وڭدەۋ ونەركاسىبىنە باسىمدىق بەرىلەدى

كەپىلدىك بەرۋ قورى قۇرىلادى

بيىل ۇكىمەت «بايتەرەك» حول­دينگى­نىڭ كاپيتالىن 1 ترلن تەڭگەگە ۇلعاي­تادى. بۇل شارا حولدينگكە 8 ترلن تەڭگەگە تەڭ جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ينۆەستيتسيا ەلدەگى جاڭا جوبالاردى جاساۋعا باعىتتالادى. ناتيجەسىن­دە, وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءوندىرىس قۋاتى ۇلعايىپ, ونىمدىلىگى جوعارى جاڭا جۇمىس ورىندارى قۇرىلادى. بيزنەس­تى قولداۋعا «بايتەرەك» تاراپى­نان قارجىلاندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋمەن قاتار, قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا قۇرالدارى ەنگىزىلەدى.

«بيزنەس ءۇشىن نەسيەگە كەپىلدىك بەرۋ ەلدە دە, باسقا ەلدەردە دە ءتيىم­دى تاجىريبە رەتىندە تانىلدى. سون­دىقتان 2 كەپىلدىك بەرۋ قورى قۇرى­لادى. ءبىرى شاعىن جانە ورتا بيزنەس­كە كەپىلدىك بەرەدى. سونداي-اق نەسيە­گە كەپىلدىك بەرۋ مەن پايىزدىق مول­شەردى سۋبسيديالاۋ كولەمى ۇلعايا­­دى. بيىلدىڭ وزىندە 1,7 ترلن تەڭگەگە

30 مىڭعا جۋىق شوب جوباسىنا قول­داۋ كورسەتىلەدى. سونىمەن قاتار ءىرى بيز­نەستىڭ كرەديتىنە كەپىلدىك بەرۋگە دە جاڭا قور قۇرىلادى», دەدى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين.

ونىڭ ايتۋىنشا, ءىرى بيزنەسكە ارنالعان كەپىلدىك بەرۋ قورى ءىرى جانە ستراتەگيالىق ماڭىزدى جوبالاردى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن شەشەدى. بۇل ءىرى بيزنەس سانىنىڭ كوبەيۋىنە اسەر ەتەدى.  وعان قوسا ۇكىمەت ەلدىڭ كو­لىك ينف­­راقۇرىلىمىن جاقسارتۋ ءۇشىن قا­رىز الۋعا دا مەملەكەت­تىك كەپىلدىك بەرەدى. بۇل وتاندىق تا­ۋار مەن قىزمەتكە سۇرانىستى ارتتىرىپ, ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقىنىن جەدەلدەتەدى.

«بايتەرەككە» جىل سايىن 1 ترلن تەڭگە قاجەت

ۇكىمەت بيىل ىشكى جالپى ءونىمدى 7%-عا دەيىن ۇلعايتۋ مىندەتىن ىسكە اسىرۋعا «بايتەرەك» ۇبح» اق 2027 جىلعا قاراي قارجىلاندىرۋ كولەمىن 10 ترلن تەڭگەگە دەيىن ارتتىرىپ, كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا, نەگىزگى ۇلتتىق جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا شامامەن 8 ترلن تەڭگە باعىتتاۋدى جوسپارلاعان. وسى ماقسات ءۇشىن حولدينگتى جىل سايىن 1 ترلن تەڭگەگە كاپيتالداندىرۋ قاجەت. تۇپكى قارىز الۋشىلارعا سىياقى مولشەرىن 12,6% دەڭگەيىندە تەڭەستىرۋ جولىمەن بيزنەستى ىنتالاندىرۋ جۇزەگە اسىرىلماق.

بۇگىندە حولدينگتىڭ كەلەشەگى زور, جوبالارىنىڭ قۇنى 25 ترلن تەڭگە­دەن اسىپ وتىر. سۇرالعان قارجى­لان­دىرۋ سوماسى – 10 ترلن تەڭگە. جوبا­لار پايپلاينىنىڭ ينۆەستيتسيالىق قۇرىلىمىنداعى كولىك پەن لوگيستيكا جوبالاردىڭ ۇلەسى – 25,5%, مەتاللۋرگيا – 22,9%, حيميا ونەركاسىبى – 14,1%, ەنەرگەتيكا – 11%, مۇناي وڭدەۋ – 9,3%, اوك – 8,1%.

ەكسپورتتىق ستراتەگيا شەڭبەرىن­دە وتاندىق وندىرۋشىلەرگە ساقتان­دىرۋ, قايتا ساقتاندىرۋ مەن كەپىلدىك قۇرالدارى كەڭەيەدى. جاڭا نارىققا شىعۋ مەن وتاندىق ەكسپورتقا ۇتىمدى ۇسىنىس جاسالادى. وسىعان بايلانىستى, حولدينگ نىسانالى كولەمى 200–500 ملن دوللار بولاتىن ساۋدا قورىن ىسكە قوسادى جانە ەكسپورتقا باعدار­لانعان جوبالار پۋلىن قالىپ­تاستىرادى. ونىڭ قاتارىندا قۇس شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارى مەن وسىمدىك شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بار.

جول سالاسىنداعى جوبالار قارجىلاندىرىلادى

بيىل 13 مىڭ كم جول جوندەۋدەن وتەدى. ونىڭ قاتارىندا 9 مىڭ 500 كم-گە ارنالعان جوبالارعا قارجى بار. قالعان 3 مىڭ 600 كم-ءدى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن پىسىقتالىپ جاتىر. بۇل  – «جەزقازعان – قاراعاندى», «اقتوبە – ۇلعايسىن», «اتىراۋ – دوسسور» جاڭا جوبالارى, سارىاعاش, رۋدنىي جانە قىزىلوردا قالالارىنىڭ اينالما جولدارى, وعان قوسا جالپى ۇزىندىعى 3 مىڭ 600 شاقىرىمدى قامتيتىن جوندەۋ جۇمىستارى.

«قازىر حالىقارالىق قارجى ينس­تي­تۋتتارىمەن وسى جوبالاردى قارجىلاندىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتتى. ءاربىر جوباعا كوورديناتسيالىق كەڭەس شەشىمىمەن قارجىلاندىرۋ كوزدەرى انىقتالدى. تەحنيكالىق-ەكونو­ميكالىق نەگىزدەمەلەر ازىرلەن­دى. حالىقارالىق قارجى ينستيتۋت­تارىنىڭ شارتتارىنا سايكەس مەردى­گەر ۇيىمداردى انىقتاۋعا باي­قاۋ راسىمدەرى» جۇرگىزىلۋدە. قۇرىلىس جۇمىسىنا وتاندىق مەردىگەر كومپانيالاردى تارتۋ ماقساتىن­دا حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى تەندەرلىك تالاپتاردى قايتا قاراپ, ءبىزدىڭ كومپانيالارعا قاتىسۋ بارىسىندا پرەفەرەنتسيالار بەرۋدى قاراستىردى», دەدى كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قالعان 2 مىڭ 600 شاقىرىم مەملەكەت باسشىسىنىڭ   ترانسقازاقستاندىق تەمىرجول ءدالىزىن دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە جوسپارلانعان. وسىعان بايلانىس­تى, «قىزىلجار – مويىنتى» جاڭا تەمىرجول جەلىسى, ەكىجولاقتى «ۆستاۆكا» مەن قابىلداۋ-جونەلتۋ جولدارىن سالۋ ارقىلى «التىنكول – جەتىگەن» مەن «بەينەۋ – ماڭعىستاۋ» تەلىمدەرىن مودەرنيزاتسيالاۋ, «قىزىلجار – سەكسەۋىل», «شالقار – بەينەۋ», «قان­دىاعاش – توبىل», «الىمبەت – نيكەل­تاۋ» جانە «اقسۋ – دەگەلەڭ – جاڭا-سەمەي» ۋچاسكەلەرىندە زاماناۋي رەت­تەۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋ جۇمىستارى جۇ­زە­گە اسادى. سونىمەن قاتار 53 تەمىر­جول ۆوكزالى رەكونسترۋكتسيالانادى.

وڭدەۋ ونەركاسىبىنە – 1,1 ترلن تەڭگە

مەملەكەت باسشىسى وڭدەۋ ونەر­كاسىبىنىڭ ءوسۋ ءۇردىسىن «بەكىتۋدى» تاپسىردى. وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ­عا وسى جىلى 1,5  ترلن تەڭگەگە  190 جوبا ەنگىزىلەدى. سونى­مەن قاتار جالپى قۇنى 15,3 ترلن  تەڭگە بولاتىن 417  جوبادا جۇمىس باستالدى. ونى قارجىلاندىرۋ جەكە ينۆەستيتسيا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانك جانە دامۋ ينس­تيتۋتتارى ەسەبىنەن كوزدەلىپ وتىر.

«قازىر 1,1 ترلن تەڭگەدەن استام سوماعا وڭدەۋ ونەركاسىبى جوبالارىن قارجىلاندىرۋ پىسىقتالۋدا. قازاق­ستان دامۋ بانكىندە ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا قاجەتتىلىك 183 ملرد تەڭ­گە­دەن استام سومانى قۇرايدى. «ونەر­كاسىپتى دامىتۋ قورىنا» – ورتا جانە شاعىن جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا 800 ملرد تەڭگە قاجەت. سونىڭ ىشىندە بيىل شاعىن بيزنەس تاراپىنان ەرەكشە سۇ­رانىسقا يە شاعىن ونەركاسىپتىك اي­ماق­تاردى قارجىلاندىرۋعا شامامەن 100 ملرد تەڭگەگە قاجەتتىلىك قالىپ­تاستى», دەدى ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى ەرسايىن ناعاسباەۆ.

اتالعان شارالار ونەركاسىپتىڭ وسۋىنە, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا جانە ەكونوميكا سالالارىنىڭ دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.

جەڭىل نەسيەنىڭ مۇمكىندىگى مول

بىلتىر جىلدىق 5%-بەن جەڭىل كرەديتتىڭ ەنگىزىلۋى – شارۋالارعا ال­عاش رەت قاجەتتى تاۋارلىق-ماتەريال­دىق قۇندىلىقتاردى تولىق كولەمدە سا­تىپ الۋعا, سونداي-اق اۋىل شارۋا­شى­لى­عى تەحنيكاسىن ليزينگكە الۋعا مۇمكىندىك بەردى. ناتيجەسىندە, 5,8 ملن گا نەمە­سە جالپى ەگىس القابىنىڭ 25%-ى قام­تىلدى, 4300 بىرلىك وتاندىق اۋىل شا­رۋا­شىلىعى تەحنيكاسى ساتىپ الىندى. جەڭىل ليزينگ باعدارلاماسىن جۇ­­ز­ە­گە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا وتكەن جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحني­كا­سى پاركىن جاڭارتۋ 5,5%-دى قۇرا­دى. كوك­تەمگى ەگىس جۇمىسىنا ارنال­عان قا­رىز سوماسىنىڭ 85%-ىن كەپىلدەن­دىرۋ باع­دارلاماسىن ەنگىزۋ ەسەبىنەن – كەپىل­دىك بازاسى جەتكىلىكسىز فەرمەرلەرگە جەڭىل كرەديت الۋعا قولجەتىمدىك كەڭەيدى.

«جالپى سوماسى 35 ملرد تەڭگەگە اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋ­عا وڭدەۋ زاۋىتتارىنا جەڭىل كرەديت بەرۋ باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. بيىل بارلىق اتالعان باعىتتاردا جۇمىس كۇشەيەدى. كوكتەمگى ەگىس جۇمى­سىنا جەڭىل نەسيە كولەمى 700 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. ەگىس ناۋقانىن ەرتە قارجىلاندىرۋ وتكەن جىلى قارا­شادا باستالدى. فەرمەرلەر سۋبسي­ديا­سىز تازا 5%-بەن جەڭىل كرەديتتەر الۋدا. بۇگىندە 206 ملرد تەڭگەگە 1,8 مىڭ­نان استام شارۋاشىلىق قارجى­لان­دىرىلدى», دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆ.

ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن قارجىلاندىرۋ – سەرپىندى ەكو­نوميكالىق ءوسۋدىڭ اسا ماڭىزدى فاك­تورى ەكەنىن ايتقان پرەمەر-مينيستر, ءوندىرىس, ينفراقۇرىلىم, اگروونەركاسىپ كەشەنى, كولىك جانە ەنەرگەتيكا سالالارىنا اۋقىمدى ينۆەستيتسيالار سالىنعان جاعدايدا عانا ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن بولاتىنىن جەتكىزدى.

«قازىر شەشىمىن تابۋعا ءتيىس بىرقاتار وزەكتى ماسەلە بار. ءبىرىنشى – ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى پىسىقتاۋ كەزىندە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ سىلبىر قيمىلى. بەلسەندى جۇمىس بايقالمايدى. ءبىز ۇزاق كەلىسۋ ءراسىمى مەن بيۋروكراتيالىق كەدەرگى كەسىرى­نەن نەمەسە ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا بايلانىستىڭ جوقتىعىنان بولاشاعى زور باستامانىڭ باياۋلاعانىن كورىپ ءجۇرمىز. جاقىندا ينۆەستيتسيالىق احۋالعا ارنالعان كەڭەس وتكىزدىم. كوپ ۋاقىت بويى سوزىلىپ كەلگەن ماسەلەلەر سول ارادا بىردەن شەشىمىن تاپتى», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ۇكىمەت بيىل ەكونوميكانىڭ ناق­تى سەكتورىنداعى جوبالاردى ۋاقتىلى قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە بارلىق قاجەتتى شارانى قابىلدايدى. پرەزيدەنت قويعان مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار مەن بانك سەكتورى ۇيلەسىمدى ءارى ناتيجەلى جۇمىس ىستەۋى كەرەك. پرەمەر-مينيستر وسىعان بايلانىستى بىرقاتار تاپسىرما جۇكتەدى.