– جاساندى ينتەللەكت ەڭبەك نارىعىنا قالاي اسەر ەتەدى؟
ساياسات نۇربەك:
– كەيىنگى ونجىلدىقتا ەڭبەك نارىعىندا تۇبەگەيلى وزگەرىس بولدى. مەن ون جىل بۇرىن ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىستى زەرتتەي باستادىم. سول كەزدە ماسساچۋسەتس تەحنولوگيالىق ينستيتۋتىنىڭ وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارىنان بەرى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ «جاڭا ماماندىقتار اتلاسى» ازىرلەنىپ, بۇگىنگى كۇنى جوبا وڭىرلەردە ىسكە اسىپ جاتىر. ولار تەحنولوگيالار مەن ەڭبەك نارىعىنداعى وزگەرىستەردى باقىلاپ, ماماندىقتاردى بەس ساناتقا بولگەن. ءبىرىنشى سانات – نەرۋتيندى اناليتيكالىق ماماندىقتار, ياعني شىعارماشىلىق ويلاۋدى قاجەت ەتەتىن كاسىپتەر. بۇعان ساۋلەتشىلەر, ديزاينەرلەر, اقىندار, ستسەناريستەر جاتادى. ەكىنشى توپ – نەرۋتيندى تۇلعاارالىق ماماندىقتار, ياعني ادامدارمەن قارىم-قاتىناسقا نەگىزدەلگەن كاسىپتەر. بۇل ساناتقا پسيحولوگتەر, مۇعالىمدەر, كەڭەسشىلەر كىرەدى. ءۇشىنشى سانات – ءرۋتيندى كوگنيتيۆتى ماماندىقتار, ياعني وي ەڭبەگىنە نەگىزدەلگەن, بىراق ستاندارتتالاتىن كاسىپتەر. بۇعان بۋحگالتەرلەر مەن زاڭگەرلەردى جاتقىزۋعا بولادى. ءتورتىنشى توپ – ءرۋتيندى قول ەڭبەگى, بۇل مەحانيكالىق تاپسىرمالاردى ورىندايتىن جۇمىس. بەسىنشى سانات – قاراپايىم فيزيكالىق ەڭبەك, ياعني فيزيكالىق كۇشكە نەگىزدەلگەن كاسىپتەر. بۇرىن شىعارماشىلىق پەن ەموتسيالىق ينتەللەكتىنى قاجەت ەتەتىن ماماندىقتارعا تەحنولوگيادان تونەتىن قاۋىپ جوق دەپ كەلدى. الايدا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قارقىندى دامۋى بۇل پىكىردى جوققا شىعاردى. مىسال رەتىندە قىتايداعى ءبىر كومپانياداعى جاعدايدى ايتايىن. وندا 700 گرافيكالىق ديزاينەر جۇمىس ىستەگەن. بىراق كەيىنگى ەكى جىلدا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ سۋرەت سالۋدى ۇيرەنۋى ناتيجەسىندە ولاردىڭ سانى 30 ادامعا دەيىن قىسقاردى. الايدا قالعان 30 ديزاينەردىڭ ءوزى سۋرەت سالۋمەن اينالىسپايدى. قازىر ولار «Prompt Engineer», ياعني الگوريتمدەرگە دۇرىس تاپسىرما بەرەتىن ماماندار رەتىندە قىزمەت ەتىپ جاتىر. بۇل – ەڭبەك نارىعىنىڭ تۇبەگەيلى وزگەرگەنىنىڭ دالەلى. ەندىگى جەردە ءبىر عانا الگوريتم جۇزدەگەن ادامنىڭ جۇمىسىن اتقارا الادى. سوندىقتان ءبىز «Ai-Sana» باعدارلاماسىن ازىرلەدىك. ونىڭ ماقساتى – ەلىمىزدەگى مامانداردى وسىنداي تەحنولوگيالىق وزگەرىستەرگە بەيىمدەۋ.
– قازاقستان حالىقارالىق تاجىريبەدەن نە ۇيرەنە الادى؟
ريچارد ستيرلينگ:
– قازاقستاننىڭ بۇل باعدارلامانى قولعا العانى قۋانتادى. سەبەبى جاساندى ينتەللەكت – جاھاندىق باسەكەلەستىكتىڭ ماڭىزدى فاكتورى. ءبىز فينليانديا تاجىريبەسىن زەرتتەدىك. 2017 جىلى فينليانديا ۇكىمەتى «Google» كومپانياسىمەن, حەلسينكي ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ, «Elements of AI» باعدارلاماسىن ىسكە قوستى. ماقسات – ەلدەگى حالىقتىڭ 1 پايىزىن جاساندى ينتەللەكتىنى كۇندەلىكتى ومىردە قولدانۋعا ۇيرەتۋ. ولار كۇردەلى الگوريتمدەردى ۇيرەتكەن جوق, قاراپايىم ادامدارعا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءومىردى جەڭىلدەتەتىن قۇرال ەكەنىن كورسەتتى. بۇگىندە فينليانديا حالقىنىڭ 10 پايىزى وسى كۋرستى تامامداعان. ءتىپتى شاعىن ستوماتولوگيالىق كلينيكانىڭ يەسى تۇتىنۋشى بازاسىن اۆتوماتتاندىرىپ, ۇنەمدەلگەن ۋاقىتىن سپورتقا جۇمساي باستاعان. قازاقستاننىڭ دا بۇل باعىتتا قارقىندى قادام جاساپ جاتقانى قۋانتادى. قازىردىڭ وزىندە 20 ۋنيۆەرسيتەتتە جاساندى ينتەللەكت باعدارلامالارى ەنگىزىلىپ, 2000-نان استام ستۋدەنت وقىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا كۇندىزگى بولىمدە وقيتىن بارلىق ستۋدەنتكە جاساندى ينتەللەكت كۋرستارى مىندەتتەلەدى. بۇل – ەلدىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاسالعان ۇلكەن قادام دەپ ويلايمىن.
– «Ai-Sana» باعدارلاماسىنىڭ ءبىلىم جۇيەسىنە اسەرى قانداي؟
پول كيم:
– قازاقستان جي-ءدى دامىتۋدا ايتارلىقتاي جەتىستىككە جەتىپ وتىر. مەن وسىدان ءبىر اي بۇرىن قازاقستاندا بولىپ, ستۋدەنتتەرمەن كەزدەستىم. بايقاعانىم – جاستاردىڭ جاڭا تەحنولوگيالارعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى وتە جوعارى. «Ai-Sana» باعدارلاماسىنىڭ باستى ماقساتى – جاساندى ينتەللەكتىنى تەرەڭدەتىپ وقىتۋ عانا ەمەس, ومىردە قولدانۋدى ۇيرەتۋ. ستۋدەنتتەر بىرنەشە كەزەڭنەن تۇراتىن وقۋ ۇدەرىسىنەن وتەدى. الدىمەن ولار الگوريتمدەر مەن ماشينالىق وقىتۋ نەگىزدەرىن يگەرەدى. ودان كەيىن وزدەرىنىڭ جەكە جوبالارىن ازىرلەپ, ونى تاجىريبەدە سىنايدى. سوڭعى كەزەڭدە ستارتاپتارىن ينۆەستورلارعا تانىستىرادى. ءبىز جاساندى ينتەللەكت ارقىلى ستۋدەنتتەردىڭ كاسىپكەرلىك قابىلەتتەرىن دامىتقىمىز كەلەدى. ستۋدەنتتەر بەلگىلى ءبىر سالانىڭ مامانى بولۋىمەن قاتار, سول سالادا الگوريتمدەردىڭ كومەگىمەن ونىمدىلىكتى ارتتىرۋدى ۇيرەنەدى.
– جاساندى ينتەللەكت بيزنەستى قالاي وزگەرتەدى؟
نۇرتاي ابىلعاليەۆ:
– «Ai-Sana» باعدارلاماسىنىڭ بيزنەسكە قوساتىن ۇلەسىن ەرەكشە باعالايمىز. ويتكەنى قازىر بيزنەس بارىسىنىڭ بارلىعى دەرلىك تسيفرلىق فورماتقا كوشە باستادى. «BTS Digital» كومپانياسى ۇلتتىق تسيفرلىق ەكوجۇيە قۇرۋعا تىرىسىپ جاتىر. «Aitu» جوباسى – سونىڭ دالەلى. بۇل پلاتفورما ارقىلى جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىگىن حالىق يگىلىگىنە پايدالانۋ كوزدەلگەن. ءبىز جي-ءدى تەك ءىرى كومپانيالار ءۇشىن ەمەس, شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن دە قولجەتىمدى ەتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. مىسالى, بۇرىن بيزنەستەگى اناليتيكالىق ەسەپتەردى دايىنداۋ ءۇشىن بىرنەشە كۇن قاجەت بولسا, ەندى جي كومەگىمەن بۇل جۇمىس بىرنەشە مينۋت ىشىندە جۇزەگە اسادى. «Ai-Sana» باعدارلاماسى ارقىلى مىڭداعان مامان دايارلانادى. ولار ءوز سالاسىندا جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىن قولدانۋدى ۇيرەنىپ, وتاندىق بيزنەستىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسادى دەپ سەنەمىز.
– جاساندى ينتەللەكت ينفراقۇرىلىمى قالاي دامىپ كەلەدى؟
ساياسات نۇربەك:
– ينفراقۇرىلىمسىز جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ مۇمكىن ەمەس. سول سەبەپتى ءۇش ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتە سۋپەركومپيۋتەرلەر ورناتۋ جۇمىسى باستالدى. ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ بازاسىندا ورتالىق ازياداعى ەڭ قۋاتتى سۋپەركومپيۋتەر ىسكە قوسىلدى. ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە «Huawei» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, نەيروجەلىلەردى وقىتۋعا ارنالعان زاماناۋي سەرۆەر ورناتىلدى. ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە دە جاڭارتۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. بۇلاردى ءۇش ۋنيۆەرسيتەت عانا ەمەس, «Ai-Sana» باعدارلاماسىنا قاتىساتىن بارلىق ستۋدەنت بىردەي پايدالانا الادى. پروفەسسورلار مەن ستۋدەنتتەر ءوز جوبالارىن وسى ورتاق ينفراقۇرىلىمدا جۇزەگە اسىرادى. باعدارلامانىڭ تۇپكى ماقساتى – جاساندى ينتەللەكت نەگىزدەرىن مەڭگەرگەن ستۋدەنتتەر سانىنىڭ ارتۋى عانا ەمەس, ولاردى وسى ءبىلىمدى قولدانا الاتىن مامانعا اينالدىرۋ. ءبىز جىل سايىن جاساندى ينتەللەكتىنى قولداناتىن ءۇش-ءتورت سالاعا باسىمدىق بەرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بيىل ءبىلىم, اۋىل شارۋاشىلىعى, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ سياقتى سالالاردى تاڭدادىق. ەنەرگەتيكا مەن جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى دە باسىم باعىتتاردىڭ قاتارىندا. «Ai-Sana» باعدارلاماسى اياسىندا مىڭداعان ستۋدەنت پەن جاس كاسىپكەر جي-ءدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرىپ, ونى ءوز كاسىبىندە قولدانۋعا مۇمكىندىك الادى. مۇنداي ماماندار كەز كەلگەن كومپانياعا وتە قاجەت. ويتكەنى جاساندى ينتەللەكتىمەن جۇمىس ىستەۋ – باعدارلاماشىلاردىڭ عانا ءىسى ەمەس, ول ەكونوميستەر, زاڭگەرلەر, اگرونومدار, دارىگەرلەر, باسقا دا ماماندار ءۇشىن دە پايدالى قۇرالعا اينالىپ وتىر. سوندىقتان وسى سالالاردا جۇمىس ىستەيتىن كاسىپورىنداردى ارىپتەس بولۋعا شاقىرامىز.
– جاستاردى جاساندى ينتەللەكتىگە قالاي قىزىقتىرۋعا بولادى؟
ارمان سۇلەيمەنوۆ:
– جاستاردى جاڭا تەحنولوگياعا قىزىقتىرۋ قيىن ەمەس. ءبىز 2015 جىلدان بەرى IT ماماندارىن دايارلاپ كەلەمىز. جىل سايىن جازعى لاگەر ۇيىمداستىرامىز. وتكەن جىلى ستۋدەنتتەرىمىز 100 «GPT» اگەنتىن ازىرلەدى. ءبىز جاساندى ينتەللەكت سالاسىنا كەلەتىن جاستاردىڭ ىنتاسىن ارتتىرعىمىز كەلەدى. قازىردىڭ وزىندە تۇلەكتەرىمىزدىڭ بىرنەشەۋى كرەمني القابىنداعى ستارتاپتارعا قاتىسىپ, 8 ميلليون دوللاردان استام ينۆەستيتسيا تارتتى. ولار ەندى ەلىمىزدەگى جي سالاسىن دامىتۋعا ۇلەس قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر. جاستاردى قىزىقتىراتىن باستى نارسە – جي-ءدىڭ شىعارماشىلىق مۇمكىندىگىنىڭ شەكسىزدىگى. بۇرىن باعدارلامالىق كود جازۋ ءۇشىن قانشاما ۋاقىت جۇمسالسا, قازىر بۇل ۇدەرىستى الگوريتمدەر ارقىلى جەدەلدەتۋگە بولادى.
– جاساندى ينتەللەكت بالالاردىڭ شىعارماشىلىق قابىلەتىنە اسەر ەتە مە؟
ەريك ديملا:
– بۇل سۇراق ءجيى قويىلادى. كوپشىلىك جي بالالاردىڭ شىعارماشىلىق قابىلەتىنە كەدەرگى كەلتىرەدى دەپ ويلايدى. بۇل – قاتە پىكىر. جاساندى ينتەللەكت – جاي عانا قۇرال. مىسالى, بالانىڭ قولىنا ءتۇرلى-ءتۇستى قارىنداش بەرسەڭىز, ول قيالىنداعى سۋرەتتەردى قاعازعا تۇسىرەدى. جي دە ءدال سونداي قۇرال. ول بالالاردىڭ شىعارماشىلىق ويلاۋ قابىلەتىن دامىتىپ, شىڭداي تۇسەدى.
دايىنداعان –
ايتولعان ءجۇنىسحان,
«Egemen Qazaqstan»
