ينتەگراتسيانى جول قاتىناسى جانداندىرادى

«جولدار, جولدار مەنى الىسقا اپارىڭدار!» دەپ كوركەم ءسوزدىڭ كەربۇعىسى ورالحان بوكەي جازعانداي, ارناسى كەڭ, تاقتايداي تەگىس جولدار عانا ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەركىن جەتكىزەرى ءمالىم. مەملەكەت باسشىسى «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات تۇجىرىمداماسىندا جول ينفراقۇرىلىمىن ۋاقىت تالابىنا ساي ىجداعاتپەن دامىتۋعا تاپسىرما بەردى. «جول – شىن مانىندە ءومىردىڭ وزەگى, باقۋاتتى تىرلىكتىڭ قاينار كوزى» ەكەنىن جىلىكتەپ ۇعىندىردى. جول جانە ونداعى قوزعالىستىڭ ىركىلىسسىز بولۋى ينتەگراتسيانى جانداندىرىپ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا, سونداي-اق ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ درايۆەرىنە اينالاتىنىن مەڭزەدى. ەلباسى ەكپىن بەرگەن ەڭسەلى جوبالار ەلباسى ەلىمىزدىڭ ماكرووڭىرلەرىن ىقپالداستىرۋعا باعىتتالعان كولىكتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جوسپارىن جاساۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇل جوسپار جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ نەگىزىن قالايدى. جوسپار جوباسىنا كىرگەن بىرقاتار ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار بار. ولار جۇزەگە اسىرىلعاندا ينتەگراتسيالىق ساياسات جاندانا تۇسەرى حاق. قۇرىق سەلوسىنداعى پاروم كەشەنىن سالۋ مەن «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اەا» قۇرىلىسى مەن كەشەنىن دامىتۋ ىستەرى قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. استانا حالىقارالىق اۋەجايىنىڭ جولاۋشىلار تەرمينالىن جاڭعىرتۋ شارالارى دا باس­تى نازاردا. بۇلارمەن بىرگە, بورجاقتى – ەرساي تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋ مەن الماتى – شۋ تەمىرجول تەلىمىندە ەكىنشى جول قۇرىلىسىن جاساۋ كوزدەلىپ وتىر. كورسەتىلگەن جوبالار ەل ىشىندەگى جانە سىرتقى باعدارلاردى ۇتىمدى ۇيىمداستىرىپ, بىرىڭعاي كولىكتىك كەڭىستىكتى قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولادى. ءسويتىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ ترانزيتتىك جانە ەكسپورتتىق الەۋەتىن ەسەلەپ ارتتىرادى دەگەن ءۇمىت زور. ءۇمىت اقتالسا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستاندى عالامدىق كولىكتىك ينفراقۇرىلىمدىق ىقپالداسۋدىڭ ورتالىق ازياداعى ىسكەرلىك جانە لوگيستيكالىق حابى ەتىپ قالىپتاستىرۋعا قاتىستى بەرگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋعا مۇمكىندىك تۋادى. بۇگىندە كولىكتىك-ينفراقۇرىلىمدىق دامۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن «بورجاقتى-ەرساي» تەمىرجول جەلىسى مەن «قورعاس-شىعىس قاقپاسى» اەا قۇرىلىسى مەن كەشەندى دامىتۋ» جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ باستالعان. سونداي-اق, «الماتى-شۋ» تەمىرجول تەلىمىنىڭ ەكىنشى جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى مەن «قۇرىق سەلوسىنىڭ پاروم قۇرىلىسى» جوبالارىنىڭ تەحنيكا­لىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى جاسالىپ ­جاتىر. سوڭعى جىلدارى اۆتوموبيل جولدارىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ءىرى جوبالار قولعا الىنىپ, سالادا ۇلكەن سەرپىلىس جاسالعانى ءمالىم. «قازاقستان پرەزيدەنتى ءوز جولداۋىندا كوبىنەسە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى دامىتۋعا باسىمدىق بەردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قويعان مىندەتتەرىندە باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي حالىقارالىق ترانزيت ءدالىزىن, استانا-الماتى, استانا-وسكەمەن, استانا-اقتوبە-اتىراۋ, الماتى-ءوس­كە­مەن, قىزىلوردا-جەزقازعان-قاراعان­دى, اتى­راۋ-استراحان اۆتوموبيل جولدارىن جاڭعىرتۋ جونىندە ءسوز قوزعالادى. سونىمەن بىرگە, نۇرلى جول باعدارلاما­سى شەڭبەرىندە استانا-پەتروپاۆل-رەسەي شەكاراسى, ءۇشارال-دوستىق, جەزقازعان-پەتروپاۆل, ورال-كامەنكا, استانا قالاسىنىڭ وڭتۇستىك-باتىس اينالما اۆتوموبيل جولى جوبالارى ىسكە اسىرىلاتىن بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي, استانا-الماتى, استانا-وسكەمەن جوبالارى بويىنشا قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە», دەدى بۇل جونىندە ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتىنىڭ توراعاسى مەرەكە پىشەمباەۆ. نەگىزىنەن, اۆتوجول سالاسىنىڭ تاياۋ جىلدارداعى باستى مىندەتى «ورتالىق-وڭتۇستىك», «ورتالىق-شىعىس» جانە «ورتالىق-باتىس» باعىتتارىن دامىتۋ, سونىمەن بىرگە, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتىك ءدالىزىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ ەكەنى بەلگىلى. «ورتالىق-وڭتۇستىك» باعىتىندا قازىرگى ۋاقىتتا استانا-تەمىرتاۋ مەن الماتى-قاپشاعاي جولدارىندا جۇمىس اتقارىلۋدا. وسىمەن قاتار, تەمىرتاۋ مەن قاراعاندى, اقسۋ-ايۋلى مەن اقشاتاۋ, سونىمەن بىرگە, بۋرىلبايتال مەن كۇرتىنىڭ اراسىنداعى جالپى ۇزاقتىعى 379 شاقىرىم بولاتىن 9 ۋچاسكەنىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسى ازىرلەنۋدە ەكەن. ال, «ورتالىق-شىعىس» ءدالىزىن دامىتۋ ماقساتىندا استانا-پاۆلودار جانە سەمەي-قالباتاۋ اۆتوجولدارىنىڭ 570 شاقىرىمى بويىندا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. سونىمەن قاتار, پاۆلودار مەن سەمەي جانە قالباتاۋ مەن وسكەمەن اراسىنداعى جالپى ۇزاقتىعى 404 شاقىرىم بولاتىن 10 تەلىمنىڭ جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاماسى دايىندالعان. مۇنداعى جۇمىستاردى ىسكە اسىرۋ وسى جىلى باستالادى. «ورتالىق-باتىس» باعىتىنا كەلەتىن بولساق, قازىر اقتاۋ-بەينەۋ جولىندا جۇمىس جالعاسىپ جاتىر. ونى كەلەسى جىلى اياقتاۋ جوسپارلانعان. جولدارعا قاتىستى ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا, ولاردى ءبىر-بىرىمەن بايلانىستىرۋ شاراسى دا قولعا الىنعان. «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي», الماتى-وسكەمەن, قىزىلوردا-جەزقازعان-قاراعاندى جانە اتىراۋ-استراحان اۆتوموبيل جولدارىن جاڭعىرتۋ ارقىلى اتالعان حابتاردى ءوزارا بايلانىستىرۋ جوسپارلانۋدا. بە-بق ءدالىزىنىڭ قازاقستاننىڭ اۋماعى ارقىلى جالپى ۇزاقتىعى 2787 شاقىرىمدى قۇرايتىنى ءمالىم. ونىڭ باسىم بولىگى جاڭعىرتىلىپ ءبىتتى. بۇيىرتسا, ۇستىمىزدەگى جىلى ماگيسترالدىڭ ءون بويىمەن قوزعالىس اشىلاتىن بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا ۇزاقتىعى 1073 شاقىرىم الماتى-وسكەمەن ءدالىزىنىڭ قاپشاعايدان تالدىقورعانعا دەيىنگى ارالىقتاعى 156 شاقىرىم جول بويىندا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. قۇرىلىس كەلەر جىلى مارەسىنە جەتەدى. ال, قىزىلوردا-جەزقازعان-قاراعاندى اۆتوجولىنىڭ ۇزاقتىعى 925 شاقىرىم. قىزىلوردا مەن جەزقازعان ارالىعىنداعى 157 شاقىرىم بولاتىن ءۇش ۋچاسكە بويىنشا قۇرىلىس جۇمىستارى بيىل باستالادى. اتىراۋ-استراحان اراسىنداعى 277 شاقىرىم بولاتىن ۋچاسكەسى تۋرالى ايتار بولساق, ونىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى وسى جىلى ازىرلەنىپ, قۇرىلىس جۇمىس­تارى 2016 جىلى باستالماق», دەدى كوميتەت توراعاسى. بۇگىندە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىندا قۇرىلىس جانە قايتا جاڭارتۋ نىساندارىندا 50-دەن استام مەردىگەر ۇيىمدار تارتىلعان, ولاردىڭ 45-ءى وتاندىق كومپانيالار كورىنەدى. م.پىشەمباەۆ جاڭا اۆتوجول جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا تارتىلعان كومپانيالاردىڭ سانى قۇرىلىس جۇمىستارىنا كونكۋرستى وتكىزگەننەن كەيىن انىقتالاتىنىن, كومپانيالاردى ىرىكتەۋ كەزىندە ءبىرىنشى كەزەكتە قۇرىلىس تاجىريبەسى, ماتەريالدىق جانە تەحنيكالىق قامسىزدانۋ, بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتىلگەندىگى ەسكەرىلەتىنىن ايتتى. نۇرلى جول باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە بولجام بويىنشا 7 مىڭ شاقىرىمنان استام رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىن سالۋ جانە قايتا جاڭارتۋ جوسپارلانعان. بۇل اۆتوجول جوبالارىن ىسكە اسىرۋعا بارلىعى 2,4 ترلن. تەڭگە جۇمسالاتىن بولادى. كولىكتىك-لوگيستيكا ساۋدا كوشىن جۇرگىزۋشى جۇيە ۇلتتىق ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ تىڭ جولدارىن قولعا الىپ, جۇزەگە اسىرىپ جاتقان ەلىمىز «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق-تىڭ نەگىزىندە كولىكتىك-لوگيستيكالىق كومپانيا قۇرىپ جاتقانى بەلگىلى. اتالعان كومپانيا ەل ەكونوميكاسى مەن جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى ساپالى ءارى قاۋىپسىز تاسىمالداۋ عانا ەمەس, جىلما-جىل تەمىر جول كولىگى ماشينالارىن جاساۋدا جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن ىسكە قوسىپ, ەلىمىزدىڭ كولىكتىك ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتىپ, لوگيستيكانى دامىتۋدى باستى ماقساتى تۇتىپ وتىر. ناتيجەسىندە, ەكونوميكانىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرىپ, مۋلتيپليكاتيۆتىك تيىمدىلىك اپەرە باستادى. ماسەلەن, سول ارقىلى جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, جولاۋشىلاردىڭ ءجۇرىپ تۇرۋى جەدەلدەپ كەلەدى. ساباقتاس سالالاردىڭ وندىرىستىك دامۋىنا دا جول اشىلۋدا. كولىكتىك شىعىندار جىلدان-جىلعا ازايىپ جاتقانى وراسان ەڭبەكتىڭ جەمىسى. بۇلارمەن بىرگە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنا وراي, ەكونوميكانىڭ باسەكەلەستىگىن نىعايتۋ ءۇشىن, ىشكى كوممۋنيكاتسيا مەن لوگيستيكالىق تىزبەكتى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەيدى. ءسويتىپ, قازاق­ستاننىڭ ەكسپورتتىق جانە ترانزيتتىك الەۋەتىن كۇشەيتەدى. وسىلاي تۇراقتى وندىرىستىك دامۋىن ىلگەرىلەتە بەرەدى. بۇگىندە وتاندىق ماگيسترالگە حالىق­ارالىق جۇك اعىندارىن تارتا وتىرىپ, سىرتقى كولىكتىك-لوگيستيكالىق تەرمينال­دار جەلىسىنىڭ تىرەكتىك جەلىسىن قالىپتاس­تىرۋ وتە ماڭىزدى بولىپ وتىر. اسىرەسە, ستراتەگيالىق توراپتار سانالاتىن, ليانيۋنگان تەڭىز پورتى مەن قىتاي­دىڭ وزگە دە ءىرى قالالارىنداعى «قۇرعاق پورتتار», پارسى شىعاناعى, قارا جانە بالتىق تەڭىزى جاعالاۋلارىنداعى تەڭىز پورتتارىنىڭ ماڭىزى زور ەكەنى ءمالىم. كولىكتىك-لوگيستيكالىق وپەراتور بولىپ بەكىتىلگەن «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق 2013 جىلدان باستاپ كاسپي تەڭىزىندە قۇرعاق جۇكتەردى تاسىمالداۋ­دى ءوز كەمەلەرىمەن جۇزەگە اسىرا باس­تادى. «تاياۋ ارادا تەڭىز كەمەلەرىنىڭ سانىن بەسەۋگە, ال 2020 جىلى 20-عا جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. نارىق سەگمەنتىندە كومپانيانىڭ سەرپىندى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن الەۋەتى ترانزيتتىك جانە مۋلتيمودالدىق تاسىمالداۋ بولىپ تابىلادى. ۇلتتىق كومپانيانىڭ ستراتەگيالىق باستاماشىلدىقتى جوس­پارلارىندا باسەكەلەس ورتاداعى جوعارى تابىستى سالانىڭ ۇلەس سالماعىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. سوندىقتان دا ەۋرا­زيا­لىق قۇرلىقتاعى كولىكتىك-لوگيستيكالىق نارىقتىڭ ءىرى قاتىسۋشىلارىمەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتەر مەن اليانس­تار جاساقتالۋدا. ترانزيتتىك باعدارلارداعى كونتەينەر­لىك جۇك اعىندارىنا تاپسىرىس بەرۋشىلەردى كوپتەپ تارتۋ ماقساتىندا جۇردەك كونتەي­نەرلىك پويىزداردىڭ سەرۆيستىك قىزمەتى ۇيىمداستىرىلدى. قازىرگى تاڭدا ترافيكتىك جۇك اعىندارىنا قىزمەت كورسەتەتىن كونتەينەرلىك پويىزدار سانى 1772 داناعا جەتكىزىلسە, ونىڭ 946-سى ترانزيتتىك بولىپ تابىلادى. بۇل 2013 جىلمەن سالىس­تىرعاندا 2,5 ەسەگە جوعارى كورسەتكىش», دەيدى كومپانيا پرەزيدەنتى اسقار مامين. نۇرباي ەلمۇراتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».