الەم چەمپيوناتىنىڭ تۇساۋى 1896 جىلى كەسىلدى. العاشىندا ەرلەر عانا باق سىنادى. ەڭ ۇزدىك ناتيجە اقش قۇراماسىنا تيەسىلى. امەريكالىقتار 67 (27 التىن+21 كۇمىس+19 قولا) مارتە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. اۋستريانىڭ 53 (22+16+15) رەت اسىعى الشىسىنان ءتۇستى. ۇزدىك ۇشتىكتى شۆەتسيا (15+4+3) تۇيىندەدى. سونداي-اق توپ-10 كوماندانىڭ قاتارىندا كانادا (14+13+6), رەسەي (كسرو مەن تمد-نىڭ قوسا العاندا – 12+11+13), گەرمانيا (گدر مەن گفر-دى قوسا العاندا – 5+13+14), جاپونيا (5+12+5), فرانتسيا (3+7+10), چەحيا (چەحوسلوۆاكيانى قوسا العاندا – 3+3+1), شۆەيتساريا (3+1+2) قۇرامالارى بار.
ءدۇبىرلى دۇرمەكككە ايەلدەر 1906 جىلى قوسىلدى. جارىستىڭ بۇل تۇرىندە دە امەريكالىقتار الدىنا جان سالار ەمەس. ولاردىڭ 73 (26+23+24) باسەكەدە جۇلدىزدارى جاندى. جاپونيا (11+5+7), گەرمانيا (10+16+6), نورۆەگيا (10+1+2), رەسەي (8+9+9), اۋستريا (7+17+12), ماجارستان (6+9+7), ۇلىبريتانيا (6+9+7), كانادا (5+6+5), نيدەرلاندتىڭ (4+1+3) دا كورسەتكىشتەرى كوڭىل كونشىتەرلىك.
جەكەلەگەن سپورتشىلار اراسىندا اۋستريالىق گيلبەرت فۋكستىڭ ەسىمى تۇڭعىش الەم چەمپيونى رەتىندە تاريحتا قالدى. حح عاسىردىڭ باسىندا ۋلريح سالحوۆ اتوي سالدى. دانيادا دۇنيەگە كەلىپ, شۆەتسيانىڭ ازاماتتىعىن العان ساڭلاق 10 جارىستا الدىنا جان سالمادى. 30-جىلدارى ءدۇيىم جۇرت كارل شەفەردىڭ اسقان شەبەرلىگىنە ءتانتى بولدى. اۋستريانىڭ ارلانى جەتى جارىستىڭ جەڭىمپازى اتاندى. 40-50 جىلدارى امەريكالىق ريچارد باتوننىڭ بەس باسەكەدە باعى جاندى. وتكەن عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا حەيز الان دجەكينس پەن سكوت حاميلتون (اقش), كۋرت براۋنينگ (كانادا) ءتورت رەتتەن توپ جاردى. عاسىرلار توعىسىندا الەكسەي ياگۋديننىڭ قارقىنى كەرەمەت بولدى. رەسەيدىڭ جۇلدىزى جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا ءتورت مارتە كوتەرىلدى. ءححى عاسىردىڭ قاھارماندارى – ەۆگەني پليۋششەنكو (رەسەي), پاتريك چان (كانادا), نەيتان چەن (اقش). ولار ءدۇبىرلى دودالاردىڭ ۇشەۋىندە دارالاندى. بىلتىر مونرەالداعى الەم چەمپيوناتىندا امەريكالىق يليا ءمالينيننىڭ مەرەيى ۇستەم بولدى. جاپونيالىق يۋما كاگياما مەن فرانتسيالىق ادام سياو حيم فا كۇمىس پەن قولا مەدالدى يەلەندى.
ايەلدەر اراسىندا سونيا حەنيگە (نورۆەگيا) تەڭ كەلەر ەشكىم جوق. 1927–1936 جىلدار ارالىعىندا ول قاتارىنان 10 جارىستا تەڭدەسسىز دەپ تانىلدى. حەرما سابو (اۋستريا), كەرول حەيسس (اقش), ميشەل كۆان (اقش) – 5, ليلي كرونبەرگەر (ماجارستان), كاتارينا ۆيتت (گەرمانيا) –4 رەتتەن باس جۇلدەنى ولجالادى. سوڭعى ءۇش الەمدىك دودا جاپونيالىق كاوري ساكوموتونىڭ جارقىن جەڭىسىمەن اياقتالدى. امەريكالىق يزابو لەۆيتو مەن كورەيالىق كيم چحەيون ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ورىندى ەنشىلەدى.
جۇپتىق باسەكەدە رەسەيدىڭ (كسرو مەن تمد-نى قوسا العاندا – 35,5+32,5+19), گەرمانيا (18,5+15,5+18), كانادانىڭ (13+7+12) مەرەيى ۇستەم. بىلتىر مونرەالدا جەرگىلىكتى مانەرلەپ سىرعاناۋشىلار – دياننا ستەللاتو-دۋدەك پەن ماكسيم دەشام دارا شىقتى. مۇزداعى بيدە دە رەسەي (كسرو مەن تمد-نى قوسا العاندا – 29+20+13) الدىنا جان سالار ەمەس. ەكىنشى, ءۇشىنشى ورىن ۇلىبريتانيا (17+10+7) مەن فرانتسياعا (8+7+5) تيەسىلى. سوڭعى جارىستىڭ باس جۇلدەسى امەريكالىق مەديسون چوك پەن ەۆان بەيت جۇبىنا بۇيىردى.
مانەرلەپ سىرعاناۋدىڭ بارلىق ءتۇرىن ەسەپكە الساق, العاشقى ءۇش ورىندا رەسەي (كسرو مەن تمد-نى قوسا العاندا – 85,5+72,5+54), اقش (56+52+80), اۋستريا (36+46+34) تۇر. سونداي-اق كانادا (35+37+33), گەرمانيا (33,5+47,5+39), ۇلىبريتانيا (24+29+24), فرانتسيا (15+18+20), شۆەتسيا (15+7+11), ماجارستان (15+7+15), جاپونيا (11+15+22), چەحيا (10+5+5), نورۆەگيا (10+2+5), قىتايدىڭ (8+11+9) قارقىنى كۇشتى.
جالپى, الەم چەمپيوناتى تاريحىندا نەبارى 26 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرى عانا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. ءبىر قۋانتارلىعى, سولاردىڭ قاتارىندا ەلىمىزدىڭ دە ورەندەرى بار. 2013 جىلى كانادانىڭ لوندون قالاسىندا دەنيس تەن كۇمىس مەدالدى يەلەندى. الماتىنىڭ تۋماسى تەك جەرگىلىكتى جامپوز, سول كەزدەگى الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى, ەكى دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى پاتريك چاننان عانا قالىپ قويدى. ارادا ەكى جىل وتكەننەن سوڭ تەن شانحايدا قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. قىتايدا يسپانيالىق حاۆەر فەرناندەس پەن جاپونيالىق يۋدزۋريۋ حانۋدى العا جىبەردى.
ايەلدەر سايىسىندا ونداي قۇرمەتكە ەليزابەت تۇرسىنباەۆا بولەندى. مىڭ بۇرالعان قازاق قىزى 2019 جىلى جاپونيانىڭ سايتاماسىندا تەك وليمپيادا چەمپيونى, رەسەيلىك الينا زاگيتوۆاعا ەسە جىبەرىپ, كۇمىس جۇلدەنى ەنشىلەدى. ەندى سول مىقتىلاردىڭ ەرلىگىن قايتالاۋعا ميحايل شايدوروۆتىڭ جاقسى مۇمكىندىگى بار. كەزىندە جاستاردىڭ الەمدىك دوداسىندا كۇمىسپەن كۇپتەلگەن جەرلەسىمىز ەرەسەكتەر اراسىندا دا ورەلى ونەرىمەن كوزگە ءتۇسىپ ءجۇر. بيىل ءتورت قۇرلىق بىرىنشىلىگىندە باس جۇلدەنى ولجالادى. ودان بولەك, باسقا دا اسا ءىرى حالىقارالىق جارىستاردا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەنىن جانكۇيەرلەر جاقسى بىلەدى. الاتاۋ باۋرايىندا تۋىپ-وسكەن 20 جاستاعى ميحايلدىڭ بوستوندا باق جۇلدىزى جانادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. سول سەكىلدى دۇنيەجۇزىلىك ستۋدەنتتەر ويىندارىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, 18 جاستاعى سوفيا سامودەلكينا دا اقش-تا بارىنشا تابىستى ونەر كورسەتۋگە ءتيىس.
