قازاق مادەنيەتى مەن ونەرى اۋىر قازاعا ۇشىرادى. 2015 جىلعى 2 مامىردا كسرو جانە قازاق كسر حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, پروفەسسور شامعون ساعاددين ۇلى قاجىعاليەۆ 88 جاسىندا دۇنيەدەن وزدى.
شامعون قاجىعاليەۆ ابىرويلى ەڭبەك ەتىپ, عيبراتتى ءومىر ءسۇردى. ول الماتى كونسەرۆاتورياسىنىڭ حالىق اسپاپتار ءبولىمىندە دومبىرانى – قازاق كسر حالىق ءارتىسى ق.جانتىلەۋوۆتەن, سكريپكانى – پروفەسسور ي.لەسماننان جانە ديريجەر ماماندىعى بويىنشا ا.جۇبانوۆ پەن دوتسەنت ل.شارگورودسكيدەن جوعارى ءبىلىم الدى. كەيىن لەنينگراد كونسەرۆاتورياسىندا پروفەسسور ە.گريكۋروۆتىڭ كلاسىن وپەرا-سيمفونيا ديريجەرى ماماندىعى بويىنشا ءبىتىردى.
ش.قاجىعاليەۆ 1951 جىلدان باستاپ قۇرمانعازى اتىنداعى مەملەكەتتىك حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ باس ديريجەرى بولدى. 1953 جىلى رۋمىنيانىڭ بۋحارەست قالاسىندا جاستار مەن ستۋدەنتتەردىڭ IV دۇنيەجۇزىلىك فەستيۆالىندە وركەستر التىن مەدال جەڭىپ الدى. ش. قاجىعاليەۆتىڭ كاسىبي ديريجەرلىك جانە جوعارى ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىنىڭ ارقاسىندا وركەستردىڭ رەپەرتۋارى جاقسارىپ, وعان التىن قورداعى ۇلتتىق مۋزىكالىق كلاسسيكانىڭ تەرەڭ قويناۋىنداعى حالىقتىڭ اتاقتى كومپوزيتورلارى قۇرمانعازىدان باستاپ دينا نۇرپەيىسوۆانىڭ, داۋلەتكەرەيدىڭ, سۇگىردىڭ كۇيلەرى كىردى. 1967 جىلى وركەسترگە رەسپۋبليكانىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇجىمى, 1978 جىلى اكادەميالىق اتاقتارى بەرىلدى. ال 1984 جىلى «حالىقتار دوستىعى» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.
تاجىريبەلى ۇستاز ونشاقتى ادىستەمەلىك باعدارلاما مەن وقۋ قۇرالىنىڭ رەپەرتۋارىن جاسادى. شامعون قاجىعاليەۆ حالىق اسپاپتار وركەسترى ءۇشىن 200-دەن استام قازاق, ورىس, شەتەل سازگەرلەرىنىڭ تۋىندىسىن وڭدەپ, احمەت جۇبانوۆتىڭ شىعارماشىلىق مۇراسىنان 20 كۇيدىڭ پارتيتۋرالارىن جازدى. ونىڭ ديريجەرلىك ونەرى ءوز ۋاقىتىمەن ۇنەمى استاسىپ, شىعارماشىلىعى تاڭعالدىرماي قويعان ەمەس.
وركەستر كوپتەگەن حالىقارالىق ءجانە رەسپۋبليكالىق فەستيۆالدەر مەن كونكۋرستارعا قاتىستى. پولشا, رۋمىنيا, ۆەنگريا, چەحوسلوۆاكيا, گەرمانيا, فرانتسيا, شۆەتسيا, فينليانديا, دانيا, پورتۋگاليا, ءۇندىستان, اۋعانستان, قىتاي جانە تاعى باسقا ەلدەردە ونەر كورسەتىپ, حالىقتى ءتانتى ەتتى.
ش.قاجىعاليەۆ 1968 جىلدان 1971 جىلعا دەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سيمفونيالىق وركەسترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى جانە باس ديريجەرى بولدى. 1971 جىلدان قۇرمانعازى اتىنداعى مەملەكەتتىك حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ باس ديريجەرى, ال 1980 جىلدان قۇرمانعازى اتىنداعى الماتى كونسەرۆاتورياسىنىڭ پروفەسسورى ءمىندەتتەرىن اتقاردى.
ول 1992 جىلى قاراعاندى وبلىسى اكىمدىگىنىڭ شاقىرتۋىمەن تاتتىمبەت اتىنداعى اكادەميالىق حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى بولدى. ءوزىنىڭ جارتى عۇمىرلىق كوركەم تاجىريبەسىن ۇجىمنىڭ ورىنداۋشىلىق ونەرىن ورلەتۋ ءۇشىن بارىنشا پايدالاندى.
شامعون ساعاددين ۇلى قاجىعاليەۆتىڭ ەرەن ەڭبەگى مەملەكەتتىك جوعارى ناگرادالارمەن ماراپاتتالدى. ول «پاراسات», «وتان» وردەندەرىنىڭ يەگەرى, ورال قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى اتاندى.
ابزال ازامات, كورنەكتى ونەر قايراتكەرى شامعون قاجىعاليەۆتىڭ جارقىن بەينەسى ەل جادىندا ءاردايىم ساقتالادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى.
شىڭ
ۇلى دالا مادەنيەتىنىڭ جاۋھار تۋىندىلارىن الەمدىك دەڭگەيدەگى ساحنالارعا الىپ شىعۋدا وراسان زور ەڭبەك سىڭىرگەن سيرەك تۇلعالار جايىندا ءسوز قوزعالعان تۇستا, جادىمىزعا بۇكىل شىعارماشىلىق قۋاتىن ۇلتتىق مۇددەگە, رۋحاني تامىرى حالىقتىق قايناردان باستاۋ الاتىن دۇنيەلەردىڭ وركەندەۋىنە جۇمساعان شامعون اعا سياقتى ءبىتىمى كەسەك جايساڭ جانداردىڭ الدىمەن ورالۋىندا ۇلكەن سىر بار. ول كىسىنىڭ اسقارالى ونەر جولىنداعى ۇلان-عايىر قىزمەتىنىڭ قىر-سىرىن جان-جاقتى تولىمدى تۇردە سيپاتتاۋدىڭ ءوزى ەداۋىر كۇردەلى شارۋا جانە شامعونتانۋ ىلىمىنە ات ءىزىن سالاتىن كەلەشەك مامان-زەرتتەۋشىلەرگە مۋزىكانت مۇراسىنىڭ تەرەڭىنەن تەڭدەسسىز مارجان تەرۋدىڭ ءوزى دە جەڭىل ءىس بولا قويماسىن تۇسىنەمىن. ءسوز ساپتاپ, سويلەم قۇراۋى, ءجۇرىس-تۇرىسى, ءبىلىم ورەسى – ءبارى دە وزىنە جاراسىپ تۇراتىن شامعون اعامىزدان ءوز باسىم وركەستردە كوپ نارسە ۇيرەندىم. باس ديريجەردىڭ تۇلعالىق بولمىسىنا ءتان ەرەكشە قاسيەتتەرىن ايتپاعاندا, شامعون اعانىڭ ءوز كاسىبىنە تياناقتىلىعى سونشالىق ول پارتيتۋرانى ءون بويىنان وتكىزىپ, اجىراتا الاتىن قاسيەتكە يە ەدى. سوندىقتان دا وركەستر مۇشەلەرى تاراپىنان ورىنسىز سۇراق قويىلىپ نەمەسە قاساقانا ارتىق دىبىستار الىپ, تەرىس ويناۋ سياقتى قيسىنسىز قىلىققا جول بەرىلمەيتىن. ونىڭ: «مەن 24 جول پارتيتۋرانى تۇگەل ەستىپ تۇرامىن, ال سەندەردىڭ ءبىر جول پارتيانى ويناپ وتىرىپ, جاڭىلىسۋلارىڭا نە جورىق؟» دەگەن سىن-ەسكەرتپەسى بىزدەرگە ۇلكەن ساباق بولاتىن. ديريجەر اعامىز رەپەتيتسياعا ارنالعان ۋاقىتتى ءتيىمدى پايدالانىپ, وركەسترمەن جۇمىس ىستەۋ ادىستەمەسىن دۇرىس ۇيىمداستىرۋعا زور ماڭىز بەرەتىن. وسال ورىنداۋشى توپتاردى كەيىنگە قالدىرىپ, قايتا ويناتىپ, قاتە تۇستارى تۇزەلگەننەن كەيىن عانا نەگىزگى توپقا قوسۋعا رۇقسات ەتىلەتىن. اسىل اعامىز تۋرالى سۋىق حاباردى قۇلاعىم شالعاندا ناعىز زيالىعا ءتان اسەم بولمىسى, قۇرمانعازى اتىنداعى وركەستردە ونىمەن بىرگە حالىققا ونەر سىيلاعان شات-شادىمان ساتتەرىم ەرىكسىز ەسىمە ءتۇستى. شاكىرتى رەتىندە 80 جىلدىق مەرەيتويىنا ارناپ «شامعون شىڭى» ەستەلىگىن جازعانىم كۇنى كەشە سياقتى ەدى. ەندى ونىڭ ءبارى كەيىنگى ۇرپاققا ونەگە, شاكىرتتەرىنە ۇلكەن مەكتەپ بولىپ قالاتىن ۇلتتىق قۇندىلىعىمىزعا اينالدى. ويلاپ وتىرسام, وسى ءبىر ەرەكشە جانمەن مەن سوناۋ ستۋدەنتتىك شاعىمنان باستاپ تانىس ەكەنمىن. اناداي جەردەن اعامىزدىڭ سۇلباسىن كورگەن ساتتەن شىبىقتاي ءيىلىپ تۇرا قالاتىنبىز. ناعىز ۇستازعا دەگەن قۇرمەت وسىلاي ءار جۇرەكتەن لايىقتى ورىن تابا العان ادامعا عانا كورسەتىلسە كەرەك. جاعالاي جامىراپ امانداسامىز. شامعون اعا باسىن اقىرىن عانا جايمەن يزەپ, قاسىمىزدان قالقىپ وتە شىعاتىن سول ءبىر ءساتتىڭ ءوز قۋانىشى, جاس جۇرەكتى ەلجىرەتەر ءوز ماحابباتى بولۋشى ەدى. سول كەلىستى كەلبەت قازىر دە جانىمىزدان جاناي ءوتىپ, كوز قيىعى جەتپەس قيانداعى قۇزعا ءسىڭىپ كەتىپ بارا جاتىر. جاننىڭ ءبىر بولشەگىن سۋىرىپ اكەتكەندەي السىزدىككە بايلانعان وركەستر اسپاپتارىنىڭ پەرنەسىنەن اراگىدىك كۇي اڭىرايدى... باسقا سالالاردى قايدام, مۋزىكا الەمىندە ءدال مۇنداي قارالى كۇندەردەگى حالىق جوقتاۋى, كوپ مۇڭى اۋەن ارقىلى تارقاتىلادى. ءبارىمىزدىڭ ول كىسىگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىمىز سونىڭ ىشىندە. اۋەننىڭ, مۋزىكانىڭ قۇدىرەتى سوندا. سول قۇدىرەتتى يگەرە العان جاننىڭ جان-دۇنيەسىن قالاي اسقاقتاتساق تا مۇنداي قۇرمەتكە ول ابدەن لايىقتى. ورىنباي دۇيسەن, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى. استانا.قۇدىرەتتى قاجىعاليەۆ ەدى
بارىمىزگە ۇلى ۇستاز, اياۋلى جان شامعون اعانىڭ ورتامىزدان وزۋى جۇرەگىمىزگە قاتتى باتۋىن ايتىپ جەتكىزە الماسپىز. بىزگە قازاق ونەرىنىڭ قايتالانباس تۇلعاسى ءتالىمىن كورىپ, شەبەرلىگىن كوكىرەككە قوندىرعان ءىزباسارلارى تۇرعىسىندا جارقىن بەينەسى كوكىرەگىمىزدەن ەشقاشان كەتپەك ەمەس. 1992 جىلى ايتۋلى قايراتكەردىڭ قاراعاندى وبلىستىق تاتتىمبەت اتىنداعى حالىق اسپاپتارى وركەسترىنە كوركەمدىك جەتەكشى – باس ديريجەرلىك قىزمەتكە شاقىرۋدى قابىل الىپ, ول ۋاقىتتا ونشالىقتى تانىمال ەمەس شىعارماشىلىق ۇجىمىمىزبەن تابىسۋىن كەرەمەت قۋانىشپەن قارسى العانىمىز قالايشا ۇمىتىلار. ول ءوزىنىڭ ونەردىڭ ورىندەگى جارتى عاسىرلىق باي تاجىريبەسىن وركەستردىڭ كاسىبي دەڭگەيى مەن ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگىن كوتەرۋگە ايانباي جۇمسادى. ونىڭ باسشىلىعىمەن ەلىمىزدىڭ مۋزىكالىق ۇردىسىندە تۇڭعىش رەت وركەسترىمىزبەن «اباي» جانە «قىز جىبەك» وپەرالارىنىڭ كونتسەرتتىك ۆاريانتتارى ورىندالدى. وسىنداي ۇلكەن ىزدەنىس پەن ەرەن ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا وركەستردى اكادەميالىق اتاعىنا جەتكىزدى. شىنايى ونەر – ماڭگىلىك. قۇرمانعازى, تاتتىمبەت, قازانعاپ, داۋلەتكەرەي, سەيتەك, دينا كۇيلەرى جانە قازاق كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارمالارى كۇنى بۇگىنگە دەيىن شامعون اعامىز جاساعان ۇلگىدە ورىندالىپ كەلسە, بۇدان بىلاي دا سولاي جالعاسا بەرەدى. ءومىردىڭ وزىندەي شىنشىلدىعى, اقيقاتتىڭ وزىندەي ايقىندىعى, تابيعاتتىڭ وزىندەي تابيعيلىلىعى سونشا, ولاردى باسقاشا ورىنداۋ مۇمكىن ەمەستىگىن بىلەمىز. شامعون قاجىعاليەۆتىڭ قۇدىرەتتىلىگى دە وسىندا. ۇلتىمەن ءماڭگىلىك جاساي بەرەر عاجايىپ قازىنا قالدىرۋدان ارتىق قانداي باقىت بولار. ول سونداي ماڭگىلىك باقىت قۇشاعىندا تەربەتىلەر جان. بۇگىندە وركەسترىمىزدىڭ اتاق-داڭقى الىسقا ايان. ونى جاڭعىرتۋشى شامعونداي ۇلى ۇستازىمىز جاساعان رەپەرتۋار بايلىعىنىڭ جىلدان-جىلعا قۇندىلىعى ارتا ءتۇسىپ, ۇلتتىق ونەرىمىز مارتەبەسىن ءوسىرىپ كەلەدى. وسىنى امانات ەتكەن شامعونداي الىپ ونەر يەسىنىڭ سەنىمىنە ادال بولۋ, سەلكەۋ تۇسىرمەۋ بىزگە زور مەرەي بولماق. رىمبالا وماربەكوۆا, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى. تالعات ىدىرىسوۆ, ق.بايجانوۆ اتىنداعى كونتسەرتتىك بىرلەستىكتىڭ ديرەكتورى. قاراعاندى.
شاكىرتتەرىن بالاسىنداي كورەتىن
