كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ءيا, كەز كەلگەن شىعارماشىلىق يەسى, ەگەر ول ەلىكتەپ-سولىقتاۋ دەڭگەيىنەن اسپاي قالماسا, التىن باستاۋىنا ورالىپ, ۇلتتىق نەگىزىنە باس قويارى انىق. باستاپقىدا تىڭداعاندا, وسىندا تۇرعان نە بار دەيتىن حالىق اندەرى كەلە-كەلە قۇپياسىن بىرتىندەپ اشا تۇسكەندە دۇنيە قىزىعىراق كورىنەدى. حالىقتىڭ كوكىرەگىن جارىپ شىققان قاتپار-قاتپار قاسيەت بىردەن ونەگەسىن الدىرا قويسىن با؟ بايىپتاي كەلە ونەر اتاۋلىنىڭ بيىگى دە تەرەڭى ەكەنىنە تالاس تا, كۇمان دا تۋدىرمايتىن قۇبىلىستاردىڭ شەتى قىلاڭداي باستاعاندا...
ونداي جاندار باقىتتى عوي. ءبىر-بىرىنە ىنتىزار بولىپ, ىنتىق جۇرەكتىڭ ءلۇپىلىن شىن سەزىنىپ جانە سونىڭ سۋىنبايتىنىنا كوز جەتكىزگەن, ءتىپتى بىرگە ءومىر ءسۇرۋدى دە قاجەت دەپ تاپپاعان... وسى جەرگە كەلگەندە ءسىز «مىناۋ شەكتەن شىعا باستادى» دەۋىڭىز دە مۇمكىن, بىراق ءبىز بۇعان دەيىن عۇلاما, دانىشپاندار ايتىپ قويعان تاجىريبەگە, قىلاياعى حالىق انىنە سۇيەنىپ وتىرمىز.
اتاقتى حالىق ءانى «اقسۇڭقاردى» تىڭداعان شىعارسىز. قيىر-شەگى جوق ءبىر عالامات. ءانشىنىڭ قولىنداعى دومبىرا كۇمبىرلەپ الا جونەلگەندە ءجۇرىسى جايلى جورعادان قوس ارعىماق جەككەن التىن كۇيمەنىڭ كۇمىس شاشاقتارى ات دۇبىرىنە قوسىلا سالدىراپ, اراسىنان سىلدىرماقتىڭ ءۇنى دە تالىپ ەستىلگەندەي ءبىر قۇدىرەت بيلەيتىن سىڭايلى. مۇمكىن تاۋ سۋىنىڭ سارقىراپ الا جونەلگەنىنە, بالكىم شولپى مەن شاشباۋ, سىلدىرماقتار تاعىنعان سۇلۋدىڭ جۇرەگىن اسا قۇشتارلىق سەزىمى بيلەپ جۇگىرگەندە تۇنىق اۋادان ەستىلگەن عاجايىپ كۇي, كوڭىلدى باۋراعان سەزىمنىڭ الاپاتى قۇيىلىپ كەلە جاتقانداي عاجاپقا قالدىرادى. عاريفوللا قۇرمانعاليەۆتىڭ ورىنداۋىنداعى دومبىرا ءۇنى دە, كەيىنگى ساۋلە جانپەيىسوۆا, ايگۇل قوسانوۆالار تارتقانداعى تەربەلىستەردىڭ دە ارتىق-كەمى بولعانىمەن, نەگىزگى جۇلگە ءبىر. «جەبەسى شىن كۇمىستەن ساداعىمنىڭ» دەگەننەن كەيىن كوپ نۇكتە كەرەك-اق مەنىڭشە. بۇل ارينە كۇمىستەن بولعان سوڭ كىسى ولتىرۋگە جۇمسالمايتىن جەبە. جان بەرۋشى, ماحاببات دارىتۋشى جەبە. سەبەبى ەكىنشى جول «ادەتى وسىلاي ما ەدى بازارلىمنىڭ» دەپ ادام تۋرالى ايتىپ كەتىپ تۇر. ونىڭ ۇستىنە كۇمىس كىسى بويىنداعى ءتۇرلى اۋرۋلارعا ەم ەكەنى بەلگىلى. ءسوزدىڭ استارلى ماعىناسىن قويا بەرىپ سازىنا قۇلاق توسساڭىز, بۇدان دا عالامات كەڭىستىكتەرگە جول اشپاي ما؟ اڭسارلى كۇيدىڭ اسقاق اۋەنى ءسىزدى دە بيىك بولۋعا ۇندەيتىندەي, ءبىرتۇرلى, بەكزاتتىققا شاقىرادى. «اقسۇڭقار, نەگە قونبايسىڭ, داريعا-اۋ, جايعان تورعا» دەيدى قايىرماسىندا. اقان سەرى «بولدىم عاشىق اقسۇڭقار بالاسىنا» دەيدى. سۇڭقار ۇستاپ, باپتاۋدىڭ قيىننىڭ قيىنى ەكەنى, قىران قۇستاردىڭ ەڭ تەكتىسى ەكەنىن ەجىكتەپ جاتپايمىز. ايتتىق قوي, اندە ىڭكار سەزىم, ىنتىق كۇي بارى وسى قايىرمادان اڭعارىلادى. الايدا قىراننىڭ كوكسەۋىندەي اسقاق اڭسار. ءبىزدىڭ تۇسىنىكتەگى «ماحاببات» ەمەس.
«قاراعىم, اينالايىن, قاسىڭ كەرىك,
مال بولساڭ الار ەدىم ءباسىڭ بەرىپ.
مەن ساعان باسىبايلى بول دەمەيمىن,
جۇرسەڭشى ازعانتاي كۇن قاسىما ەرىپ»,
دەيدى. ساتىپ الاتىن, يا بولماسا, ەركىن تۇساپ قوياتىن قۇس-ەكەش قۇس ەمەسسىڭ, ازعانتاي كۇن ديدارلاسىپ قالايىق, نەگىزى, ىقتيارىڭ وزىڭدە عوي دەيدى. ۇلى بوستاندىعىڭ مەن رۋحىڭنىڭ ازاتتىعىنا قول سۇقپايمىن دەيدى. قازاق دالاسىندا ەجەلدە ايتىلىپ, ءان بوپ تاراعان شىن ماحاببات دەگەن – وسى. ادامزات جارالعالى قانشاما دانىشپان, عۇلامالار باسىن تاۋ مەن تاسقا سوعىپ وسىنداي شىن ماحابباتتى كوكسەۋمەن, جىرلاپ دالەلدەۋمەن كەلەدى. ونىڭ مىڭنان ءبىر مىسالىن تالاسبەك اسەمقۇلوۆ بىلاي جەتكىزەدى: «رابيندرانات تاگوردىڭ «سوڭعى پوەما» اتتى نوۆەللاسى بار. جاس ايەل مەن جاس ەركەك ءبىر-بىرىنە عاشىق بولادى, ۇيلەنبەككە بەل بايلايدى. ايەل: «تەك قانا ءبىر شارتىم بار», دەيدى. ول ءوزى زيالى, اقىلدى, وتە باي ايەل ەدى. ەركەك: «قانداي شارتىڭ بولسا دا قابىلدايمىن, مەن سەنسىز ءومىر سۇرە المايمىن», دەيدى. ايەل وعان بىلاي دەيدى: «اۋەلى شارتىمدى تىڭدا, سودان سوڭ ويلان. بۇل ەرەكشە شارت. ءبىز ءبىر ۇيدە تۇرمايمىز. مەنىڭ ۇلكەن يەلىگىم, ورمان مەن باۋ-باقشانىڭ اياسىندا ورنالاسقان ادەمى كولىم بار. ساعان ءوزىم تۇراتىن جاعانىڭ قارسى بەتىنەن ادەمىلەپ تۇرىپ ءۇي سالدىرام».
ەركەك: «ولاي بولسا, نەكەمىزدە, ومىرىمىزدە نە ماعىنا بار؟», دەيدى. ايەل: «نەكە – ءبىرىڭدى-ءبىرىڭ تاپتاۋ ەمەس. مەن ساعان بوستاندىق, كەڭىستىك بەرەم, مەنىڭ دە ءوز كەڭىستىگىم بار. اندا-ساندا ءبىز قايىقپەن سەرۋەندەپ ءجۇرىپ كەزدەيسوق كەزدەسىپ قالامىز. نەمەسە مەن سەنى اندا-ساندا شايعا شاقىرام, نە سەن مەنى شاقىراسىڭ», دەيدى. ەركەك: «مۇنىڭ ناعىز اقىماقشىلىق», دەيدى. ايەل: «ولاي بولسا نەكە جايىندا ۇمىت. وسى عانا دۇرىس, ماحابباتىمىز وسىلايشا عانا گۇلدەنبەك, سەبەبى ەكەۋمىزدىڭ دە كوڭىلىمىزدىڭ شىرىشى بۇزىلمايدى. ءبىر-بىرىمىزگە ەشقاشان ۇيرەنبەيمىز. مەن سەنىڭ شاقىرعانىڭا بارماي-اق قويۋىما بولادى, سەن دە مەنىڭ تىلەگىمدى قابىلداماۋىڭا بولادى, ءبىزدىڭ بوستاندىقتارىمىز مىزعىمايدى. وسى ەكى بوستاندىقتىڭ ورتاسىنان عانا ماحاببات دەگەن دۇنيە ءوسىپ شىعادى», — دەيدى.
بۇل ايەلدىڭ تىلىمەن اقيقات سويلەپ تۇر. البەتتە, ەركەك مۇنى تۇسىنە المايدى, قابىلدامايدى. ءبىر-ءبىرىڭىزدى ءسۇيىڭىز, بىراق ماحابباتتى كىسەنگە اينالدىرماڭىز. ماحاببات ىقىلاس, تالاپپەن كەلمەسىن, ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە ءوز ەركىمەن بەرگەن سىيى بولسىن. يماننىڭ ءبىر اتى – ادىلەت. ماحابباتتى تانىعان ادام ادىلەتتى دە بىلەدى. شىن سۇيسەڭ – بوستاندىق بەر», دەپتى تالاسبەك تاگور مەن ابايعا سۇيەنىپ. ال مىنا «اقسۇڭقار» ءانى ادامزات ايتقانىمەن, بايىبىنا بارا الماعان بۇل قۇبىلىستى باياعىدا جىرلاپ, جەرىنە جەتكىزىپ قويعان.
