كوللاجداردى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل ,«EQ»
ورتالىقتاندىرىلماعان دەگەن ۇعىمنىڭ اراجىگىن اجىراتىپ ايتاتىن بولساق, بۇل ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى ۇڭعىمادان شىققان سۋمەن كۇنەلتەدى. 17 ەلدى مەكەننىڭ تۇرعىندارى اۋىزسۋدى تاسىمالداپ ءىشىپ وتىر. ەگەر ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن جابدىقتالعان ەلدى مەكەندەردىڭ رەسپۋبليكاداعى كورسەتكىشى 97%-دى قۇراسا, ءبىزدىڭ وڭىردە 93,3% عانا. 2024 جىلى ميكروبيولوگيالىق كورسەتكىشتەر ساراپتالىپ, اۋىزسۋدان جەتى مىڭ سىناما الىنعان. 312 cىنامانىڭ تالاپقا ساي ەمەس ەكەندىگى انىقتالعان. سونداي-اق سانيتارلىق-حيميالىق كورسەتكىشتەر جونىندەگى 7384 سىنامانىڭ 804-ءى جارامسىز بولعان. ياعني پايدالانۋعا بولمايدى. اسىرەسە جارقايىڭ, شورتاندى, ەسىل, اتباسار, استراحان اۋداندارىنداعى اۋىزسۋدىڭ ساپاسى ءماز ەمەس.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قىسقى ماۋسىمدا ميكروبيولوگيالىق كورسەتكىشتەردىڭ تالاپقا ساي بولماۋى سيرەك. اۋىزسۋدىڭ ساپاسى قىزىل سۋ جۇرەتىن كوكتەمگى كەزدە قاتتى بايقالادى. وبلىس ورتالىعىندا دا ءدال وسىنداي كورىنىس. وڭىردە تابيعي سۋدىڭ تۇزدىلىعى دا ءجيى. ماسەلەن, شورتاندى اۋدانىندا بىرنەشە ەلدى مەكەن امالسىزدان تۇزدى سۋدى پايدالانىپ وتىر. ونداي جەرلەردە اۋىزسۋ كوزىن الماستىرعان ءلازىم.
تىعىرىقتان شىعار ەكىنشى جول – تازا سۋ كوزىنەن قۇبىر تارتۋ. قۇبىردىڭ جايى دا ويلاندىرارلىق. 2024 جىلى سۋ قۇبىرلارىنا 11 مارتە تەكسەرىس جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. ءبىرجان سال, اتباسار, تسەلينوگراد اۋداندارىندا سانيتارلىق تالاپتىڭ ساقتالا بەرمەيتىندىگى انىقتالعان. جاۋاپتى مەكەمەلەرگە ايىپپۇل سالىنعان. ايتسە دە, جوسپاردان تىس جاسالعان تەكسەرىستەر بارىسىندا ءبىر مەكەمەنىڭ ۇيعارىمدى ورىنداماعانى انىقتالعان. سوندىقتان سوتقا جۇگىنۋگە تۋرا كەلگەن. ول دەگەنىڭىز, قوسىمشا ايىپپۇل ارقالاۋ. ايىپپۇل دا ەشتەڭە ەمەس شىعار, ونىڭ ارعى جاعىندا ء«بىرىنشى بايلىق – دەنساۋلىق» دەپ پايىمدايتىن جۇرتتىڭ دەنساۋلىعىنا كەلەر زياندى ايتساڭىزشى.
وڭىردەگى جاعداي وسىنداي بولعاندا وبلىس ورتالىعىنداعى اۋىزسۋدىڭ ساپاسى ءتىپتى سىن كوتەرمەيدى. بۇل ارادا مەملەكەتكە وكپەلەۋدىڭ ەش قيسىنى جوق. قانشاما جىلدان بەرى ساپاسى كۇماندى سۋ ءىشىپ كەلە جاتقان قالا تۇرعىندارى ارىز-شاعىمىن جولداعانىمەن, ءالى دە ناتيجە شىعار ەمەس. بيۋدجەتتىڭ ميلليونداعان تەڭگە قاراجاتى بوسقا كەتكەن سىڭايلى.
2011 جىلى سۋ جەلىلەرىن تازارتۋ قۇرىلعىلارىن جاڭعىرتىپ, باستاپقى قالىپتان الدەقايدا كەڭەيتۋ ارقىلى 60 مىڭ تەكشە مەتر سۋ وتكىزۋگە قاپتال جەتەتىن سۋ تازالاۋ قوندىرعىسىنىڭ قۇرىلىسى باستالعان بولاتىن. سارى سۋدان ساعى سىنعان قالا تۇرعىندارى جاعىمدى جاڭالىقتان قۇلاقتانىپ, ءبىر جەلپىنىپ قالدى. تاپسىرىس بەرۋشى – قالالىق اكىمدىكتىڭ قۇرىلىس ءبولىمى. جۇمىستى «AEGISinc» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى قولعا الدى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كەلىسىمشارتى بويىنشا 1,623 ميلليارد تەڭگەنىڭ كەلىسىمشارتى جاسالدى. العاشقى جىلى قارجىنىڭ 538,1 ميلليون تەڭگەسى يگەرىلدى. مەردىگەر ۇيىم تسەحتىڭ, سۋ ساپاسىن ساراپتايتىن زەرتحانانىڭ عيماراتتارىن جارىم-جارتىلاي كوتەردى. ايتسە دە كەلەسى جىلى كونكۋرستىڭ جۇمىسىنان كىنارات شىعىپ, قالالىق سوت قۇرىلىس جۇمىسىن توقتاتۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى.
2012-2013 جىلدارى كونكۋرس قايتا وتكىزىلدى. بۇل جولى «اپ يمپەكس» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى جەڭىمپاز بولىپ تانىلدى. قالا تۇرعىندارىنىڭ ءۇمىت وتى قايتا لاۋلادى. «قىرسىققاندا قىمىران ءىريدى» دەگەندەي, 2013 جىلى 181,24 ميلليون تەڭگە يگەرىلگەنىمەن, بار جۇمىس كىلت توقتادى. سول كەزدە مەملەكەتتىك اۋديتورلار قارجى زاڭناماسىنىڭ كوپ بۇزىلعاندىعى تۋرالى مالىمدەمە جاساعان. 2021 جىلدىڭ باسىندا سوڭعى مەردىگەر كەلىسىمشارتتى ورىندامادى. بۇل جولى كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ قۇرىلىس ءبولىمى شارتتى بۇزۋ جونىندەگى ءتيىستى شارالار قابىلدامادى. الدىن الا تولەماقى ەسەبىندە جاسالعان قاراجات بيۋدجەتكە قايتارىلمادى. ىلە-شالا جوبانىڭ قۇنى بىرنەشە ەسە قىمباتتاپ كەتتى. مىنە, سول ۋاقىتتان بەرى كوكشەتاۋ حالقى اۋىزسۋعا جارىعان ەمەس. قازىر قۇرىلىس جۇمىستارى قايتا جالعاسىپ جاتىر. سۇزگىلەردىڭ نەگىزگى بولىگى اۋىستىرىلعان. قالا تۇرعىندارىنا قاجەتتى سۋدىڭ 70%-ى شاعالالى سۋقويماسىنان الىنادى. قالعانى سەرگەەۆ سۋقويماسىنىڭ قۇبىرى ارقىلى جەتكىزىلەدى.
ەسىل اۋدانىندا اشىق سۋ كوزىنەن اۋىزسۋ الىپ, كادەگە جاراتىپ وتىرعاندار دا بار. ءبىر جاقسىسى, جەرگىلىكتى كاسىپكەر سۋدى تازالايتىن قۇرىلعى ورناتقان. اۋىزسۋدىڭ تالاپقا ساي بولماۋى جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ ورشۋىنە سەبەپشى. وتكەن جىلى اتباسار قالاسىندا ءبىر مەزگىلدە ءۇش بىردەي ادام سارى اۋرۋعا ۇشىراعان. كەيىن تالداۋ جۇرگىزىلگەن كەزدە كارىز جولدارىنىڭ جارىلعانى انىقتالعان. اۋرۋدىڭ تارالۋىنا وسى اپاتتىڭ سەبەپ بولۋى ابدەن مۇمكىن.
ءوڭىر تۇرعىندارىن اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋدى جاقسارتۋ ماقساتىندا بيىل 34 ميلليارد تەڭگە قاراجات بولىنگەن. بۇعان دەيىن اۋىزسۋدىڭ ازابىن تارتىپ كەلگەن ەلدى مەكەن تۇرعىندارى ساپالى سۋعا قول جەتكىزۋى ابدەن مۇمكىن. ونىڭ ىشىندە كوكشەتاۋ دا بار. سۋ تازارتۋ قۇرىلعىلارىن سالىپ, سۇزگىلەردى جاڭارتۋ جوباسى بيىل اياقتالماق. قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. جالعىز قۇرال-جابدىقتار عانا ەمەس, جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەردى وقىتىپ, ۇيرەتۋ ءىسى دە قولعا الىنعان.
قالانىڭ كارىز تازارتۋ جۇيەسى ابدەن ەسكىرگەن. ستانتسيوننىي كەنتىن ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە كەلەسى جىلى جەتكىلىكتى قاراجات قاراستىرىلماق. جەلىلەردى قايتا قۇرۋ ءىسى دە قولعا الىناتىن بولادى.
قيىن ءتۇيىننىڭ شەشىمى تابىلعانشا قالا تۇرعىندارى كوشە بويلاي ازىق-ت ۇلىك دۇكەندەرى مەن كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ جانىنداعى سۋ سۇزگىسىنەن اۋىزسۋىن تاسىمالداپ ءجۇر. بۇل قولقاناتى جوق ەگدە ادامدارعا قيىندىق تۋدىرىپ وتىر. الدا كوكتەم. جىل سايىن قۇبىر سۋىنىڭ لاي بولىپ اعاتىنىنان ابدەن زارەزاپ بولعان قالا تۇرعىندارى ىشكەن سۋىمىز ادال بولسا ەكەن دەپ تىلەيدى. قازىرگى سۋ ىشپەك تۇگىل جۋىنۋعا دا جارامسىز.
كوكشەتاۋ
