى قۇرامىنداعى ءاسكەري بىرلەستىكتەردە بولىپ دونداعى روستوۆتان باستاپ ماجارستان, اۆسترياعا دەيىن باردى. سوعىس جىلدارى كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن اكەم يسلام جۇمابەكوۆ «ءىىى دارەجەلى دانق», «ءىى دارەجەلى وتان سوعىسى» وردەندەرىمەن, «بۋداپەشتتى العانى ءۇشىن», «ۆەنانى العانى ءۇشىن», «1941-1945 جىلدارداعى ۇلى وتان سوعىسىندا گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن» جانە تاعى باسقا مەدالدارمەن ماراپاتتالعان.
اكەم سوعىس تۋرالى اڭگىمە قوزعاۋدى جاقتىرتپايتىن. ۇلى جەڭىس كۇندەرىن قارسى العان كەزدە زۇلمات جىلدارى كوپتەگەن پولكتەستەرىنىڭ قازا تاپقانىن ەسكە الىپ, ەلىمىزگە بەيبىت ءومىر تىلەيتىن. اسا قاتتى ۋايىممەن اۋىلدان مايدانعا ءبىر ۋاقىتتا شاقىرىلىپ, ءۇش جىل سوعىستا امان ءجۇرىپ, 1945 جىلى ءساۋىر ايىندا, جەڭىسكە ءبىر-ەكى اپتا قالعاندا بەرلين ءۇشىن شايقاستا ەرلىكپەن قازا تاپقان دوسى تۋرالى ايتاتىن.
اكەم سۇراپىل سوعىس جىلدارىندا تاعدىر امان الىپ قالعانداردىڭ ءبىرى بولدى. جاس بولعاندىقتان سوعىستان كەيىن ونى تاعى ەكى جىل اسكەري قىزمەتتە قالدىردى. ول ەلگە 1947 جىلدىڭ جازىندا ورالدى.
اكەم قاراپايىم ادام بولاتىن. اسكەر قاتارىنان ورالعان سوڭ ەڭ ءبىر بەيبىت ماماندىقتاردىڭ ءبىرىن يگەرىپ, بۋحگالتەر بولىپ جۇمىس جاسادى. بىراق ماعان جوعارى ءبىلىم الۋىڭ كەرەك دەپ ىنتالاندىرعان سول كىسى.
ميلليونداردىڭ ءومىرىن قۇربان ەتكەن سوعىستىڭ اياقتالعانىنا 70 جىل بولدى.
اكەم 1924 جىلى مامىر ايىندا دۇنيەگە كەلىپ, 1994 جىلدىڭ مامىر ايىندا ومىردەن وزدى. جەڭىستىڭ 50 جىلدىعىن قارسى الۋىنا ءبىر جىل ءومىرى جەتپەدى.
مەن جەڭىس سولداتتارىنىڭ ءبىرىنىڭ بالاسى بولعانىمدى ويىمنان شىعارمايمىن. بالالارىم, نەمەرەلەرىم اتالارىنىڭ مايدانگەر بولعانىن, ەرلىك كورسەتكەنىن, مەملەكەتتىك ماراپات العانىن جاقسى بىلەدى, ماقتان ەتەدى.
ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان ەل ازاماتتارىنىڭ عۇمىرى, ەرلىگى, ادالدىعى, وتانعا دەگەن ءسۇيىسپەنشىلىگى – كەيىنگى ۇرپاققا ۇنەمى ءدارىپتەلەتىن ونەگە.
ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىن جوعارى دەڭگەيدە وتكىزۋگە تاۋەلسىز قازاقستاندا بارلىق ءىس-شارالار وتكىزىلۋدە.
وڭالسىن جۇمابەكوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
