فوتو: parlam.kz
رەسمي دەرەكتەر بويىنشا قازاقستان اۋماعىنىڭ 70% -عا جۋىعى تابيعي اپاتتار قاۋپىنە ۇشىراعان. بۇدان باسقا, سەيسميكالىق اۋداندار ەل اۋماعىنىڭ 40%-ىن الىپ جاتىر. وندا 7 ميلليوننان استام ادام تۇرادى.
دەپۋتاتتىڭ سوزىنشە بىلتىرعى تاجىريبە – جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساقتاندىرۋ بولماعان جاعدايدا ەلەۋلى قارجى شىعىندارى مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىنىن كورسەتتى.
«الايدا, سۋ تاسقىنىنىڭ قايتالانۋىن ەسكەرەيىك جانە بيۋدجەت قاراجاتى شەكتەۋلى, مەملەكەت تۇرعىن ءۇيدى جىل سايىن قالپىنا كەلتىرۋگە كەپىلدىك بەرە المايدى.
كوپتەگەن دامىعان ەلدەردە تۇرعىن ءۇيدى ساقتاندىرۋ - بۇل نورما. بىراق ءبىزدىڭ ەلدە بۇل ەرەكشەلىك. بۇگىندە ساقتاندىرۋدىڭ وسى تۇرىنە ساقتاندىرۋ نارىعىنىڭ 2-3 پايىزى عانا تيەسىلى.
ال الەمدىك تاجىريبە اسىرەسە تابيعي اپاتتارعا ۇشىراعان وڭىرلەردە ساقتاندىرۋ باعدارلامالارىن ۇسىنادى, ال قازاقستاندا ساقتاندىرۋدىڭ وسى جۇيەسى مۇلدەم دامىماعان», دەدى دەپۋتات.
ە.بەيسەنباەۆتىڭ ايتۋىنشا ءالى كۇنگە دەيىن تۇرعىن ءۇيدى ساقتاندىرۋ مادەنيەتى قالىپتاسپاعان, بۇل ساقتاندىرۋدى دامىتۋعا جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزىعۋشىلىعىنىڭ جوق ەكەنىن, ال, بالكىم, كاسىپقويلىق دەڭگەيىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن كورسەتەدى.
سونداي-اق, ساقتاندىرۋ كومپانيالارى ءۇشىن زاڭنامالىق بازاداعى ولقىلىقتارعا بايلانىستى «ادال ويىن» ەرەجەلەرى ايقىندالماعان.
«قالىپتاسقان جاعدايدىڭ نەگiزگi سەبەبi ساقتاندىرۋدىڭ قازiرگi جاعدايلارىنىڭ حالىق ءۇشiن اۋىرتپالىق تۇسiرەتiندiگi جانە تيiمسiزدiگi بولىپ تابىلادى. ادامدار زياندى وتەۋدەن ناقتى قورعاۋعا كەپىلدىك بەرمەيتىن ساقتاندىرۋدى ساتىپ الۋدىڭ ءمانىن كورمەيدى», دەدى ماجىلىسمەن.
دەپۋتاتتىق ساۋالى بارىسىندا ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ قارىز الۋشىلار الدىندا قويعان تۇرعىن ءۇيدى ساقتاندىرۋ شارتتارى بويىنشا بىرنەشە مىسال كەلتىردى.
«بىرىنشىدەن, كەپىلدىكتى م ۇلىكتى ساقتاندىرۋ ادەتتە قارىز الۋشىنىڭ باستاپقى جارناسى مەن اي سايىنعى تولەمدەرىن ەسكەرمەي, كرەديت سوماسىن عانا جابادى. وسىلايشا, بانك قارىز الۋشىنىڭ قارجىلىق شىعىندارىن ەلەمەي, ءوز مۇددەلەرىن عانا قورعايدى.
ەكىنشىدەن, بانكتەر قارىز الۋشىلارعا ولاردىڭ زاڭدى تاڭداۋىن شەكتەي وتىرىپ, ناقتى ساقتاندىرۋ كومپانيالارىن تاڭداپ جاتىر. بۇدان باسقا, ساقتاندىرۋ شارتتارىندا بانكتەر پايدا الۋشىلار جانە ساقتاندىرۋ اگەنتتەرى رەتىندە ءجيى ارەكەت ەتەدى. ياعني ولار ساقتاندىرۋ شارتتارىنا دا, شىعىنداردى رەتتەۋ پروتسەسىنە دە ىقپال ەتۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. ناتيجەسىندە, ساقتاندىرۋ جاعدايى باستالعان كەزدە قارىز الۋشى تولەۋدەن باس تارتۋعا تاپ بولۋى مۇمكىن.
ۇشىنشىدەن, ازاماتتىق زاڭناماعا سايكەس (اك-ءنىڭ 313, 359-باپتارى), قارىزگەر ءتىپتى دۇلەي ءزىلزالالار كەزىندە دە كەپىل م ۇلىكتىڭ ساقتالۋىنا جاۋاپتى بولادى. بانكتەر ولارداعى مۇلiكتiڭ ساقتالۋى ءۇشiن جاۋاپكەرشiلiكتەن بوساتىلادى. مۇنداي تەڭسىزدىك قۇقىقتىق قاتىناستارعا قاتىسۋشىلاردىڭ ادىلدىگى مەن تەڭدىگى قاعيداتىنا قايشى كەلەدى», دەدى ە.بەيسەنباەۆ.
ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ ايتۋىنشا, مىسالى, جەر سىلكىنىسى سالدارىنان كەپىل مۇلكىنەن ايىرىلعان قارىز الۋشى بانك الدىنداعى نەسيەنى وتەۋگە مىندەتتى. مiندەتتەمەنi ورىنداۋ مۇمكiن بولماعان كەزدە بانك بورىشكەردiڭ باسقا مۇلكi ارقىلى بورىشتى ءوندiرiپ الادى.
«ايتىلعانداردى تۇيىندەي كەلە, بانكتەر قوسىمشا پايدا تابۋ ءۇشىن وزدەرىنىڭ ۇستەم جاعدايىن پايدالانا وتىرىپ, ءتيىمسىز ساقتاندىرۋ شارتتارىن تاڭىپ وتىرعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى», دەدى دەپۋتات.
جوعارىدا كورسەتىلگەندەرگە بايلانىستى دەپۋتات ۇسىنىستارىن ايتىپ ءوتتى.
«1. ساقتاندىرۋ شارتىندا كەپىل مۇلكىنىڭ ناقتى نارىقتىق قۇنىن كورسەتۋگە مىندەتتەۋگە;
- قارىز الۋشىلارعا يپوتەكالىق كرەديت بەرۋ كەزىندە ساقتاندىرۋ كومپانياسىن تاڭداۋ قۇقىعىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋگە, سونداي-اق بانكتەرگە ساقتاندىرۋ اگەنتتەرى بولۋعا تىيىم سالۋعا;
- بانكتەردى قارىز الۋشىلارعا قارجىلىق جۇكتەمە جۇكتەمەي, كەپىل مۇلكىن ءوز ەسەبىنەن ساقتاندىرۋعا مىندەتتەۋگە مىندەتتى.
ەڭ باستىسى, قىسقا مەرزىم ىشىندە ۇكىمەت اگەنتتىكپەن بىرلەسىپ, دۇلەي ءزىلزالالاردان, سونداي-اق قر-نىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان تۇرعىن ءۇي الاپتارىنان جىلجىمايتىن م ۇلىكتى مىندەتتى ساقتاندىرۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن ازىرلەپ, پارلامەنتكە ەنگىزسىن», دەدى ە.بەيسەنباەۆ «اmanat» فراكتسياسىنىڭ دەپۋتاتتارى اتىنان.
