اسىرەسە, ۇلتتى ۇيىستىرۋعا كەلگەندە پرەزيدەنت ۇلتتىق قۇرىلتاي فورماتىن جاڭعىرتىپ, حالىقتىڭ پىكىرىن, مەملەكەتتىڭ دامۋ باعىتىن كەڭەس ارقىلى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى. ىشكى بىرلىگىمىزدى ساقتاپ, سىرتقى قاۋىپتەرگە قارسى تۇرۋ ءۇشىن تۇراقتىلىق پەن بەيبىتشىلىك قاعيداتى تاڭدالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ەڭ الدىمەن, حالىقتىڭ بەرەكە-بىرلىگىن ساقتاۋ ەلدىگىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى. بۇل تۋرالى ۇنەمى ايتىپ جۇرگەنىمدى بىلەسىزدەر. ىنتىماعى جاراسقان, ورتاق ماقساتقا ۇيىسقان ۇلت ەشقاشان ۇتىلمايدى, ەشتەڭەدەن قۇر قالمايدى», دەگەن سوزىندە تەرەڭ ءمان جاتىر.
شىن مانىندە, ۇلتتىق قۇرىلتايدى قايتا جاڭعىرتۋ ارقىلى پرەزيدەنت قازاق بالاسىنىڭ كونەدەن كەلە جاتقان ۇلى بىرلىك جولىنداعى جالاۋىن تىكتەدى دەسەك تە ارتىق ايتپايمىز. ويتكەنى توبەل بيە سويدىرىپ تومەنگى ەلدى, جورعا بيە سويدىرىپ جوعارعى ەلدى شاقىرىپ, ەلدىڭ بىرلىگى مەن تۇتاستىعىن تالقىعا سالاتىن «قۇرىلتاي» ءسوزىنىڭ تۇپكى ماعىناسى دا قۇرالۋ, جينالۋ, تۇگەلدەلۋ دەگەنگە سايادى ەمەس پە؟ دەمەك قۇرىلتاي – جاي باس قوسۋ ەمەس, ول كۇللى حالىقتىڭ ورتاق مۇددەسىن قورعاۋ جولىنداعى ۇلكەن ساياسي جينالىس.
سوندىقتان دا پرەزيدەنت باستاماسىمەن قولعا الىنعان ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ تاريحي ماڭىزى زور. ويتكەنى قازاق دالاسىندا العاش رەت شىڭعىسحان داۋىرىندە ۇلتتىق قۇرىلتاي قاراقورىمدا وتسە, ودان كەيىن ءاز تاۋكەنىڭ كەزىندە ءۇش ءجۇزدىڭ باسى قوسىلىپ «جەتى جارعى» زاڭىن تالقىلاعانىن دا بۇگىنگى ۇرپاق جادىندا ساقتاۋعا ءتيىس. مىنە, وسىنىڭ وزىنەن-اق قازاق تاريحىنداعى قۇرىلتايلاردىڭ ۇلت ماسەلەسىنە كەلگەندە شەشۋشى ءرول اتقارعانىن بىلۋگە بولادى. تاۋكە حاننىڭ تۇسىنداعى قۇرىلتايدىڭ وتكەن ۋاقىتى 1710 جىلعا سايكەس كەلەتىن بولسا, ودان كەيىن الاش بالاسى 1726 جىلدىڭ كۇزىندە ورداباسى تاۋىندا تاعى دا باس قوسىپ, بۇكىلقازاقتىق قۇرىلتاي وتكىزگەن. ونداعى جالعىز ماقسات – ۇلى دالانى جاۋ قولىنا بەرمەۋ, بەرەكەنى بەكەمدەۋ. سەبەبى بۇل كەزەڭدە جوڭعار شاپقىنشىلىعىنىڭ زاردابىنان قازاقتار «اقتابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلاما» اپاتىنا ۇشىراپ جاتقان كەز ەدى. مىنە, بۇدان دا قازاقتىڭ ەڭ ءبىر تاعدىرلى شەشىمىن قۇرىلتايدا بەكىتكەنىن بايقاۋعا بولادى. تاۋكە حان داۋىرىنەن كەيىن 1771 جىلى ابىلاي سۇلتان تۇركىستاندا ءۇش ءجۇزدىڭ حان-سۇلتاندارى, بي-باتىرلارىنىڭ قاتىسۋىمەن حان سايلانىپ, وعان جينالعان يگى جاقسىلار جوڭعار-قالماق شاپقىنشىلىعىنان بىتىراپ كەتكەن ەلدى قايتا تۇتاستىرۋعا ۇمتىلعان ەدى. قاراپ تۇرساڭىز, جۇرتىمدى جيىستىرام, ۇلتىمدى ۇيىستىرام دەگەن قۇرىلتاي حح عاسىردىڭ باسىندا الاش قايراتكەرلەرىنىڭ باسقوسۋىمەن سەزد بولىپ جالعاستى. كەيىن ول تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىنداعى 1992 جىلى 30 قىركۇيەكتەگى دۇنيەجۇزىلىك قازاق قۇرىلتايىنا ۇلاستى. ەكىنشى رەت بۇل 2002 جىلى قازان ايىنىڭ
23-ىندە قازاقتىڭ بىرنەشە حاندارى مەن بيلەرى جاتقان تۇركىستان قالاسىندا ءوتتى. كەيىننەن 2005, 2011, 2017 جىلدارى استانا قالاسىندا جاھان قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايلارى رەتىندە اتالدى. وسىنداي ماڭىزى مەن ءمانى بولەك قۇرىلتايدىڭ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن جۇزەگە اسۋى دا سول بابالاردان كەلە جاتقان ءداستۇر ساباقتاستىعىنىڭ جالعاسى دەۋگە بولادى.
پرەزيدەنتتىڭ 2022 جىلى 16 ناۋرىزداعى جولداۋىنداعى ۇسىنىسىنا سايكەس ەندى القالى باسقوسۋ جاڭاشا سيپات الدى. باردى-جوقتى اڭگىمە قىلىپ تارقايتىن جينالىس ەمەس, قايتا ازاماتتاردىڭ ۇسىنىس-پىكىرىن ايتاتىن, سونىمەن قاتار قازاق قوعامىنىڭ ساياسي جانە الەۋمەتتىك دامۋىنا ىقپال ەتەتىن باستى الاڭعا اينالىپ ۇلگەردى.
ۇلتتىق قۇرىلتاي العاش رەت ۇلت ۇياسى ۇلىتاۋدا, ەكىنشى رەت قاسيەتتى تۇركىستان تورىندە, ءۇشىنشى رەت اتىراۋدا جالعاسىن تاپتى. اتاپ ايتار بولساق, ءبىرىنشى رەت 2022 جىلى ۇلىتاۋدا ۇيىمداستىرىلعان ۇلتتىق قۇرىلتايدا ادىلەتتى قازاقستاننىڭ نەگىزى قالانىپ, ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى مەن مۇراتىن ايقىنداعان ايتۋلى وقيعالار ورىن الدى. مەملەكەت باسشىسى قۇرىلتايدىڭ العاشقى وتىرىسىندا قوعامنىڭ ءتۇرلى توپ وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلادى. ال 2023 جىلى تۇركىستاندا وتكەن ەكىنشى ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزيدەنت بىرقاتار تاپسىرما بەرىپ, ۇلتتىق نىشان, ۇلتتىق تاربيە مەن قۇندىلىقتار جايىندا ءسوز قوزعادى. بۇل جيىندا ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ, مادەني مۇرانى دارىپتەۋ جانە جاستار تاربيەسى ماسەلەلەرى كوتەرىلسە, بىلتىرعى سارايشىقتا وتكەن ءۇشىنشى ۇلتتىق قۇرىلتايدا ەلدىڭ تاريحي جادىن جاڭعىرتۋ, قوعامدى ىلگەرىلەتۋ بويىنشا پراكتيكالىق ماڭىزى بار ۇسىنىمدار ازىرلەۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. مىنە, سول ۇلتتىق قۇرىلتايلاردا كوتەرىلگەن باستامالاردىڭ ءبىرى رەسپۋبليكا كۇنىنە ۇلتتىق مەرەكە مارتەبەسىن قايتارۋ ۇسىنىسى ەدى. بۇل باستاما جۇزەگە اسىرىلىپ, رەسپۋبليكا كۇنى قايتادان ۇلتتىق مەرەكە رەتىندە اتالىپ ءوتىپ جاتقانىنا ءبارىمىز دە كۋامىز. سونىمەن قاتار قۇرىلتاي ناتيجەسىندە شىعىس قازاقستان وبلىسى مەن اباي وبلىسىندا جاڭا اۋداندار قۇرىلدى. وڭىرلىك رامىزدەردى رەتتەۋ, «ازىرەت سۇلتان» تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنە ۇلتتىق مارتەبە بەرۋ, «بالالار كىتاپحاناسى» جوباسىن ىسكە اسىرۋ سياقتى باستامالار جۇزەگە اسىرىلدى. قازىر قازاقستاننىڭ جەتى تومدىق جاڭا اكادەميالىق تاريحىن جازۋ ءۇشىن ناقتى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. وعان 250-دەن اسا عالىم جۇمىلدىرىلعانىن دا جاقسى بىلەسىزدەر.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, قۇرىلتايدىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 40 بولىمنەن تۇراتىن ارنايى جوسپار قابىلدانىپ, ولاردىڭ باسىم بولىگى ورىندالعان. بۇل جوسپارلار «تاۋەلسىزدىك جانە وتانشىلدىق», «ادىلدىك پەن جاۋاپكەرشىلىك», «ەڭبەكقورلىق پەن كاسىبي بىلىكتىلىك», «زاڭ مەن ءتارتىپ», «جاسامپازدىق جانە جاڭاشىلدىق» سياقتى جالپىۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ورنىقتىرۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق بىلتىرعى ۇلتتىق قۇرىلتايدان كەيىن پارلامەنت ايەلدەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, لۋدومانيا مەن ۆانداليزمگە قارسى ءىس-قيمىلدار, سونداي-اق ۆەيپكە تىيىم سالۋ ماسەلەلەرى بويىنشا بىرنەشە زاڭ قابىلدادى. جاقىندا پارلامەنتتە ەسىرتكى بيزنەسىمەن كۇرەس تۋرالى زاڭ جوباسى قابىلدانىپ, ول پرەزيدەنتكە قول قويۋعا ۇسىنىلدى. بۇل زاڭداردىڭ بارلىعىن ازىرلەۋگە قۇرىلتاي مۇشەلەرىنىڭ تىكەلەي قاتىسى بار. سوندىقتان دا جوعارىدا وتكەن ءۇش قۇرىلتاي دا ۇلت ۇپايىن تۇگەندەۋگە كەلگەندە ۇتىلماعانىمىزدى بىلدىرسە كەرەك.
ال بيىلعى ۇلتتىق قۇرىلتاي بۋرابايدا وتەدى. بۇل جيىندا جاڭا باستامالار مەن جوسپارلار ۇسىنىلىپ, ەلىمىزدىڭ جان-جاقتى جاڭعىرۋىنا باعىتتالعان رەفورمالار تالقىلانباق.
ءيا, ۇلتتىق قۇرىلتايلار قاشاندا – مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى ديالوگتىڭ ماڭىزدى الاڭى. ءتىپتى قۇرىلتايدى ءبىز ەلدىڭ دامۋى مەن جاڭعىرۋىنا باعىتتالعان باستامالاردى تالقىلاپ, ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلدايتىن پلاتفورما دەسەك تە بولادى. ارينە, ەلىمىز قازىر كۇردەلى كەزەڭدەردەن ءوتىپ جاتقانىمەن, وسى سىناقتار مەن قيىندىقتارعا قاراماستان, ەلىمىز دامۋ جولىندا تۇراقتى قادامدارمەن العا جىلجىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى مەن قۇرىلتاي مۇشەلەرى ەلدىڭ ىشكى جانە سىرتقى قاۋىپتەرىنە قارسى تۇرىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋ جانە بولاشاققا سەنىممەن قاراۋ ءۇشىن اۋقىمدى شارالار قابىلداپ جاتىر. بۇل ەلىمىزدىڭ نىعايۋى مەن وركەندەۋى جولىنداعى ماڭىزدى قادامدار دەپ سانايمىن. قيىندىقتاردى ەڭسەرىپ, بىرلىكتى ساقتاي وتىرىپ, مەملەكەتتىگىمىزدى نىعايتا بەرەمىز.
ەرلان سىدىقوۆ,
اكادەميك
