كرەاتيۆتى يندۋستريا: ىزدەنىس پەن ىلگەرىلەۋ

پرەزيدەنت حالىققا جولداۋلارىندا كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ ەل ەكونومي­كاسىنداعى ماڭىزىن بىرنەشە رەت اتاپ ءوتتى. وسى ۋاقىتتا ارنايى جوبالىق كەڭسە جۇمىس ىستەدى. سالانى دامىتۋ تۇجى­رىمداماسى قابىلداندى, ونى ينستي­تۋتسيونالدىق تۇرعىدا قالىپتاستىرۋ مەن بيزنەسكە قولداۋ كورسەتۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى.

«بۇگىندە ەلدەگى كرەاتيۆتى يندۋستريا 12 باعىت بويىنشا دامىپ, 43 ەكونومي­كا­لىق قىزمەت ءتۇرىن قامتيدى. بۇل سالاعا زەرگەرلىك ونەر, كينو, انيماتسيا, ءسان يندۋسترياسى, تەلەباعدارلامالار, حالىقتىق كاسىپشىلىك, IT مەن ويىن ازىرلەۋ سياقتى شىعارماشىلىقتى كوممەرتسيالاندىرۋعا بولاتىن باعىتتار كىرەدى. ەلدە كرەاتيۆتى يندۋستريامەن اينالىساتىن, تىركەلگەن سۋبەكتىلەر سانى 45 597, ال ولاردىڭ ەل ەكونوميكاسىن­داعى جالپى قوسىلعان قۇن ۇلەسى 1%-دى قۇرايدى», دەدى مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا كرەاتيۆتى يندۋستريا سۋبەكتىلەرىنىڭ 50%-دان استامى الماتى مەن استانادا شوعىرلانعان. ال ونىڭ 70%-ىن جەكە كاسىپكەرلەر قۇرايدى. باعىتتار بويىنشا ەڭ كوپ شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى «حالىقتىق كاسىپشىلىك» باعىتىنا تيەسىلى – 12 660. قولونەرشىلەر سانى بو­يىنشا كوش باستاعان قالالار: الماتى – 1 976, استانا – 1 349, شىمكەنت – 1 254, تۇركىستان وبلىسى – 969. سونىمەن قاتار جشس-لاردىڭ 40%-ى IT سالاسىنا تيەسىلى. قازىر ەلدەگى كرەاتيۆتى سەكتورلاردا 143 600 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ەڭ ەڭبەك سىيىمدى سالالار: IT, ساۋلەت ونەرى جانە ءسان, مادەني-دەمالىس مەكەمەلەرى, كىتاپحانالار مەن مۋزەيلەر, حالىقتىق كاسىپشىلىك.

«وتكەن جىلدىڭ اقپانىنان باس­تاپ كرەاتيۆتى كاسىپكەرلەرگە ارنالعان قولداۋ شاراسى كەشەنى اياسىندا بولشەك سالىقتىڭ ارنايى سالىق رەجىمى ەنگىزىلدى. جۇيە ىسكە قوسىلعان سوڭ 1 جىلدا كرەا­تيۆتى يندۋستريا سۋبەكتىلەر سانى 15%-عا ارتتى, جۇمىسپەن قامتىلعاندار سانى 15%-عا ءوستى. وعان قوسا, بىلتىر «Global Innovation Index» ناتيجەسىندە «كرەاتيۆتى تاۋارلار مەن قىزمەتتەر» كورسەتكىشىن­دە ەلىمىز 93-ورىننان 65-ورىنعا كوتەرىلدى. «ۇلتتىق فيلمدەر ءوندىرىسى» 60-ورىننان 31-ورىنعا جوعارىلادى. وسىلاي, سالىقتىق جەڭىلدىكتىڭ كرەاتيۆتى ەكونوميكا سالاسىنا وڭ اسەر ەتكەنىن كورىپ وتىرمىز. «استانا حاب» رەزيدەنتتەرىنە ارنالعان جەڭىلدەتىلگەن سالىق رەجىمىن, سونداي-اق IT سالاسى مەن كرەاتيۆتى يندۋستريالاردىڭ ءوزارا تىعىز بايلانىسىن ەسكەرسەك, سالانىڭ بولاشاعى زور ەكەنى انىق», دەدى ا.بالاەۆا.

قازىر جاڭا سالىق كودەكسى جوباسى تالقىلانىپ جاتىر. ۆەدومستۆو وسىنى ەسكەرىپ, كرەاتيۆتى يندۋسترياعا ارنالعان بىرقاتار ىنتالاندىرۋشى سالىقتىق شارالاردى قاراستىرۋدى سۇرادى. «بولشەك سالىق» – ارنايى سالىق رەجىمىن ساقتاۋمەن بىرگە, قوسىلعان قۇن سالىعى مەن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىنا (كتس) جەڭىلدەتىلگەن ستاۆكالار بەلگىلەۋگە قاتىستى شارا.

جىل باسىندا پرەزيدەنت كرەاتيۆتى يندۋستريانى قولداۋعا باعىتتالعان زاڭعا قول قويدى. ول زاڭنامالىق وزگەرىس­تەر ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزدەردى قالىپتاستىرۋ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مەن باسىم سالالاردى قولداۋ شاراسى سەكىلدى ءۇش نەگىزگى باعىتقا شوعىرلانعان. بۇل زاڭ كرەاتيۆتى يندۋستريانى قول­داۋ جانە دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەردى قامتيدى. ۋاكىلەتتى جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان قۇزىرەتىن كەڭەيتۋ, ۇكىمەتتىڭ كرەاتيۆتى يندۋستريا­نى دامىتۋعا جاردەمدەسەتىن زاڭدى تۇلعانى ايقىنداۋى, مەملەكەتتىك قولداۋ مەن كرەاتيۆتى يندۋستريانى ىنتالاندىرۋ ەرەجەسىن ازىرلەۋ مەن بەكىتۋ جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قۇزىرەتىن بەكىتۋ ماڭىزدى. تۇزەتۋلەردىڭ ەكىنشى پاكەتى ازىرلەنىپ, ماجىلىستە قارالىپ جاتىر.

كەلەسى زاڭنامالىق جاڭالىق – جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندى كرەاتيۆ­تى يندۋستريانى دامىتۋ بويىنشا قۇزىرەتپەن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل نورما ەل وڭىرلەرىندە كرەاتيۆتى حابتار قۇرۋ مەن دامىتۋ ماقساتىندا قابىلداندى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, كرەاتيۆتى ورتالىقتار تەك استانا مەن الماتىدا ەمەس, بارلىق وبلىس ورتالىقتارى مەن ءىرى قالالاردا اشىلۋعا ءتيىس.

«بۇگىندە رەسپۋبليكا بويىنشا 12 كرەاتيۆتى حاب اشىلدى. ولار – وڭىرلەردەگى كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋدىڭ نەگىزگى ينفراقۇرىلىمى بولۋعا ءتيىس. وڭىرلىك ەكوجۇيەنىڭ ورتالىعىنا اينالىپ, تالانتتاردى تارتۋ مەن جۇمىس ىستەۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. بۇل جۇيەگە مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى, كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارى, سونداي-اق جەكەمەنشىك حابتار مەن شىعارماشىلىق الاڭدار تارتىلادى. وڭىرلەردەگى كرەاتيۆتى ەكوجۇيە تولىق قالىپتاسقاننان كەيىن, ايماقتىق حابتار كرەاتيۆتى يندۋستريالاردى دامىتۋ قورىنىڭ جەرگىلىكتى بولىمشەسى رەتىن­دە جۇمىس ىستەيدى. ولار كرەاتورلارعا قوردىڭ بارلىق قىزمەتتەر پاكەتىن ۇسىنادى, بىرىڭعاي ادىستەمە بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. قور رەسۋرسى مەن وزگە دە حاب مۇمكىندىكتەرىن پايدالانادى. وسىلايشا, «ەكستەرريتوريالدىق» قاعيدات ىسكە اسىرىلادى, ياعني كرەاتيۆتى يندۋستريا سۋبەكتىلەرى ەلدىڭ قاي وڭىرىن­دە بولسا دا, بىردەي دەڭگەيدە قىزمەت پەن قولداۋ الا الادى», دەدى ا.بالاەۆا.

مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى اقپارات, كرەاتيۆتى يندۋستريا مەن كىتاپ ءىسى سالالارىن تسيفرلاندىرۋدى تەك باستامالار مەن جۇيەلەر اياسىندا عانا ەمەس, IT سالاسىنداعى جەتەكشى كومپانيالارمەن ارىپتەستىك نەگىزىندە دە جۇزەگە اسىرادى.

مادەنيەت جانە ونەر سالاسىن تسيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋ دەرەكتەردى تالداۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىن, ونىڭ ىشىندە جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ جانە ۇلكەن دەرەكتەردى وڭدەۋ ەسەبىنەن شىعارماشىلىق جوبالاردىڭ ءساتتى شىعۋىن بولجاۋدى كوزدەيدى. بۇل رەتتە كينوتەاترداعى كاسسالىق ءتۇسىم تۋرالى بۇرمالانعان دەرەككە جول بەرمەۋ مەن كىرىستى بولۋدەگى اشىقتىقتىڭ بولماۋىن جويۋ ەسەبىنەن كولەڭكەلى اينالىمعا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا شارا قابىلدانىپ جاتىر.

«قازىر مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ 21 ءتۇرىن كورسەتەدى. ونىڭ 12-ءسى تولىعىمەن اۆتوماتتاندىرىلعان. بىلتىر 530 مىڭعا جۋىق مەملەكەتتىك قىزمەت جاسالدى. ونىڭ 67%-ى ەلەكتروندىق فورماتتا كورسەتىلدى. مينيسترلىكتىڭ 46 بيزنەس-پروتسەسىنە رەينجينيرينگ جۇرگىزدىك», دەگەن تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ, زاماناۋي تەحنولوگيا كرەاتيۆتى يندۋستريانى تۇبەگەيلى ترانسفورماتسيالاپ, مادەنيەت پەن ونەرگە جاڭا مۇمكىندىك اشىپ, الەمدە تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ قۇرالىنىڭ ءبىرى رەتىندە, جي-ءدى كرەاتيۆتى يندۋستريادا پايدالانۋ ترەندى قارقىن العانىن ايتتى.

كرەاتيۆتى يندۋستريالاردا گەنە­راتيۆتىك جي نارىعى قارقىندى دامىپ جاتىر. وتكەن جىلى ونىڭ كولەمى 3,1 ملرد دوللارعا باعالاندى, ال 2030 جىلعا قاراي 12,6 ملرد دوللارعا دەيىن جەتپەك. بۇل تسيفرلىق تەحنولوگيا مەن جي كرەاتيۆتى ەكونوميكانىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالىپ جاتقانىن راستايدى.

«بۇگىنگى ايتىلعانداردى قورىتىن­دىلاپ, مينيسترلىك ءوز ۇسىنىسىن ايتادى. كينووندىرىس پروتسەسىن, بيلەت ساتىلىمىن ەسەپكە الۋ مەن اۆتوماتتاندىرۋ ءۇشىن «e-Kino» تسيفرلىق پلاتفورماسىن ەندىرۋدى جەدەلدەتۋ قاجەت. ونى بارلىق كينوتەاتر, كونتسەرت زالىنىڭ جانە ت.ب. بيلەت سەرۆيسىمەن ينتەگراتسيالاۋ كەرەك. بيلەت ساتۋ كەزىندە دەرەك اۆتوماتتى تۇردە مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەگە تۇسۋگە ءتيىس. سونداي-اق كەلۋشىگە بيلەتتىڭ ساتىلۋى مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەدە تىركەلگەنى تۋرالى ءبىلۋ ءۇشىن بيلەتتى QR كود ارقىلى قايتا تەكسەرۋ مۇمكىندىگى بەرىلۋ كەرەك. مۇنداي راستاۋ بولماسا كليەنتتىڭ پايداسىنا ارتتىرىلعان ايىپپۇل قاراستىرعان ءجون. مادەنيەت جانە ونەر سالاسىنداعى تسيفرلىق شەشىمگە مەملەكەتتىك تاپسىرىس كەزىندە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى (AI, Big Data) قولداناتىن IT-كومپانياعا باسىمدىق بەرگەن ماقساتقا ساي بولادى» دەدى ج.ماديەۆ.

بىلتىرعى جىل قورىتىندىسىندا كرەاتيۆتى تاۋار مەن قىزمەتتىڭ الەمدىك ەكسپورتى 250 ملرد دوللاردان استى. G20 Insights زەرتتەۋ كومپانياسىنىڭ بولجامىنا سايكەس 2030 جىلعا قاراي كرەاتيۆتى ەكونوميكانىڭ ۇلەسى الەمدىك جالپى ىشكى ءونىمنىڭ كەم دەگەندە 10%-ىن قۇراۋعا ءتيىس. مەملەكەت باسشىسى حالىققا جولداۋىندا كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋدى قولداۋ شارالارىنىڭ توپتاماسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. ءتيىستى زاڭنامالىق بازا قابىلداندى. ىسكە اسقان شارا ناتيجەسىندە ەلدەگى كرەاتيۆتى ەكونوميكا 2019 جىلدان بەرى 3 ەسەدەن استام ءوستى.

«الايدا ونىڭ جالپى ىشكى ونىمگە قوسقان ۇلەسى سالىستىرمالى تۇردە ءالى دە تومەن دەڭگەيدە – 1% شاماسىندا. سونىمەن قاتار كەيبىر «شىعارماشى­لىق» سالالاردىڭ ءوسۋ قارقىنى جەكەلەگەن وندىرىستىك سەكتورلارعا قاراعاندا جوعارى. بىلتىر كومپيۋتەرلىك ويىن ازىرلەۋ سالاسى جالپى قوسىلعان قۇنعا شامامەن 460 ملرد تەڭگە ۇلەس قوستى. وتاندىق كينو ءوندىرىسى بىلتىر 58%-عا ۇلعايدى. كاسسالىق تابىسى ەڭ جوعارى 10 ءفيلمنىڭ اراسىندا ءاربىر ەكىنشى تاس­پا وتاندىق ءوندىرىستىڭ تۋىندىسى بولدى. شەتەلدىك جانە وتاندىق كارتينالاردان تۇسەتىن الىم شامامەن تەڭەستى. بۇل كورەرمەننىڭ ۇلتتىق كونتەنتكە قىزىعۋشىلىعى ارتىپ كەلە جاتقانىن بىلدىرەدى. سوندىقتان قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى ءتۇسىرىلىپ جاتقان فيلم­دەر مەن سەريالدارعا ەرەكشە ءمان بەرۋدى تاپسىردى», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا جوبا سانىن كوبەيتىپ, تەك پايدا ءتۇسىرۋدى عانا ماقسات ەتپەي, فيلمدەردىڭ ساپاسىنا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك. ال جاقسى كينو ءتۇسىرۋ ءۇشىن كوپ قاراجات قاجەت. مۇنداي قاراجاتتى پروكاتتان تۇسىرۋگە بولادى. بىراق قازىرگى ۋاقىتتا فيلمنەن تۇسەتىن پايدانىڭ كوبى كينوتەاتر يەلەرىندە قالادى. سوندىقتان كينو ءتۇسىرۋشى مەن ونى پروكاتقا شىعارۋشى مۇددەسى تەپە-تەڭدىگىن بەكىتۋ ماڭىزدى. ول ءۇشىن تۇسكەن اقشانىڭ اشىقتىعى مەن اۆتورلىق قۇقىقتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن «e-Kino» پلاتفورماسىن جەدەل ىسكە قوسۋ كەرەك.

سونداي-اق «ە-Arhiva» اقپاراتتىق جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋعا باسا نازار اۋدارعان ءجون. ول قۇجاتتاردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتىپ, ارحيۆ جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى. «ە-Arhiva» دەرەگىن «باتىرلارعا تاعزىم» ونلاين-پلاتفورماسىمەن ۇيلەستىرۋ جۇمىسىن اياقتاۋ قاجەت. قولدا بار تاريحي قۇجاتتىڭ ءبارىن ۇلتتىق تسيفرلىق ارحيۆ بازاسىندا ساقتاپ, قولجەتىمدى ەتۋ ءلازىم. «ە-Kitaphana» جۇيەسىندە قازىر كلاسسيكادان باستاپ زاماناۋي باسىلىمعا دەيىنگى كىتاپتى وقۋعا مۇمكىندىك بار. الداعى ۋاقىتتا ولاردىڭ سانىن كوبەيتىپ, قولدانىستاعى پلاتفورمالارمەن بەلسەندى جۇمىس ىستەۋ كەرەك.

«قازىر اۋديوكىتاپ وتە تانىمال. وتاندىق اۆتورلاردىڭ اۋديوكىتابىن جاساپ,  ونى ءتۇرلى پلاتفورماعا, ءارتۇرلى تىلدە ورنالاستىرۋ قاجەت. وسىلاي ادەبيەتتى ءوز ەلىمىزدە عانا ەمەس, ودان تىس جەرلەردە دە ناسيحاتتاي الامىز. سونداي-اق مۋزەيلەردى تسيفرلاندىرۋعا نازار اۋدارعان ءجون. مادەنيەتتىڭ بۇكىل التىن قورىن تسيفرلاندىرۋ كەرەك. مادەنيەت ۇيىمدارىنا  بيلەت بەرۋدىڭ بىرىڭعاي ەلەكتروندى جۇيەسىن ەنگىزگەن دۇرىس. مادەنيەت جانە تسيفرلاندىرۋ مينيسترلىكتەرى  كرەاتيۆتى يندۋستريانى ورنىقتى دامىتۋ, سونداي-اق بۇكىل مادەنيەت پەن ونەر سالاسىن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا ناقتى بىرلەسكەن جۇمىستى جولعا قويۋى كەرەك», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر بىرقاتار ماسەلەنى اتاپ ءوتتى. ءبىرىنشى, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرگە 1 شىلدەگە دەيىن «كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋ قورىن» قۇرۋى كەرەك. ونىڭ نەگىزگى ماقساتتارى ينۆەستيتسيا تارتۋ, جوبالاردى قارجىلاندىرۋ, سون­داي-اق وتاندىق شىعارماشىلىق ونىمدەر­دىڭ ەكسپورتىنا جاردەمدەسۋ بولۋعا ءتيىس. وعان قوسا وڭىرلىك ەرەكشەلىكتەردى ەسكەرىپ, شىعارماشىلىق جوبالاردى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ناقتى شارالارىن ەنگىزۋ قاجەت.

ەكىنشى, مادەنيەت, ۇلتتىق ەكونوميكا, قارجى مينيسترلىكتەرى مەن بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار بيىل جىل سوڭىنا دەيىن  2026–2030 جىلدارعا ارنالعان كرەاتيۆتى سالالاردى ودان ءارى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋگە ءتيىس.

ءۇشىنشى, اقمولا, الماتى, جەتىسۋ, باتىس قازاقستان, جامبىل, قاراعاندى, قوستاناي, پاۆلودار وبلىستارىنىڭ اكىمدىكتەرى وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وبلىس ورتالىقتارىندا كرەاتيۆتى حابتار قۇرۋى كەرەك. ولاردىڭ بازاسىندا كرەاتيۆتى يندۋستريا وكىلدەرى جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن ينۆەستورلارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايتىن پارمەندى الاڭدار قۇرىلۋى ءلازىم.