ادامزات جۇرەگىنىڭ التىن ساعاتى

اقىن شىعارماشى­لى­عىنىڭ ۇشار بيىگىنىڭ ءبىرى وسى «ابدوللا» پوەماسىن وقىعان عابيت مۇسى­رەپوۆ كەزىندە «مايداننان جەت­كەن جاڭا لەپ» دەگەن ماقا­لاسىندا: «وتان سوعىسىنا جازامىن دەۋشىلەردىڭ بارىنە دە «ابدوللا» جاڭا ءبىر قىرقانى مەڭزەيدى. جاڭا تاقىرىپتى جاقسىلاپ جازايىق دەيدى. قاسىمنىڭ ەڭ ءبىر جەتە ۇعىناتىن جاقسى ويى دا وسىندا. قاسىم پوەماسىن جەتە ۇعىنعىڭ كەلسە, مۇندا كوپ نارسەنىڭ دۇرىس بەينەسى كورسەتىلگەن. سونىمەن بىرگە سول بەينەلەردى قالاي كورسەتۋ كەرەكتىگىن دە كورسەتىپ كەتەدى», دەپ جازىپتى. پىكىر عانا ەمەس, بۇل – اقىن شىعارماسىنا بەرىلگەن باعا. مۇنداي سوقتالى دۇنيەنىڭ تۋىنا تۇرتكى بولعان – سول كەزدەگى قازاق ولەڭىنىڭ جارقىن وكىلى, قاسىمنىڭ جان اياسپاس دوسى, اقىن ابدوللا جۇماعاليەۆتىڭ كوزسىز ەرلىگى. وزىندەي الاپاتى بولماسا, قاسىم ەكىنىڭ بىرىمەن دوس بولا ما؟ ابدوللا اقىن ونىمەن تەڭدەس بولماسا, بۇل پوەما تۋار ما ەدى؟ ەگەر 27-اق جاسىندا ەرلىكپەن قازا تاپپاعاندا, ابدوللا قازاق ادەبيەتىن ورگە سۇيرەرى انىق ەدى عوي. ازعانتاي عۇمىرىنىڭ باسىندا «اسان قايعى» اتتى پوەما جازىپ باستاعانى سول 1939 جىلداردىڭ اقىلىنا سىيا بەرمەيتىن قۇبىلىس ەدى. ول وسىنداي-اق جاسىنىڭ وزىندە بايرونعا عاشىق بولىپ, ونىڭ ولەڭدەرىن اۋدارىپ ۇلگەرگەن سيرەك تالانت ەكەنىن زامان­داستارى جازادى. پۋشكين ءپىر تۇتقان ۇلى بايروندى اباي دا, قاسىم دا ءسۇيىپ اۋدارعا­نىن بىلەمىز. جاپ-جاس ابدوللا بايرون جىرلارىنداعى اسقاق ماحابباتتى, ادىلەتسۇيگىشتىك پەن­ نازىك سيقىرىن ولەڭ ورنەگى­نە تۇ­نەتكىسى كەلگەن. امال نە, ونىڭ وسىنشاما بيىك ارمانى مەن مۇقالماس مۇراتىن سوعىس الىپ كەتتى. اجال جالماي المادى بىراق. اسقاق رۋح پەن بيىك ارمان, الىپ مۇراتتاردىڭ الدىندا ءولىم دە دارمەنسىز, اجال دا قاۋقارسىز. «جۇرەگىمەن جاۋ جولىنا بومبا بولىپ جارىلعانىمەن» اقىن ولمەس ءومىر ولەڭىن قالدىرىپتى. ءوزى دە, جان اياسپاس دوستارى دا ونىڭ ەسىمىن ايگىلەپ, تاريحقا التىن ارىپتەرمەن جازدى. «ابدوللا ءبىزدىڭ ارامىزدان وزگەشە تۇرمەن شىقتى. وعان وزىمەن قاناتتاس جاس اقىنداردىڭ كوركەمدىگى از, جالاڭ ءسوز ولەڭدەرىنىڭ كوبى­سى ۇنامادى. ول جاڭا ءومىردى وزىنشە جىرلادى. ولەڭ دەگەندى اۋليە, كەرەمەت ونەر دەپ ءبىلدى دە, نەنى جىرلاسا دا تەرەڭ تولعانۋدى ويلادى. سوزبەن ەمەس, جۇرەكپەن جىرلاماق بولدى. بىزبەن سىرلاسقاندا ول «پوە­زيا مۋزىكا سياقتى نازىك ءۇندى بولسا ەكەن, پوەزيادا شابلون بولماي, جاڭالىق بولسا ەكەن, ولەڭ جۇرەكتىڭ قىلىن شەرتسە ەكەن, ولەڭدە ءومىر سۋرەتى رو­مانتيكالىق بەينەلەرمەن جىرلانسا ەكەن دەۋشى ەدى» دەيدى كىتا­بىنىڭ العىسوزىن جازعان قازاق­تىڭ كورنەكتى اقىنى قالي­جان بەكقوجين. شىنىمەن-اق زامانداسى ءدوپ باسىپ ايتقان.

«ەي, ادامزات دۇنيەسى,

كوتەرشى ءبىر باسىڭدى.

جۇرەكتەگى ساعاتىڭ

سوقتى-اۋ تالاي عاسىردى.

جولىڭ الىس جەتە الماي

توكتىڭ تالاي جاسىڭدى.

وتكەلەكتەن وتە الماي

تالاي قانىڭ شاشىلدى.

بۇگىن مىنە الدىڭا

ماڭگى تىنباي سوعاتىن,

الىپ كەلدىم, ارنايىن

ادامدىقتىڭ ساعاتىن»

اقىننىڭ «التىن ساعات» اتتى وسى ولەڭى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالماي تۇرعان ۋاقىت ءۇشىن ايتارلىقتاي جەتىستىك دەر ەدىك. جالعىز جيناعىنا ەنگەن ولەڭنىڭ ۋاقىتى كور­سەتىل­مەگەنىمەن, 1937–1938 جىلدارى جازىلسا كەرەك. سەبەبى زامانداسى قاليجان بەكقوجين «اب­دول­لانىڭ اقىن ەسەبىندە كوزگە تۇسكەن كەزەڭى 1937-1938 جىلدار بولدى» دەيدى. جانە زامانداس­تارى قۇراستىرعان كىتابىنىڭ العاشقى بەتتەرىنە ورنالاسىپتى. ءوزى جيىرما جەتى جاسىندا 41-جىلعى مايداندا جاۋ جولىنا بومبا بولىپ جارىلىپ كەتكەن جۇدىرىقتاي جۇرەك يەسى جيىرما بەستەرگە دە تولا قويماعان جاسىندا «ادامزات جۇرەگىندەگى التىن ساعات» تۋرالى تولعاعان. سوناۋ مىڭجىلدىقتاردان بەرى بىرىنەن-بىرىنە كوشىپ كەلە جاتقان ادامدىق ساعاتى, ۇلى رۋحتىڭ ماڭگىلىگىنەن سىر شەرتەدى.

جالعىز بۇل عانا ەمەس, ابدول­لا جۇماعاليەۆتىڭ ءار ولە­ڭى­نەن اسىل رۋحتىڭ دابىلى ەستىلەدى. كەيدە از عانا عۇمىر كەشىرگەن اقىن ولەڭدەرىن پاراقتاپ وتىرىپ, ابدوللادان قاسىمعا كوشكەن رۋح پا دەپ قالاسىز. دوس بولعان ەكى اقىن جىرىندا كوپ ۇقساستىق بار. «ۋا, داريعا», «ادامزات دۇنيەسى» دەگەندەي كەڭ تىنىستى سوزدەر ابدوللا اقىندا دا مولىنان ۇشىراسادى.

«ايقاس» دەپ سوقتىم ازىرگە,

قالدىرىپ جاستىق دۋمانىن.

جارىلساڭ جاۋعا بومبا بوپ,

جارادىڭ, جۇرەك – تۋعانىم!» دەپ جازىپتى ءوزى دە. ال جازۋدان وزعان ەشكىم جوق قوي, ازىرگە.