جۇقتىرىلعان يممۋن تاپشىلىعى سيندرومىنىڭ (جيتس) الدىن الۋ جانە وعان قارسى كۇرەس ورتالىعى ديسپانسەرلىك قاداعالاۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جانات ساپاروۆانىڭ ايتۋىنشا, ەم تاعايىنداۋ تەك ناۋقاستىڭ كەلىسىمىمەن عانا جۇرگىزىلەدى. ۆيرۋسقا قارسى پرەپاراتتار ءومىر باقي ىشىلەدى جانە ۇزدىكسىز قابىلدانۋى كەرەك. سوندا ناۋقاستىڭ يممۋنيتەتى تومەندەمەيدى, باسقاعا جۇعۋ قاۋپى ازايادى. ەگەر ءدارىنى ىشپەي قويسا, كەرىسىنشە يممۋنيتەتى السىرەپ, ينفەكتسيانىڭ جۇعۋ قاۋپى جوعارىلايدى. وسى پرەپاراتتاردىڭ ارقاسىندا وتباسىندا ەرلى-زايىپتىلاردىڭ بىرەۋى ايتۆ-مەن اۋىرسا دا, جۇبايىنا ۆيرۋس جۇقتىرمايدى. سونىمەن بىرگە ءدارى جۇكتىلىك كەزىندە بالانىڭ ينفەكتسياعا شالدىعۋىن بولدىرمايدى. ياعني ناۋقاس انا ساۋ بالا تۋادى. ول ءۇشىن ءار جۇكتى ايەل ەمحانادا تۋعانعا دەيىن ەكى رەت ايتۆ-عا قان سىناماسىن تاپسىرادى. جىلىنا شىمكەنتتە ۆيرۋسقا شالدىققان 35–40 جۇكتى ايەل ومىرگە ساۋ بالا اكەلەدى. سابيدەن ءتورت رەت – تۋعاندا, 1 جارىم, 9 ايلىعىندا, 1 جارىم جاسىندا ايتۆ-عا قارسى قان سىناماسى الىنادى. ەگەر ناتيجە تەرىس بولىپ شىقسا, ديسپانسەرلىك ەسەپتەن شىعارىلادى.
جىل وتكەن سايىن ناۋقاستار ىشەتىن دارىلەر دە جەڭىلدەنىپ, جاناما اسەرى ازايىپ كەلەدى. ماسەلەن, وسىدان ون جىل بۇرىن پاتسيەنتتەر كۇنىنە ەكى رەت ءدارى قابىلداۋى كەرەك بولسا, بۇگىندە كۇنىنە ءبىر رەت قولداناتىن پرەپاراتتار شىققان. ەسەپتە تۇرعان 1884 ناۋقاستىڭ قازىر 1300-ءى وسى جاڭا پرەپاراتتى قابىلداپ جاتىر. ونىڭ ءبىر ارتىقشىلىعى – ءۇش ءتۇرلى پرەپارات ءبىر تابلەتكاعا بىرىكتىرىلگەن, جاناما اسەرى وتە تومەن, 3-4 جىلدان كەيىن بىلىنەتىن تەرىس اسەرى دە از.
ايتۆ-نىڭ سيمپتومدارى سىرت كوزگە بىلىنبەيدى. ۆيرۋس قانعا تۇسكەن سوڭ دا بىردەن انىقتالا قويمايدى. كەمى 3–6 ايدا عانا كورىنۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى يممۋنيتەتى كۇشتى ادام ۆيرۋس جۇقتىرسا دا, ونى بىلمەي جۇرە بەرەدى. سوندىقتان قاۋىپتى توپ وكىلدەرىن تۇراقتى تۇردە تەكسەرىپ وتىرۋ كەرەك.
ۆيرۋستان قۇلانتازا ايىقتىراتىن پرەپاراتتار ويلاپ تابۋ باعىتىندا كوپ جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – ۆاكتسينا سالدىرۋ. دەگەنمەن مۇنداي ەكپەنىڭ تيىمدىلىگىن ەسكەرگەن ءجون. ويتكەنى ۆيرۋس ءار كەز قۇبىلىپ, تۇرلەنىپ وتىرادى. سوعان قاراماستان, تۇماۋ مەن كوروناۆيرۋستا دا جىل سايىن ەكپە الىپ وتىرۋ شارت. سەبەبى ۆيرۋستار كوپ مۋتاتسياعا ۇشىرايدى. جاي ۆيرۋستا ادام ورگانيزمى ودان تولىق قۇتىلسا, ايتۆ-دا دنق دەڭگەيىندە ەنىپ كەتەدى, ايتۆ ۆيرۋستارىن جاسۋشانىڭ ىشىنەن قۋىپ شىعارۋ مۇمكىن بولماي قالادى. ۆيرۋس ادام اعزاسىن وزىنە جۇمىس ىستەتكىزىپ قويادى. ياعني كوزى بايلانعان ورگانيزم ينفەكتسيامەن كۇرەسۋدىڭ ورنىنا ۆيرۋستار جاساپ شىعارا باستايدى. قازىرگى قابىلدانىپ جاتقان ايتۆ-عا قارسى تەراپيانىڭ پايداسى سول, ۆيرۋستاردىڭ اعزادا كوبەيىپ كەتپەۋىن قاداعالايدى.
2005 جىلعا دەيىن ورتالىقتا ەسەپتە تۇرعان ناۋقاستار ەشقانداي ۆيرۋسقا قارسى ءدارى قابىلدانباعان, قاي جەرى اۋىرسا, سونى ەمدەۋمەن شەكتەلگەن. ماسەلەن, تۋبەركۋلەزگە شالدىقسا, ونى ەمدەگەن, بولماسا پنەۆمونيامەن اۋىرسا, سول كەسەلدى جازۋعا تىرىسقان. ول كەزدە پاتسيەنتتەردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 10–15 جىلدان اسپايتىن. كوپشىلىگى ايتۆ-دان كەيىنگى جيتس-ءتىڭ ءارتۇرلى ساتىلارىندا ءولىپ كەتەتىن. ادام يممۋنيتەتى السىرەگەن سوڭ, اعزاداعى باكتەريالار كۇشەيىپ شىعا كەلەدى دە, ءتۇرلى اۋرۋدى قوزدىرادى. يممۋنيتەت مىقتى كەزدە باكتەريالار ادامعا ەشقانداي قاۋىپ تۋدىرمايدى.
ءبىر وكىنىشتىسى, قاۋىپتى ينفەكتسيانى جۇقتىرعاندار سانى جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2023 جىلى جيتس ورتالىعىنا تىركەلگەندەر 200-گە جەتپەسە, وتكەن جىلى بۇل كورسەتكىش 214 ادامدى قۇرادى. ۆيرۋستى تاراتىپ جاتقاندار نەگىزىنەن ەر-ازاماتتارمەن جىنىستىق قاتىناسقا تۇسەتىن ەرلەر بولىپ تۇر. وسىدان 4-5 جىل بۇرىن ولاردىڭ سانى وتە از بولسا, قازىر شىمكەنتتەگى جيتس ورتالىعىندا انىقتالىپ جاتقان ايتۆ جۇقتىرۋشىلاردىڭ 80%-ى – گوموسەكسۋاليستەر, ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى جاستار. ماماننىڭ مالىمدەۋىنشە, ءبىر جىنىستىلارمەن توسەك قاتىناسىنا بارۋ ەلىمىزدە ەشقانداي زاڭبۇزۋشىلىق بولىپ تابىلمايتىندىقتان, مۇنداي ارەكەتكە توسقاۋىل قويۋعا قۇزىرلى ورگانداردىڭ دا, جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ تە ەش قۇقى جوق. سوندىقتان ورتالىق ماماندارى وقۋ ورىندارىنا بارىپ, جاستار اراسىندا تۇسىندىرمە جۇمىستارىن جۇرگىزۋمەن عانا شەكتەلۋگە ءماجبۇر.
ء«دارى ءىشۋ-ىشپەۋ – ادامنىڭ ءوز ەركى. بىراق مامان رەتىندە جۇكتى ايەلدەردى ماجبۇرلەپ ەمدەتەتىن زاڭنىڭ بولعانىن قالار ەدىم. ويتكەنى ەرتەڭ ۆيرۋسپەن تۋاتىن كىشكەنتاي سابيگە وبال. ونداي بالا قىرقىنان شىقپاي جاتىپ ۆيرۋسقا قارسى ءدارى قابىلداي باستايدى. سوندىقتان ءوزىمىزدى ويلاماساق تا, پەرىشتە سابيلەردىڭ دەنساۋلىعىنا جانىمىز اشۋ كەرەك», دەيدى جانات ىلياسقىزى.
سونداي-اق مامان شەتەل ازاماتتارىنا قاتىستى ەلىمىزدىڭ زاڭى تىم جۇمساق ەكەنىن دە ايتادى. ماسەلەن, ەلىمىزدە شەتەل ازاماتىنان ايتۆ انىقتالسا, وعان ەشقانداي شارا قولدانىلمايدى, قاجەتتى كەڭەستەر بەرۋمەن عانا شەكتەلەدى. باسقا ەلدەردە بۇعان قاتىستى زاڭ قاتال. ايتالىق, كورشىلەس رەسەيدە قاۋىپتى ينفەكتسيا تابىلعان شەتەل ازاماتى بىردەن دەپورتاتسيالانادى, وعان ەشقاشان ازاماتتىق بەرىلمەيدى.
شىمكەنت
