زەلەنسكي كەشىرىم سۇراۋى كەرەك پە؟
ترامپ, اقش ۆيتسە-پرەزيدەنتى دجەي دي ۆەنس جانە زەلەنسكي وتكەن جۇما كۇنى ۆاشينگتوندا كەزدەسكەن ەدى. اقۇي باسشىسى زەلەنسكيگە ۋكراينانىڭ اسكەري وپەراتسيالاردى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىگى جوق ەكەنىن جانە ۆاشينگتوننىڭ كومەگىنسىز قاقتىعىستىڭ العاشقى كۇننەن باستاپ-اق قارسى تۇرا المايتىنىن ايتتى. زەلەنسكي دە ءوز پوزيتسياسىنان تايماي ۋكراينانىڭ رەسەيمەن جالعىز كۇرەسىپ جاتقانىن العا تارتۋمەن بولدى. وسىلايشا, بەتپە-بەت جۇزدەسۋ اقىرى داۋعا ۇلاسىپ, ۋكراينا پرەزيدەنتى اقۇيدى كەلىسىلگەن ۋاقىتتان بۇرىن تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر بولدى. ەكى تاراپ اراسىنداعى ۋكراينالىق سيرەك مەتالدارعا قول جەتكىزۋ تۋرالى جوسپارلانعان كەلىسىمگە دە قول قويىلمادى.
ەندى ترامپ اكىمشىلىگى, ونىڭ ىشىندە اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى ماركو رۋبيو اقۇي كيەۆپەن قارىم-قاتىناستى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن زەلەنسكي جۇرتشىلىق الدىندا اقش-تان كەشىرىم سۇراۋ كەرەك دەپ مالىمدەدى. ەۋروپا ەلدەرى بولسا, زەلەنسكيدى قولدايتىنىن جەتكىزدى, بىراق ونى ترامپپەن تاتۋلاسۋعا شاقىردى.
ەكى پرەزيدەنتتىڭ كەزدەسۋىنەن سوڭ اقش سەناتى بىردەن ترامپ پەن زەلەنسكي اراسىنداعى جانجالدىڭ سەبەبىن ءتۇسىندىردى. اقش سەناتورى دجيم بەنكس «Breitbart News»-كە بەرگەن سۇحباتىندا زەلەنسكي امەريكاعا قۇرمەتسىزدىك كورسەتتى دەپ مالىمدەدى. «زەلەنسكي امەريكانى قۇرمەتتەمەدى, ونىڭ كيىمىنىڭ ءوزى امەريكانى قۇرمەتتەمەي تۇرعانىن انىق بايقاتتى», دەدى ول. سونداي-اق بەنكس ترامپقا قاراعاندا زەلەنسكيدىڭ ءوزى بەيبىتشىلىككە ۇمتىلىپ تۇرعانىن ايتىپ قالدى.
ال «Sky News» ساراپشىسى دەبورا حەينس ترامپ پەن زەلەنسكي اراسىنداعى كيكىلجىڭ ۋكراينا ءۇشىن اپات, رەسەي ءۇشىن جەڭىس ەكەنىن جازدى. «ەگەر ترامپ اشۋلى كەزدە ۋكرايناعا بەرگەن بارلىق اسكەري كومەگىنەن باس تارتسا, كيەۆتىڭ جاعدايى ايتارلىقتاي تومەندەيدى», دەپ ءتۇسىندىردى ول. حەينستىڭ ايتۋىنشا, ءدال قازىر امەريكانىڭ ۋكراينانى قولداۋى وتە ماڭىزدى, ويتكەنى ەۋروپا بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرا المايدى. بۇل ستسەناريدە جەڭەتىن جالعىز ادام – پۋتين مىرزا.
«Bloomberg» تاراتقان اقپاراتقا سايكەس, ترامپ پەن زەلەنسكيدىڭ اقۇيدەگى جانجالىنان سوڭ كوپتەگەن ەۋروپالىق كوشباسشى ۋكراينا پرەزيدەنتىن قولداپ, قوشەمەت كورسەتكەن, بىراق كەيبىرەۋى ونى اقش-پەن قارىم-قاتىناستى قالپىنا كەلتىرۋگە تىرىسۋ قاجەتتىگىن ايتىپ كەڭەس بەرگەن. ماسەلەن, ناتو-نىڭ باس حاتشىسى مارك ريۋتتە زەلەنسكيمەن تەلەفون ارقىلى سويلەسكەن كەزدە ترامپتىڭ ۋكرايناعا كورسەتكەن كومەگىن قۇرمەتتەۋ كەرەكتىگىن جانە ول اقش-پەن قارىم-قاتىناستى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ جولىن تابۋى كەرەكتىگىن ايتقان.
زەلەنسكي اقش-قا باراردان ءبىر كۇن بۇرىن ريۋتتە سولتۇستىك اتلانتيكالىق اليانس ۋكرايناعا «ميللياردتاعان ەۋرو» جانە قاۋىپسىزدىك كەپىلدىگى ءۇشىن جارنالاردى قامتيتىن جاڭا كومەك پاكەتىن دايىنداپ جاتقانىن حابارلاعان ەدى. ناتو-نىڭ باس حاتشىسى بۇل تۋرالى ترامپپەن تەلەفون ارقىلى سويلەسكەننەن كەيىن مالىمدەدى. ريۋتتە اقۇي باسشىسىمەن بولعان اڭگىمەلەسۋدى وتە جاقسى دەپ باعالاعانىن دا جەتكىزدى.
ساراپشىلاردىڭ كوبى زەلەنسكيدىڭ وسى ناتو-نىڭ كەڭەسىنە قۇلاق اسقانى ءجون دەگەن پىكىردە. ويتكەنى سولتۇستىك اتلانتيكالىق كەلىسىم ۇيىمى ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە جاۋاپ بەرەدى.
«مەنىڭ ويىمشا, ناتو-نىڭ تۇتاستىعى ءۇشىن الاڭداۋدىڭ قاجەتى جوق, بۇل – وتە مىقتى قۇرىلىم. ول ءوز جۇمىسىن جالعاستىرادى. ءتىپتى جاڭا مۇشەلەردىڭ قوسىلۋىنا بايلانىستى كۇشەيۋى دە مۇمكىن. مىسال رەتىندە شۆەتسيا مەن فينليانديانى ايتۋعا بولادى. جالپى, اقش-تىڭ ريتوريكاسىنا مۇقيات نازار اۋدارساق, ولار سولتۇستىك اتلانتيكالىق اليانستىڭ تاراۋى تۋرالى ەمەس, كەرىسىنشە, ەۋروپالىق قاتىسۋشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرىپ وتىر», دەدى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ەركىن تۇقىموۆ «Jibek Joly» تەلەارناسىنىڭ «ۋادە» باعدارلاماسىنا بەرگەن سۇحباتىندا.
بار ءۇمىت – ەۋروپادا
ال زەلەنسكي ۆاشينگتوننان كەشىرىم سۇرامايتىنىن اڭعارتتى. اقۇيدەن شىققان سوڭ ول بىردەن «Fox News» تەلەارناسىنا سۇحبات بەردى. ءجۋرناليستىڭ «كەشىرىم سۇراۋ كەرەك پە؟» دەگەن سۇراعىنا زەلەنسكي: «امەريكا قۇراما شتاتتارىنا ريزامىن, بىراق مەن جامان ەشتەڭە ىستەمەدىم دەپ ويلايمىن. كەيبىر نارسەلەردى كامەرادان تىس تالقىلاۋ كەرەك», دەپ جاۋاپ بەردى.
ۆاشينگتوننان ءارى قاراي ۋكراين باسشىسى لوندونعا ۇشىپ بارىپ, ەۋروپالىق كوشباسشىلار سامميتىنە قاتىستى, سودان كەيىن ساندرينگەم رەزيدەنتسياسىندا ۇلىبريتانيا كورولى III چارلزبەن كەزدەستى.
ء«سامميتتىڭ باستى ماقساتى قاقتىعىستى توقتاتۋ جوسپارىن ازىرلەۋ بولدى», دەدى ءسامميتتى ۇيىمداستىرۋشى, ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى كير ستارمەر. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوسپار كەيىن اقش-پەن تالقىلانىپ, بىرگە جۇزەگە اسىرىلادى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار قاقتىعىس ءجۇرىپ جاتقان كەزدە ۋكرايناعا اسكەري كومەك كورسەتۋدى جالعاستىرۋعا جانە رەسەيگە ەكونوميكالىق قىسىمدى كۇشەيتۋگە كەلىستى. ەگەر بەيبىت كەلىسىمگە قول جەتكىزىلسە, ەۋروپالىق كوشباسشىلار رەسەيدىڭ ۋكرايناعا بولاشاقتا كەز كەلگەن ۋاقىتتا باسىپ كىرۋىنە جول بەرمەۋگە تىرىسادى. سونداي-اق ۋكراينانى قورعاۋ جانە ەلدەگى بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتەتىن «قالاۋلىلار كواليتسياسى» قۇرىلادى.
ەۋروكوميسسيا باسشىسى ۋرسۋلا فون دەر ليايەننىڭ ايتۋىنشا, بۇل ۋكراينانىڭ ەكونوميكاسىنا دا, اسكەري تۇراقتىلىعىنا دا قاتىستى. ء«بىز قورعانىسىمىزدى كۇشەيتۋىمىز كەرەك, العا ۇلكەن قادام جاساۋىمىز كەرەك», دەدى ول.
ۋرسۋلا فون دەر ليايەن سونداي-اق لوندوننان دونالد ترامپقا قاراتا سويلەپ: ء«بىز سىزبەن «كورشىمىزگە باسىپ كىرە المايمىز نەمەسە شەكارانى كۇشپەن وزگەرتە المايمىز» دەگەن دەموكراتيا مەن زاڭ ۇستەمدىگى قاعيداتىن قورعاۋعا دايىنبىز. بولاشاق قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ – ءبىزدىڭ ورتاق مۇددەمىز», دەدى.
سونداي-اق گەرمانيا كانتسلەرى ولاف شولتس لوندوندا وتكەن سامميتتە ناتو-داعى «ترانساتلانتيكالىق اليانس» اقش, كانادا جانە ەۋروپا ءۇشىن «قاۋىپسىزدىكتىڭ كىلتى» بولىپ قالا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ول وداق جاڭا مۇشەلەر مەن قورعانىس شىعىندارى ارقىلى نىعايعانىن ايتتى.
ال پولشا پرەمەر-ءمينيسترى دونالد تۋسك سامميتتەن كەيىن ح الەۋمەتتىك جەلىسىندە: «ەۋروپا وياندى» دەپ جازدى. تۋسكتىڭ ايتۋىنشا, قاتىسۋشىلار ۋكرايناعا كومەك كورسەتۋدى, تىعىز ترانساتلانتيكالىق ىنتىماقتاستىق پەن شىعىس شەكارانى نىعايتۋدى ءبىراۋىزدان قولدادى. ۆسس مالىمەتىنشە, يتاليانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى دجوردجيا مەلوني «بەيبىتشىلىكتى بۇزۋعا بولا ما؟» دەگەن سۇراققا مۇقيات بولۋ قاجەتتىگىن ايتقان. «ويتكەنى, وكىنىشكە قاراي, ءبىز مۇنداي جاعدايدى بۇرىن دا كوردىك», دەدى ول. نيدەرلاند پرەمەر-ءمينيسترى ديك سحووف بولسا: «ەۋروپا قۇرلىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە ۇلكەن ءرول اتقارۋى كەرەك, جاقسى ترانساتلانتيكالىق قارىم-قاتىناستار دا قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى.
