وتكەن جىل ورنەكتەرى

حورحە لۋيس بورحەس «كىتاپحانا – بۇل ءجاننات» دەپتى, ءتورت كۇن كىتاپ فەس­تيۆالى, اقىن-جازۋشىلار, باسپاگەرلەر, وقىر­مان­دار ءبىر جەردە باس قوسادى. جازعىتۇرى قۇس­ بازارى ءتارىزدى ۋ-شۋ, جارقىراعان عي­ما­رات, ارقاڭا قانات بىتىرەدى. نەبىر كلاس­سي­كا­لىق كىتاپتارعا كوز تۇنىپ, پولي­گرا­فيا­لىق قۇدىرەت ەسىل-دەرتىڭدى بيلەپ الادى, مو­لىراق اقشا اپارىپ, كۇندىز قولىڭا شام­ الىپ ىزدەپ تاپپايتىن كىتاپتاردى كو­­سىپ الا بەر. كىتاپ ساۋداسىندا نەگىزگى تاڭ­داۋ اۆتورىنا بايلانىستى. كوكتەن ىز­دەگەن سيرەك كىتاپتاردى كورمەدەن تاۋىپ­­ الۋ مۇم­كىندىگى عاجاپ. 2017 جىلى ىز­دەپ تاپپا­عان زەرتتەۋ تريلوگيانى ەكى جىل­دان سوڭ كورمە-جارمەڭكەدەن ساتىپ ال­عان­دا قاتتى قۋاندىم. باعاسى قىمبات, قيىس­تى­رۋى شەبەر قۇداي كەسەك قالاماقىمدى سول قارساڭدا بەرگىزگەنىنە شىنىمەن قايران قالدىم.

قازاقستانداعى ياكۋتيا كۇندەرى اياسىندا ساحا اعايىن باتىرلىق ەپوس «نۋر­گۋن بووتۋر» وپەرا-ولونحوسىن اكەلدى, قويۋشى-رەجيسسەر اندرەي بوريسوۆ. قال­لەكي تەاترىندا ميفتىك مازمۇنى تەرەڭ, زاماناۋي پلاستيكاسى ايقىن ۇزدىك سپەكتاكل ۇلكەن تابىسپەن ءوتتى. كورمەگە بەلگىلى اقىن-جازۋشىلار نيكولاي لۋگينوۆ, ناتاليا حارلامپەۆا كەلدى, قازاقتى باۋىر تارتىپ, ارقا تۇتاتىنى ءبىلىندى. ماسكەۋلىك اقىن ەۆگەني چيگرين ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا وقىرماندارمەن كەزدەسۋ وتكىزدى, ۇلىقبەك اقىن ەكەۋمىز قاتىستىق.

ەتنوگراف جازۋشى, زەرتتەۋشى-عالىم اق­سەلەۋ سەيدىمبەككە 10 مامىردا تۋعان جەرى جاڭاارقادا ەسكەرتكىش قويىلدى. حالىقتىڭ رياسىز سۇيىسپەنشىلىگى ەرەكشە ءبىلىندى. ەل مەن جەردىڭ كەسكىن-بەدەرىن جول بويى كوزبەن كورۋگە ەشتەڭە جەتپەيدى. سارىارقانىڭ باۋىرى جازىق كەڭ دالاسىنا قاراساڭ كوز تويادى. اقسەلەۋ اعا جۋسان ءيىسى اڭقىعان بيىك شوقىدا جاتىر.

قادىر تۇتىپ سىيلاسقان يگى جاقسىلار ومىردەن وزسا, كوڭىل قۇلازيدى. تىرشىلىكتە ءوز باسىم شىن قامقورلىعىن كورگەن قالام يەلەرى – مەدەۋ سارسەكە, جۇماباي شاشتاي ۇلى, مۇرات اۋەزوۆ, مۇرات­بەك وسپانوۆ, ايتۋلى گرافيك-سۋرەت­شى نۇربۇلان وتەپباەۆ ومىردەن ءوتتى. ۇمىتىلماس ءانشى بايان ساعىمباەۆا قان­داي بيىك ونەر يەسى, كەشتەۋ تۋسا جارتى الەمگە داڭقى كەتەر ەدى عوي. باياننىڭ ءبىر ديسكىسى جازىلدى ما ەكەن؟ قارجاۋباي سارتقوجا ۇلى ءىرى تۇركىتانۋشى عالىم ءارى پروزا جانرىندا جازدى. تۋعان ەلىنە ادال قىزمەت ەتكەن كەسەك تۇلعالارمەن تەكتىلىك قوسا كەتپەسە ەكەن, دەگدارلىق قاسيەت, ىرىلىك جاس ۇرپاققا اۋماي-توكپەي بەرىلسە ەكەن دەگەن بەيمازا وي تۋادى.

قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىن الماتى اكىمدىگى قولداۋىمەن قازاقستان پەن-كلۋب باسشىسى بيگەلدى عابدۋللين ۇيىمداستىردى. «قان مەن تەر» تريلوگيا­سى ءتىرى وبرازدار گالەرەياسى ەكەنى داۋ تۋدىرمايدى. سۋرەتكەردىڭ تۋعان جەرى, ارال تەڭىزى, ەل كوشىپ كەتكەن يەن اۋىل, كىندىك قانى تامعان قاراشاڭىراقتا جانعان وتتىڭ ساۋلەسى, تۋىس­تارى, ۇرپاعى, قابىر-قۇلپىتاستاعى جازۋ, ءبىر سوزبەن ايتسا, قازاقى قالىپ-مەيىرىم كينورەجيسسەر سەرگەي  ازيموۆ تۇسىرگەن دەرەكتى فيلمدە شەبەر كورىنىس تاپقان. شەتەلدىك جازۋشى, اۋدارماشى يۆ گوتە ەرتەرەكتە فرانتسۋز تىلىندە جارىق كورگەن تريلوگيانىڭ ءۇش تومىن اكەلىپ تاپسىردى, ءبىر تومىن بۋكينيس­تەن ىزدەپ تاپقان. ادەبيەتكە بار عۇمىرىن سالعان ءابدىجامىل اعانىڭ شىعارماشى­لىق باعى كىسى قىزىعارلىق, قاي تىلدە بولسىن, جازۋشىعا كاسىبي دەڭگەيى بيىك, مىقتى اۋدار­ماشىلار بۇيىردى. مۇنداي نەسىبە تاڭىردەن بەرىلەر, گەرولد بەلگەر جانە يۋري كازاكوۆ نەگە تۇرادى! كاسىبي بىلىكتى مۇقيات اۋدارماشى تاۋىپ الۋ قالام يەسىنە وڭاي شارۋا ەمەس. 

اق جايىقتىڭ اقۇشتاپ اقىنى 8 قاراشادا استانا قالاسىنا كەلىپ, ءبىر كۇندە ءۇش جەردە شىعارماشىلىق كەزدەسۋ وتكىزدى. اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا جانە ءمادينا وماروۆا بىرىگىپ جازعان پوەتيكالىق دراما «جۇبان» سپەكتاكلى ق.قۋانىشباەۆ تەاترىندا انشلاگپەن ءوتتى. رەجيسسەرى – گاۋھار اداي. ەل مۇددەسىن بيىك ۇستاعان جۇبان اقىن بەينەسى زالدى تۇتاس تولقىتتى.

مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترىلىگى­نىڭ ادەبيەتتى قولداۋ باعدارلاماسىمەن جارىق كورگەن «سالحار» اتتى ادەبيەتتانۋ كىتابىم «توعاناي ت» باسپاسىنان, ال «فوليانت» باس­­پا­سىنان تاڭدامالى پروزا كىتابىمنىڭ I تومى جارىق كورىپ, ءبىر جىلدا قوس كىتاپ قاتار ءسۇيىنتتى. 2024 جىلى ەكى كولەمدى اڭگىمە اياقتادىم. «يكە» اتالعان سۇيەكتى اڭگى­مەم ىلدىم-جىلدىم ءبىر كونكۋرستان وتپە­گەن سوڭ دەرەۋ «مادەنيەت» پورتالىنا جاريا­لادىم.

ادەبيەت – الەمدەگى حالىقتار دوستى­عى­نىڭ كەپىلى. 28 قاراشادا «فوليانت» باس­­پا­سىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان يسا­بەكوۆ يسپانيا كورولدىگىنىڭ كاتو­ليك­تىك يزابەللا وردەنىمەن ناگرادتالدى. رۋحا­نياتتا حالىقارالىق دارەجەدە بەكەر ماراپات جاسالمايدى. ۇلتتىق اكا­دەميا­لىق كىتاپحانادا يسپانيا كورول­دى­گىنىڭ قازاقستانداعى وكىلەتتى ەلشىسى لۋيس فرانسيسكو مار­تينەس مونتەس مىرزا ­يسپان ادەبيەتىن تارا­تۋدا ەڭبەگى ءسىڭىپ, بەدەلى اسقان قازاق باس­پاگەرىنە مارتەبەلى وردەندى تاپسىرۋ ارقىلى ءبىزدىڭ مەملەكەتكە قۇرمەتىن قوسا تا­نىتتى. «فوليانت» باسپاسى قايى­رىم­دى­­لىق شارالارىن ءجيى جاسايدى. نۇرلان سار­سەن­بى ۇلى «فوليانت» باسپاسىنان ۇلت­تىق اكا­دە­ميالىق كىتاپحاناعا 1000 كىتاپ سىيعا بەردى.

جىل سوڭىندا اۋدارما اتالىمى بو­يىنشا «ايبوز-2024» سىيلىعى ەكىباستۇزدا تۇراتىن راۋزا مۇساباەۆاعا بۇيىردى. نەمىس تىلىنەن تىكەلەي اۋدارماشى, نەمىس-ورىس-قازاق پوەزياسىن جاتقا ايتاتىن راۋزانىڭ ەڭبەگى جانعانىن ادالدىقتىڭ اسۋى دەپ ريزاشىلىقپەن باعالايمىن. شۆەيتساريالىق اتاقتى جازۋشى فرانتس حولەردىڭ قوس رومانىن, اتاجۇرتىنا اۋعان جەرلەسىمىز ەلەونورا حۋممەلدىڭ قوس رومانىن ول كاسىبي دەڭگەيدە انا تىلىمىزگە اۋ­دار­دى. قازاقستانداعى گيوتە ينستيتۋتى نەمىس ءتىلدى ۇزدىك اۋدارماشىلار توبىمەن ىقپال­داسىپ قىزمەت ىستەيدى. جازۋ­شى­لار وداعى 90 جىلدىعىن اتاپ ءوتتى. نەمىس ءتىلدى بىلىكتى مامانداردى وداق مۇشەلىككە قابىلداي باس­تادى, سونىڭ ءبىرى – راۋزا مۇساباەۆا.

ايگۇل كەمەلباەۆا,

جازۋشى