فوتو: egemen.kz/ەرلان ومار
قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق كيىمدەرى داۋىردەن داۋىرگە كوشىپ, بابا بولمىسىن, انا قاسيەتىن, ۇلتتىق تانىم, تۇسىنىگىن بۇگىنگە جەتكىزگەن ماتەريالدىق ميراس. ۇلتتىق كيىمنىڭ شىعۋ, قالىپتاسۋ, دامۋ تاريحى اتا-بابامىزدىڭ تىنىس-تىرشىلىگى, سالت-داستۇرىمەن تىكەلەي بايلانىستى.
ۇلتتىق ناقىش بەدەرلەنگەن كيىمدەر كۇندەلىكتى تىرلىككە, مەرەكەلىك ءسان-سالتاناتقا لايىقتالىپ پايدالانىلعان. تاريحي دەرەكتەر قازاق حالقىنىڭ ءساندى كيىنگەننىن ايعاقتايدى. ماسەلەن, ت.اتكينسون قازاق ومىرىنەن قۇجاتتى سۋرەتتەر تۇسىرگەن. ول ءحىح عاسىرداعى قازاقتىڭ اتاقتى ادامدارىنىڭ مەرەكەلىك كيىمدەرىن بىلايشا سۋرەتتەيدى: «مەنىڭ باسشىم ۇستىنە قارا ءتۇستى بارقىتتان تىگىلگەن شاپان, باسىنا ادەمى كەستەلەنگەن تىماق, ال اياعىنا بيىك وكشەلى قىزىل بىلعارىدان تىگىلگەن ەتىك كيگەن. ونىڭ ايەلى سالتاناتتى رەڭك بەرەتىن سارى, قىزىل جانە جاسىل ءتۇستى جىبەكتەن تىگىلگەن شاپان كيەتىن. سۇلتان باسىنا تىعىز جىبەكتەن تىگىلگەن, كۇمىسپەن كەستەلەنگەن باس كيىم, ۇستىنە كوك ب ۇلىڭعىر ءتۇستى شاپان, اياعىنا قىزىل قوڭىر بىلعارىدان تىگىلگەن بيىك وكشەلى ەتىك كيەتىن. ونىڭ ايەلى ۇستىنە ادەمى قارا شاپان, باسىنا ۇشى ۇشكىرلەۋ, تاسپاسى بەلىنە دەيىن تۇسكەن, شەتتەرى جىبەكپەن اسەم كەستەلەنگەن باس كيىم كيگەن», دەپ جازعان.
بۇل سۋرەتتى سوزدە بەينەلەنگەن كيىم ۇلگىلەرى قازاق حالقى كيگەن ۇلتتىق كيىمنىڭ ءبىر پاراسى عانا ەكەنى داۋسىز. حالقىمىز كيىمنىڭ سانىنە عانا ەمەس, فۋنكتسيالىق مانىنە دە ەرەكشە دەن قويعان ءارى جاس ەرەكشەلىكتەرى مەن الەۋمەتتىك ستاتۋسىنا قاراي وبرازدارىن وزگەرتىپ وتىرعان. اتا-بابامىز جىل مەزگىلدەرىنە ساي ادامدى تەرلەتپەيتىن, كەي تۇستا جاۋراتپايتىن ماتەريال تۇرىلەرىن دالدىكپەن تاڭداي بىلگەن. وسى ورايدا ولاردىڭ قۇلاننىڭ, كيىكتىڭ, جولبارىستىڭ تەرىلەرىن, سونداي-اق قارا ءتۇستى جاناتتىڭ, سۋ تىشقاننىڭ, بۇلعىننىڭ جانە سۋساردىڭ, اق ءتۇستى تىشقاننىڭ, كۇزەننىڭ ۇلبىرلەرىن اسا باعالى دەپ ساناعانىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇدان بولەك قۇس قاناتتارىن, قاسىر, تۇلكى سىندى جانۋارلاردىڭ ۇلبىرلەرىن, قوزى, تۇيە تەرىلەرىن دە ءجيى پايدالانعان.
بۇگىندە ەل اراسىندا ۇلتتىق كيىمدەردى تەك مەرەكەلەردە ەمەس, كۇندەلىكتى كيۋگە دەگەن تالپىنىس ارتىپ كەلەدى. بۇل ءۇردىس ۇلتتىق كيىمدەردى ۇلىقتاپ قويماي, ۇرپاق ساناسىنا قۇندىلىعىن توتە جولمەن سىڭىرۋدە ۇتىمدى ءتاسىل دەر ەدىك. بالا كۇننەن حالىق مۇراسىن كورىپ, ۇستاپ وسكەن ۇرپاقتىڭ دا ەلدىك بەدەرلەردى ەستەن شىعارماسى انىق.
