سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – اۆتور
وسكەمەننەن نەبارى 100 كيلومەتر قاشىقتىقتاعى قايىڭدى اۋىلىن كوپ ەشكىم بىلە دە بەرمەيدى. جازدىڭ كۇنى ات باسىن بۇرا كەتكەن اۋىلعا قىس ىشىندە ارنايى بارعانبىز. تامىلجىعان تابيعات اياسىنداعى اۋىلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن كورگىمىز كەلگەن. قىرقادان اسا بەرە جايقالعان ورمان بەل-بەلەستى اسىپ, كەتە بەرەدى. يەكتىڭ استىنداعى ويپاڭدا اۋىل وتىر. جولدىڭ قوس قاپتالىندا كوككە قادالا وسكەن قاراعاي. اۋىلدىڭ اتاۋى قايىڭدى بولعانىمەن, قايىڭ اعاشى سەلدىر. تۇرعىنداردىڭ دەنى ورمان شارۋاشىلىعىندا جۇمىس ىستەيدى. مەكتەپ جوق. وقۋشىلار شۇبارقايىڭنىڭ مەكتەبىنە قاتىناپ وقيدى. مەكتەپ دەيمىز, شاعىن اۋىلدان دۇكەن دە تاپپايسىز. اۋىلدىقتار ازىق-ت ۇلىكتەرىن ورتالىقتان جەتكىزەدى.
ءبىز تۇسكەنشە قايىڭدىنىڭ ءىشى تىم-تىرىس ەدى. قالاي كولىكتەن شىقتىق, اۋىل يتتەرى ابالاپ, اينالا ازان-قازان بولدى دا كەتتى. سوعان قاراعاندا, مۇندا بوتەن ەل كىرمەيتىن سەكىلدى. كىرگەندى قويىپ, مۇنداي اۋىلدىڭ بارىن بىلمەيدى دە. ۇيلەردىڭ كوبى قاراعايدان قيىلعان. مۇرجالاردان شىققان ءتۇتىن سىزدىقتاي باستاپتى. ەرتە جاققان وت قىزىل شوقتانىپ, سونۋگە اينالعان شىعار. ابالاعان يتتەردىڭ داۋىسى باسەڭدەي بەرگەندە شەلەگىن سالدىرلاتىپ, قوڭىرقاي كۇرتە كيىنگەن ايەل شىققان. ىرگەسىندەگى قۇدىقتان سۋ الۋعا بارا جاتىر ەكەن. اۋىلدىڭ اۋ-جايىن سۇراپ, اڭگىمەگە تارتقان بولدىق.
– تۋىپ-وسكەن اۋىلىمنان تابان اۋدارمايمىن. قالانىڭ شۋىنان تۋعان جەردىڭ نۋى ارتىق. ازىن-اۋلاق مال ۇستايمىز. جايىلىم مەن شابىندىقتان تارلىق كورىپ وتىرعان جوقپىز. ءوزىم ورمان شارۋاشىلىعىندا جۇمىس ىستەيمىن, – دەگەن الميرا قارجاۋبايقىزى قوزى-لاعىن جامىراتىپ, قوي-ەشكىسى ماڭىراتىپ, تومەندەگى سۋاتقا ءتۇسىردى.
قورا-جايىن تازالاپ ءجۇرىپ ورمانشىلىقتىڭ جۇمىسى توڭىرەگىندە اڭگىمە ءوربىتتى. كوكتەم شىعا كوشەت ەگىپ, سونى كۇتىپ باپتايتىنىن ايتتى. ورمانداعى ءورتتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا كۇنى-ءتۇنى ينەنىڭ ۇشىندا جۇرگەندەي كۇي كەشەتىنىن دە جاسىرمادى. ايتسا, ايتقانداي. جازدىڭ كۇنى مايى شىلقىپ تۇرعان قالىڭ قاراعايعا جىلت ەتكەن وت تيسە, سىر ەتە تۇسەردەي. قورعاۋدى كۇشەيتە ءتۇسۋ كەرەك-اق.
اۋىلدى اينالشىقتاپ ءجۇرمىز. اۋىل ەمەس, بەينە ءبىر ورمان ىشىندە جۇرگەندەيسىڭ. انشەيىن تۋريستىك مارشرۋت سىزىپ قوياتىنداي جەر. قالانىڭ قىم-قۋىت تىرشىلىگىنەن مەزى بولعانداردى بىرەر كۇنگە الىپ كەلىپ, اۋىلدىڭ اۋاسىن ءبىر جۇتقىزسا, سەرگىپ شىعا كەلەر ەدى. اتپەن سەرۋەندەۋگە دە قولايلى. اياققا شاڭعى بايلاپ جۇگىرۋگە دە بولارداي. قار شانانىڭ ىزىنە ءتۇسىپ, شىنتاقتى اينالا بەرگەنىمىزدە, الدىمىزدان ەڭسەلى ءۇي كورىنگەن. قىراۋ شالعان جىنىستىڭ اراسىنداعى ءۇي ەرتەگى الەمىنە جەتەلەي جونەلگەندەي اسەر بەرەدى ەكەن. قياق مۇرتتى ەر ادام اۋلاسىندا وتىن جارىپ ءجۇر. ءجون سۇراسىپ ەدىك, ول دا ورمانشىلىقتا جۇمىس ىستەيتىنىن ايتتى. ەرتەرەكتە زايسان وڭىرىنەن كوشىپ كەلگەن ەكەن.
– اۋىلدا جۇزگە جاقىن تۇرعىن بار. دەنى مالمەن اينالىسادى. مەن اڭ شارۋاشىلىعى جاعىندا جۇمىس ىستەيمىن. اۋىلدىڭ اينالاسى تولعان اڭ. اڭ بولعاندا, تۇياقتىلار. قار قالىڭداعاندا بۇعى-مارال اۋىلعا دەيىن تۇسەدى, – دەيدى عالىم ماران ۇلى.
ول اۋىلدىڭ ەڭ نەگىزگى ماسەلەسىن دە بۇگىپ قالمادى. اۋەلدە ايتقانداي, قايىڭدىعا اۋىل مارتەبەسى قاجەت.
– اۋىل مارتەبەسى بولماعان سوڭ, جول دا جوندەلمەيدى, ەلەكتر باعانالارى دا توزىپ تۇر. حالىقتا دۇرىس تىركەلىم دە جوق. تۋعان بالالاردى قايدا تىركەيمىز دەپ الاشاپقىن بولادى. قۇجاتتارى ورتالىققا كەتتى دەگەن. وڭ ناتيجە بەرسە ءجون. جوعارىداعى باسشىلار قۇجاتتى تەزدەتىپ شەشىپ, اۋىل دارەجەسىنە جەتسەك ەكەن, – دەيدى عالىم ماران ۇلى.
تۇرعىندار كوتەرىپ جۇرگەن بۇل ماسەلە سان مارتە مەرزىمدى باسىلىمداردا جازىلعانىمەن, تياناقتالماي تۇر. سامار اۋدانى باسشىلىعى ءتيىستى قۇجاتتار قاتتالىپ, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ جەر قاتىناستارى باسقارماسىنا جىبەرىلگەنىن ايتادى.
– اۋىل اۋماعىن قايىڭدى ورمان قورى جەرىنەن شىعارىپ, سامار اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ قۇرامىنا ەنگىزۋگە قاتىستى «ورمان كودەكسىنىڭ» تالاپتارىنا سايكەس جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. قازىرگى ۋاقىتتا بارلىق ماتەريالدار وبلىستىق جەر قاتىناستارى باسقارماسىنا جىبەرىلدى, – دەيدى سامار اۋداندىق جەر قاتىناستارى ءبولىمىنىڭ باسشىسى قۋات قۇماربەك ۇلى.
ونىڭ ايتۋىنشا, وبلىستىڭ جەر قاتىناستارى باسقارماسى مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ جەرلەرىن باسقا ساناتتاعى جەرلەرگە اۋىستىرۋ ماسەلەسى جونىندەگى ماتەريالدار نەگىزىندە ورمان قورىنىڭ جەرلەرىن اۋىستىرۋدى ماقۇلداۋ تۋرالى قاۋلى قابىلداپ, قاجەتتى قۇجاتتارمەن قوسا, كەلىسۋ ءۇشىن ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتىنە 2025 جىلعى 6 اقپاندا جولداعان ەكەن.
ەندىگى كەزەكتە مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسى الىنعان جاعدايدا, جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ جونىندەگى ورتالىق ۋاكىلەتتى ورگان زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ۇكىمەت شەشىمىنىڭ جوباسىن ازىرلەيدى, مەملەكەتتىك ورمان قورى جەرلەرىن اۋىستىرۋ ماسەلەسى بويىنشا تۇپكىلىكتى شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن ۇكىمەتتىڭ قاراۋىنا ەنگىزەدى.
وسى سەكىلدى بىرقاتار جۇمىس اتقارىلىپ, قايىڭدى اۋىل مارتەبەسىنە يە بولسا, سامار اۋدانىنىڭ, اۋماقتاعى تۋريزم سالاسىنىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز. سامار وڭىرىندە جاعالاۋدا جاتىپ دەمالۋ عانا ەمەس, قىسى-جازى تاۋ-تاستا سەرۋەندەۋ مۇمكىندىگى دە تۋادى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
سامار اۋدانى
