ديپلوماتيالىق بايلانىس نىعايا بەرەدى

تاراپتار ورتاق تاريحي تامىرلار مەن ءداستۇرلى دوستىققا نەگىزدەلگەن سترا­تەگيالىق سەرىكتەستىكتى تەرەڭ­دەتۋگە بەيىلدىلىگىن قۋاتتاپ, ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ اۋقىمدى ماسە­لەلەرىن تالقىلادى. اتاپ ايت­قان­دا, ساياسي, ەكونوميكالىق, ەنەر­گەتيكالىق جانە مادەني-گۋماني­تارلىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ باسىم باعىتتارى قارالدى.

سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى 2024 جىلعى قاراشاداعى قازاقستان پرەزي­دەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بۋداپەشتكە ساپارى جانە 2023 جىلعى قاراشاداعى ماجارستان پرەمەر-ءمينيسترى ۆيكتور ورباننىڭ استاناعا ساپارى قورىتىندىسى بويىنشا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىن تالقىلادى.

كەلىسسوزدەر بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ودان ءارى كەڭەيتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. بىلتىر تاۋار اينالىمنىڭ كولەمى 4,4%-عا ءوسىپ, 200 ملن دوللارعا جۋىقتادى. تاراپتار ساۋدا اينالىمىن 1 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايتۋ بويىنشا مەملەكەت باسشىلارى قويعان ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن قوسىمشا شارالار قابىلداۋعا ۋاعدالاستى.

قازاقستان ەكونوميكاسىنا قۇيىلعان ماجارلىق تىكەلەي ينۆەستيتسيالار كولەمى 370 ملن دوللاردان استى. قازىرگى ۋاقىتتا جالپى قۇنى 700 ملن دوللار بولاتىن 16 بىرلەسكەن جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە ەنەرگەتيكا جانە ونەركاسىپ سەكتورلارىندا ماڭىزدى جوبالار بار. ماسەلەن, ماجار «MOL» مۇناي-گاز كومپانياسى باتىس قازاقستانداعى ءىرى گاز-كوندەن­سات كەن ورنى «روجكوۆسكوە» كەنىشىن يگەرۋگە 200 ملن دوللار ينۆەس­تيتسيا سالدى. «Globalia» كومپانيا­سى قازاقستاننىڭ بىرنەشە وڭىرىندە كۇن ەلەكتر ستانسالارىن سالىپ جاتىر. ال «UBM» حولدينگى بيىل 62 ملن دوللارلىق ءۇش قۇراما جەم زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن باستايدى.

سۇحبات شەڭبەرىندە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى باستامالار دا قاراستىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستاندا ماجار بانكتەردىڭ فيليالدارىن اشۋ, بۋداپەشتتە مۋلتيمودالدى جۇك تەرمينالىن سالۋ, قازاقستان مۇنايىنىڭ ماجارستانعا جەتكىزىلىمىن ارتتىرۋ, سونداي-اق ۋران مەن ستراتەگيالىق ماڭىزى بار مينەرالداردى ەكسپورتتاۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. وسى باعىتتاعى ماڭىزدى قادام بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق قوردى جاقىن ارادا قۇرۋ بولماق.

«ماجارستان – ءبىز ءۇشىن باۋىرلاس مەملەكەت, ءبىز ونىمەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىككە ەرەكشە ءمان بەرەمىز. ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ناقتى ءارى ءتيىمدى ناتيجەلەرمەن بايىتۋعا ۇمتىلامىز», دەدى م.نۇرتىلەۋ.

ءوز كەزەگىندە ماجار ءمينيسترى بۋداپەشتتىڭ استانامەن ساياسي عانا ەمەس, ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە مادەني سالالاردا دا ەكىجاقتى قاتىناستاردى تەرەڭدەتۋگە نيەتتى ەكەنىن راستادى.

ء«بىز قازاقستانمەن ىنتىماقتاس­تىقتى كەڭەيتۋگە دايىنبىز جانە بۇل ەكى ەلگە دە ۇلكەن پايدا اكەلەتىنىنە سەنىمدىمىز», دەدى پ.سييارتو.

ولار عىلىم جانە ءبىلىم سالاسىن­داعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزىنا دا ءمان بەردى. ماجارستان جىل سا­يىن قازاقستاندىق ستۋدەنتتەرگە 250 ءبىلىم گرانتىن ۇسىنادى. قازىرگى تاڭدا ماجار ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە 1000-عا جۋىق ستۋدەنتىمىز ءبىلىم الىپ جاتىر.

سونىمەن قاتار 2025 جىلعى مامىر ايىنان باستاپ شىمكەنت پەن بۋداپەشت اراسىندا تىكەلەي اۋە رەيسى اشىلادى. بۇل باۋىرلاس حالىقتار اراسىنداعى بايلانىس­تاردى ودان ءارى نىعايتىپ, ءتۇرلى سالالارداعى ىنتىماقتاستىققا جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋعىزادى.

كەلىسسوزدەر اياسىندا تاراپتار وڭىرلىك جانە جاھاندىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر, ونىڭ ىشىندە ەۋروپا مەن تاياۋ شىعىستاعى قاقتىعىستار جونىندە پىكىر الماس­تى. م.نۇرتىلەۋ قازاقستاننىڭ بۇۇ جارعىسىنىڭ قاعيداتتارىنا, سونداي-اق ەلىمىزدىڭ تەك بەيبىت جولمەن شەشۋگە باعىتتالعان تەڭگەرىمدى جانە پراگماتيكالىق سىرتقى ساياساتقا بەرىك ەكەنىن راستادى.

مينيسترلەر سونداي-اق بۇۇ, ەقىۇ جانە باسقا دا كوپ­جاق­تى ۇيىمدار اياسىنداعى ىنتى­ماقتاستىقتىڭ كەلەشەگىن تالقىلادى. ماجارستاننىڭ تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى (تمۇ) جۇمىسىنا بەلسەندى قاتىسۋىن ەرەكشە اتاپ وتكەن تاراپتار بۋداپەشتتە وتەتىن الداعى بەيرەسمي تمۇ ءسامميتىنىڭ ورتاق تۇركى مۇراسىمەن بايلانىسقان ەلدەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋداعى ماڭىزدى قادام بولاتىنىن جەتكىزدى.

كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بو­يىنشا ديپلوماتيالىق اكادەميا­لار اراسىنداعى ارىپتەستىك جانە ماجار ءتىلىن وقىتۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموران­دۋمدارعا قول قويىلدى.