فوتو: اشىق دەرەككوز
«رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى 355 ناقتى ساۋالدىڭ نەبارى 76-سىنا عانا ءتيىستى جاۋاپ الدىق. ال قالعان 79 پايىزىنا ۇكىمەتتىڭ جاۋاپتارى مۇلدەم ماردىمسىز ءارى دايەكسىز بولدى. بۇل – جىلدار بويى قوردالانعان, مىڭداعان ادامنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىن ماسەلەلەردىڭ تاعى دا شەشۋسىز قالۋى», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى ەلنۇر بەيسەنباەۆ ءماجىلىس وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە.
مىنبەردە كوتەرىلگەن باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ء(مامس) جۇيەسىنىڭ كەمشىلىكتەرى. جۇيەنىڭ ەنگىزىلگەنىنە 5 جىل وتسە دە, ول حالىقتىڭ قاجەتتىلىگىنە تولىق جاۋاپ بەرە الماي وتىر.
«مىسالى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ءمامس-ءتىڭ ەنگىزىلگەنىنە 5 جىلعا اياق باسسا دا, جاڭا جۇيەنىڭ جىرى بىتپەي قويدى. ءالى دە جۇيەدەن تىس 3,5 ميلليون حالىق بولسا, ونىڭ ارتىندا جۇيەلى جارناسىن تولەسە دە, جۇيەسىز قىزمەت الاتىنداردىڭ سانى ودان الدەقايدا كوپ. ماسەلەن, بىلتىر ءۇش ايدىڭ ىشىندە استانا تۇرعىندارىنان الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا 1 680 ءوتىنىش تۇسسە, ونىڭ 70%-ى شاعىم بولعان. ءماجىلىس مىنبەرىنەن 3 جىل بويى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ سىن كوتەرمەيتىنىن ايتساق تا, ۇكىمەتتە نە ءبىر ۇسىنىس, نە ءبىر شەشىم بولماي كەلەدى.ء ۇش جىلدا ءۇش مينيستر اۋىسقانىمەن, مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ماسەلەسىندە ناقتى ءۇش ماسەلە دە شەشىلمەدى. شاعىم ازايمادى, كەزەك كەمىمەدى, ساپا جاقسارمادى. ياعني قازاقستاندا بايلار ەمدەلمەيتىن, كەدەيلەر ەمدەلە المايتىن جاعداي ءالى دە ورىن الۋدا», دەپ سىنعا الدى دەپۋتات.
ۇكىمەتتىڭ مالىمەتىنشە, ەلدەگى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4-5% شاماسىندا تۇراقتى ساقتالىپ كەلەدى. الايدا بۇل دەرەك شىنايى جاعدايدى كورسەتپەيدى. بۇل رەتتە دەپۋتات ماسەلەنى جاسىرىپ جاپپاي, ستاتيستيكانى بۇرمالاماي, ناقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋ بويىنشا جۇيەلى شارالاردى قولعا الۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى.
«جۇمىسسىزدىقتىڭ ازايماۋى تاعى بار تسيفرلانعان زاماندا ستاتيستيكانى بۇرمالاۋ – اۋرۋىن جاسىرعانمەن تەڭ. مىسالى, ۇكىمەتكە سەنسەك, سوڭعى 15 جىل بويى جۇمىسسىزدىق – 4-5 پايىزدىق وزگەرمەيتىن كورسەتكىشتە تۇر. ال شىندىعىندا, ەلىمىزدە جۇمىسسىزداردىڭ سانى 10-12 پايىز, ياعني 1 ميلليوننان استام. وعان دالەل – ءمامس جۇيەسىنەن تىس قالعان 3,5 ميلليون ادام, ءتىپتى 1 تەڭگەلىك زەينەتاقى جارناسى جوق 3 ميلليون ازامات, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان 2 ميلليون ادام, «NEET» ساناتىنداعى 400 مىڭ جاس. بۇلاردىڭ بارلىعى ەشبىر تىركەۋدە جوق, مۇلدەم تابىسى جوق. تابىسى بولسا, ونىڭ ءوزى ماۋسىمدىق تابىس. بۇعان قوسا, 2027 جىلعا قاراي ەڭبەك نارىعىنا قوسىمشا تاعى 300 مىڭ جاس قوسىلادى. ال ۇكىمەت وعان دايىن ەمەس. وڭىرگە ساپار بارىسىندا دا حالىقتىڭ ەڭ كوپ سۇرايتىنى – وسى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى. «ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابىلار» دەگەن حالىق ءتامسىلى تالاي اۋىل جۇرتىنا ارمان بولىپ وتىر», دەدى ەلنۇر بەيسەنباەۆ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەردىڭ جالاقىسى كوتەرىلگەنىمەن, باسقا سالا قىزمەتكەرلەرى ەڭ تومەنگى ەڭبەكاقىعا كۇنەلتىپ ءجۇر.
«اۋىلدىق جەرلەردەگى كىتاپحاناشىلار, ارحيۆ قىزمەتكەرلەرى, مادەنيەت ۇيلەرىنىڭ جۇمىسشىلارى نەبارى 85 مىڭ تەڭگە الادى. ال جاتتىقتىرۋشىلار, مۋزىكا جانە ونەر مەكتەبىنىڭ مۇعالىمدەرى 125-150 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا ەڭبەكاقى الادى. بۇل – اي سايىن 150 مىڭ تەڭگەدەن از جالاقى الاتىن قازاقستاندىقتاردىڭ سانى ءاربىر بەسىنشى ادام ەكەنىن كورسەتەدى», دەدى دەپۋتات.
سونىمەن قاتار دەپۋتات قازاقستانداعى داچالىق ماسسيۆتەر مەن قالا ماڭىنداعى اۋىلداردا 800 مىڭنان استام ادام تۇراتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, الايدا بۇل ايماقتاردىڭ ينفراقۇرىلىمى دامىماعان.
«مەكتەپ, اۋرۋحانا, جول, ءتىپتى تازا اۋىزسۋ دا جوق. الماتىعا كۇن سايىن جاقىن ماڭداعى اۋىلداردان 400 مىڭ ادام, استاناعا 200 مىڭ ادام كەلىپ جۇمىس ىستەيدى. بىراق وسى اۋداندارعا قاتىستى بىردە-ءبىر ناقتى شەشىم قابىلدانبادى», دەدى ەلنۇر بەيسەنباەۆ.
سونىمەن قاتار ەلنۇر بەيسەنباەۆ اۋىل جانە كەنت اكىمدەرىنىڭ قۇزىرەتى شەكتەۋلى ەكەنىن دە تىلگە تيەك ەتتى.
«پرەزيدەنتتىڭ قولعا العان رەفورمالارىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدە اۋىل جانە كەنت اكىمدەرى سايلاندى. حالىق ءوزى سايلاعاننان كەيىن اكىمنەن ناتيجەلى جۇمىستى تالاپ ەتەتىنى بەلگىلى. الايدا اكىمدەردىڭ ءتيىستى قۇزىرەتى بولماعاندىقتان, قولى قىسقا. ماسەلەن, اۋىلداعى مەكتەپتە جىلىتۋ جۇيەسى ىستەن شىقسا, ونى وبلىستاعى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ نۇساۋىنسىز شەشۋ مۇمكىن ەمەس», دەدى دەپۋتات.
ونىڭ پىكىرىنشە, ۇكىمەتتىڭ حالىقتى سولتۇستىك وڭىرلەرگە قونىستاندىرۋ ساياساتى ساتسىزدىككە ۇشىراعان.
«مىسالى, سوڭعى بەس جىلدا شىعىستا 350 اۋىل, سولتۇستىك پەن پاۆلودار وڭىرىندە 987 اۋىل بوس قالدى. بۇل – جاي عانا اۋىلدىڭ سانى ەمەس, مىڭداعان وتباسىنىڭ تۋعان جەرى, ۇشقان ۇياسى, ءومىرىنىڭ تاريحى. ەڭ قىزىعى – ۇكىمەتتىڭ ۋادەسىنە سەنىپ تەرىسكەيگە كوشكەندەردىڭ كوبى قايتا كوشىپ كەتتى. وعان قوسا, شامامەن 2050 جىلى وڭتۇستىكتىڭ حالقى ەكى ەسەگە وسسە, تەرىسكەيدە كەرىسىنشە ەكى ەسەگە ازايادى دەگەن بولجام بار. سوندىقتان بۇل جوباعا بارىنشا ۇلتتىق مارتەبە بەرىپ, ەلىمىزدىڭ نەگىزگى ءارى سەرپىندى يدەولوگيالىق, دەموگرافيالىق قوزعالىسىنا اينالدىرۋىمىز كەرەك», دەپ الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى دەپۋتات.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا ەلنۇر بەيسەنباەۆ ۇكىمەتتى سىلدىر سوزدەن ناقتى ىسكە كوشۋگە شاقىردى.
«كورىپ وتىرعاندارىڭىزداي, دەپۋتاتتار بارلىق ماسەلەدەن حاباردار. ەلمەن ەتەنە ارالاسىپ, ءاربىر ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن جۇمىس جاساپ جاتىر.پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي, ەندى ۇكىمەت باتىل جانە ۇتىمدى شەشىم قابىلداۋى ءتيىس. حالىق بىزدەن وسىنى كۇتەدى», دەدى ول.
