ەلىمىزدىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى ازيا چەمپيوناتىنا 1993 جىلدان بەرى ۇزدىكسىز قاتىسىپ كەلەدى. سول ارالىقتا اتالعان جارىستىڭ جالاۋى 29 مارتە جەلبىرەسە, سونىڭ ەكەۋىنىڭ كوماندالىق ەسەبىندە كوش باستادىق. العاشقى تولاعاي تابىسقا 2006 جىلى قول جەتكىزدىك. الماتىدا ۇيىمداستىرىلعان بايراقتى باسەكەدە لەونيد سپيريدونوۆ (66 كگ), نۇرجان قاتاەۆ (96 كگ), ماريد مۋتاليموۆ (120 كگ) قارسى كەلگەندەردىڭ بارلىعىن الىپ تا, شالىپ تا جىعىپ, قۇرلىق چەمپيونى اتاندى. باۋىرجان ورازعاليەۆ (60 كگ) پەن گەننادي لاليەۆ (84 كگ) قولا مەدال ەنشىلەدى. ودان كەيىن 2023 جىلعى ءدۇبىرلى دودادا اتوي سالدىق. استاناداعى الاماندا سانجار دوسجانوۆ (70 كگ), دارحان ەسەنعالي (74 كگ), بولات ساقاەۆ (79 كگ), ازامات داۋلەتبەكوۆ (86 كگ) سىندى ساڭلاقتار دارا شىقتى. ريزابەك ايتمۇحان (92 كگ) مەن يۋسۋپ باتىرمۇرزاەۆ (125 كگ) كۇمىسپەن كۇپتەلسە, راحات قالجان (57 كگ) قولاعا قول سوزدى.
2021 جىلى الماتىدا دا ءۇش التىن العان ەدىك. الاتاۋ باۋرايىندا سىرباز تالعات (70 كگ), نۇرقوجا قايپانوۆ (74 كگ), ولەگ ءبولتيننىڭ (125 كگ) باعى جانسا, ادلان اسقاروۆ (61 كگ) پەن الىشەر ەرعالي (97 كگ) فينالدا ۇتىلدى. بىراق مەدالداردىڭ سانى مەن ساپاسى جاعىنان يران قۇراماسى الدىمىزدى وراپ كەتتى. ءۇش جارىستا (2018, 2019, 2020) ەكى التىننان ولجالاساق, 12 بايراقتى باسەكەدە ءبىر عانا باس جۇلدەدەن بۇيىردى. سونداي-اق اتالعان دودادا تاعى 11 مارتە تۋىمىز كوكتە جەلبىرەگەنىمەن, ءانۇرانىمىز بىردە-ءبىر رەت شىرقالمادى. ياعني سول باسەكەلەردە وتانداستارىمىزعا التىن مەدال بۇيىرمادى.
ەركىن كۇرەستە الىپ ازيادا يران قۇراماسىنا تەڭ كەلەر كوماندا جوق. ولار 1993 جىلدان بەرى جالپى ەسەپتە 22 رەت (1993, 1995–1997, 2001, 2003–2005, 2007–2010, 2012, 2014–2017, 2019–2022, 2024) جەڭىس تويىن تويلادى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك الماي تۇرعان كەزدە جالاۋى جەلبىرگەن سەگىز جارىستا دا (1979, 1981, 1983, 1987, 1988, 1989, 1991, 1992) پارسى ەلى پەحلەۆاندارى الدارىنا جان سالمادى. يراندىقتاردان بولەك, كوماندالىق سايىستا تەك وزبەكستان (1999, 2000, 2011, 2018), قازاقستان (2006, 2023), ءۇندىستان (2013) عانا وزدى. وزگە مەملەكەتتەتەردىڭ ورەندەرىنە ونداي باق بۇيىرمادى.
1993–2024 جىلدار ارالىعىندا يراننىڭ 101 ەركىن كۇرەس شەبەرى ازيا چەمپيونى اتاندى. وزبەكستاننىڭ 29, ەلىمىزدىڭ 28 بالۋانى سول مەجەدەن كورىندى. وزگە ەلدەردىڭ كورسەتكىشتەرى مىناداي: سولتۇستىك كورەيا – 17, جاپونيا – 14, قىرعىزستان –13, وڭتۇستىك كورەيا – 12, موڭعوليا – 11, ءۇندىستان – 9, قىتاي مەن باحرەين – 3, تاجىكستان – 2.
قازاق ەلى بالۋاندارى اراسىنان ماريد مۋتاليموۆ (2005, 2006, 2010), داۋلەت نيازبەكوۆ (2015, 2016, 2018), ازامات داۋلەتبەكوۆتىڭ (2022, 2023, 2024) وزگەلەردەن كوش ىلگەرى. ولاردىڭ ازيانىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى دەگەن اتاقتارى بار. وسى كورسەتكىشتى جاڭارتۋعا سەمەي ءوڭىرى تۋماسىنىڭ جاقسى مۇمكىندىگى بار. ويتكەنى يوردان وزەنىنىڭ جاعالاۋىنا اتتانعانداردىڭ قاتارىندا داۋلەتبەكوۆ تە بار. ازامات امماندا اتوي سالسا, وندا ءتورت دۇركىن ازيا چەمپيونى اتانادى. دانيار قايسانوۆ (2019, 2020) پەن نۇرقوجا قايپانوۆ (2019, 2021) ەكى جارىستا جەڭىمپاز اتانسا, ەلمادي جابىرايىلوۆ (1995), ماۋلەن مامىروۆ (1999), يسلام بايرامۋكوۆ (2000), لەونيد سپيريدونوۆ (2006), نۇرجان قاتاەۆ (2006), داۋرەن جۇماعازيەۆ (2011), راسۋل قاليەۆ (2014), اقجۇرەك تاڭاتاروۆ (2017), نۇريسلام ساناەۆ (2018), يۋسۋپ باتىرمۇرزاەۆ (2020), سىرباز تالعات (2021), ولەگ بولتين (2021), سانجار دوسجانوۆ (2023), دارحان ەسەنعالي (2023), بولات ساقاەۆ (2023) ءبىر-ءبىر رەتتەن التىن تۇعىردان قول بۇلعادى.
جەرلەستەرىمىز بىلتىر بىشكەكتە وتكەن ازيا چەمپيوناتىنىڭ جالپى ەسەبىندە ۇزدىك ۇشتىكتى تۇيىندەدى. ازامات داۋلەتبەكوۆ (86 كگ) قارسىلاس شاق كەلتىرمەدى. فينالدا ول جازعى ازيادانىڭ قولا جۇلدەگەرى, وزبەكستاندىق جابىرايىل شاپيەۆكە شاڭ قاپتىردى. اسىل ايتاقىن (61 كگ) مەن ريزابەك ايتمۇحان (97 كگ) كۇمىس مەدالدى مويىندارىندا جارقىراتتى. فينالدا اسىل قىرعىز تايىربەك جۇماشبەك ۇلىنان جەڭىلسە, ريزابەك اتاعى الىسقا جايىلعان باحرەيندىك احمەد تادجۋدينوۆتەن ۇتىلدى. جارتىلاي فينالدا سۇرىنگەن مەيرامبەك قارتباي (57 كگ) قولا جۇلدەنى ەنشىلەدى.
قىرعىزستاننىڭ باس شاھارىندا دا يران قۇراماسى (5+0+3) قارسىلاس شىداتپادى. ساراپقا سالىنعان 10 باس جۇلدەنىڭ تەڭ جارتىسىن ەنشىلەپ, وزدەرىنىڭ ۇستەمدىگىن پاش ەتتى. ەكىنشى ورىندا – جاپونيا (2+1+2). قارىمدى قىرعىزستان (1+1+2) مەن كىلەڭ داعىستاندىق لەگيونەرلەردەن جاساقتالعان باحرەين (1+0+3) ءتورتىنشى, بەسىنشى ساتىلارعا جايعاستى.
ەركىن كۇرەستەن 2024 جىلى ازيا چەمپيوندارى: 57 كگ – كەنتو يۋميا (جاپونيا), 61 كگ – تايىربەك جۇماشبەك ۇلى (قىرعىزستان), 65 كگ – راحمان امۋزات (يران), 70 كگ – ءامىر يازداني (يران), 74 كگ – كوتا تاكاساحي (جاپونيا), 79 كگ – مۇحامماد نوحودي (يران), 86 كگ – ازامات داۋلەتبەكوۆ (قازاقستان), 92 كگ – ءامىر حوسسەين فيرۋزپۋر (يران), 97 كگ – احمەد ءتاجۋدينوۆ (باحرەين), 125 كگ – ءامىر حوسسەين زارە (يران).
