– مارات ەلەۋسىز ۇلى, الماتىداي ءىرى مەگاپوليسپەن ىرگەلەس ءوڭىردىڭ وتكەن جىلعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا قانداي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلدى؟
– 2024 جىلدى قورىتىندىلاي كەلە, وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنداعى وڭ ناتيجەلەردى اتاپ وتۋگە بولادى. نەگىزگى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ ءوسىمى دۇرىس جولعا قويىلعان باسىمدىقتار مەن ءتيىمدى ىسكە اسىرىلعان شارالاردى كورسەتەدى. قىسقامەرزىمدى ەكونوميكالىق ينديكاتور 110,6%-دى قۇراپ, وبلىس رەسپۋبليكادا 8-ورىنعا شىقتى. بۇل ناتيجەگە نەگىزگى سالالارداعى تۇراقتى ءوسىم ەسەبىنەن قول جەتكىزىلدى. ماسەلەن, ونەركاسىپتە – 107,2%, قۇرىلىستا – 128,7%, ساۋدادا – 114,6%, كولىكتە – 120,9% ءوسىم قامتاماسىز ەتىلدى. 955 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, جوسپارلانعان كولەمنەن 5,8%-عا ارتىق ورىندالدى (901,9 مىڭ شارشى مەتر).
ينۆەستيتسيا تارتۋ جونىنەن تريلليونىنشى مەجەگە – 981 ملرد تەڭگەگە جاقىنداپ, وتكەن جىلعى دەڭگەيدەن 31%-عا ارتتى (737,7 ملرد تەڭگە). بۇل ينۆەستورلاردىڭ وبلىسقا دەگەن سەنىمىن, كاپيتالدى تارتۋداعى بەلسەندى جۇمىستى كورسەتەدى.
– وڭىردە ءوندىرىس ءورىسى كەڭەيىپ كەلە جاتقانى ءمالىم. بۇل باعىتتا قانداي جوسپارلار ىسكە اسادى؟
– وسى ۋاقىتقا دەيىن قول جەتكەن وڭ ناتيجەنى ودان ءارى جاقسارتۋ ماقساتىندا بىرقاتار ماڭىزدى باعىتتارعا نازار اۋدارۋىمىز قاجەت. وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن اگروونەركاسىپتىك كەشەن وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ لوكوموتيۆى بولىپ قالا بەرەدى, مۇندا ءوندىرىستى ارتتىرۋىمىز قاجەت. بيىل ونەركاسىپ ءونىمىن ءوندىرۋ كولەمىن 2,2 ترلن تەڭگەگە دەيىن جەتكىزۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر. جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىندار ءوز ءوندىرىسىن قايتا ينۆەستيتسيالاپ, ءونىم كولەمىن ارتتىرۋى كەرەك.
كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل ,«EQ»
وبلىستى دامىتۋعا ينۆەستيتسيا تارتۋ جۇمىسىمىزدىڭ باستى باسىمدىعى بولىپ قالا بەرەدى. وتكەن جىلى ينۆەستيتسيا كولەمى 981 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزىلدى, بيىلعى جوسپار – 1,4 ترلن تەڭگە. باسىم سەكتورلاردا 412 ملرد تەڭگەگە 40-تان استام ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. بۇرىن بەكىتىلگەن مەموراندۋمدارعا قاتىستى جوبالاردى قوسا العاندا, وسى پۋلدى ۇلعايتۋ قاجەت. ينۆەستورلارعا جەر ۋچاسكەلەرىن, بوس عيماراتتاردى, سالىقتىق جەڭىلدىكتەردى, مەملەكەتتىك قولداۋعا قولجەتىمدىلىكتى, ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ اشىق تەتىكتەرىن ۇسىنا وتىرىپ, قولايلى جاعدايلار جاساۋ قاجەت. بۇل باعىتتا كاسىپكەرلىك باسقارماسىنا, اۋدان, قالا اكىمدەرىنە جۇمىستى كۇشەيتۋ تاپسىرىلدى.
بيىل ورىنداۋدى قاجەت ەتەتىن كوپتەگەن اۋقىمدى جوبالار مەن ماڭىزدى مىندەتتەر بار. وبلىس ورتالىعى قوناەۆ قالاسى مەن الاتاۋ قالاسىن كەشەندى دامىتۋ الماتى اگلومەراتسياسىنىڭ كوپتەگەن ماسەلەلەرىن شەشىپ, الەۋەتىن ۇتىمدى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اگلومەراتسيانى دامىتۋ ماقساتىندا الماتى قالاسى مەن وبلىس اكىمدىگى اراسىندا كەڭەس قۇرىلىپ, 2024–2028 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.
وبلىس ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى – تۋريزم سالاسى. سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ باعىتىندا دا ماڭىزدى قادامدار جاسالىپ جاتىر. سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋ بويىنشا كەشەندى جوسپارلار ازىرلەنىپ, بىرقاتار جوبا ىسكە اسىرىلادى. بۇل جوبالار جاڭا وندىرىستەر مەن كاسىپورىنداردىڭ اشىلۋىنا, جۇمىس ورىندارىنىڭ قۇرىلۋىنا ىقپال ەتەدى.
– اگروونەركاسىپ سالاسىنداعى سەرپىلىس قانداي؟ كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا دايىندىق نازاردا ما؟
– وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ جەتەكشى سالالارىنىڭ ءبىرى – اۋىل شارۋاشىلىعىندا دا اتقارىلاتىن جۇمىستار جەتەرلىك. مەملەكەت باسشىسى الداعى ءۇش جىلعا اۋقىمدى مىندەتتەر قويىپ, اگروونەركاسىپ كەشەنىندە ناقتى سەرپىلىسكە قول جەتكىزۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا دايىندىقتى قازىردەن باستاۋىمىز قاجەت. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ, ءتيىستى ساپاداعى تۇقىمداردىڭ, جانار-جاعارماي ماتەريالدارىنىڭ دايىندىعىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. وسى ماقساتتاردى قارجىلاندىرۋ دەڭگەيى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 3,3 ملرد تەڭگەگە ارتتى (2024 – 8,3 ملرد تەڭگە, 2025 – 11,6 ملرد تەڭگە). ءۇش جىل ىشىندە اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ۇلەسىن 70%-عا دەيىن ۇلعايتۋ ماقساتى قويىلىپ وتىر.
شيكىزات بازاسى مەن لوگيستيكانىڭ وراسان زور الەۋەتىن ەسكەرە وتىرىپ, كۇش-جىگەردى جۇمىس ىستەپ تۇرعان قايتا وڭدەۋ وندىرىستەرىن جاڭعىرتۋعا, قايتا قۇرۋعا باعىتتاۋ قاجەت. «كەگەن مياسپروم», «پريما قۇس» فابريكاسى, «وسپانوۆا» بالىق وڭدەۋ كەشەنى سياقتى ءىرى كاسىپورىندار بيىل الەۋەتتەرىن كورسەتۋى كەرەك. سونداي-اق ءسۇت-تاۋار فەرمالارىن كەڭەيتۋ باعدارلاماسى اياسىندا 2024 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 13 جوبانى ىسكە اسىرۋعا 15 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, ولاردىڭ تەك 2 جوباسى (650 باسقا) قولدانىسقا ەنگىزىلدى.
– تۇرعىندار تىعىز قونىستانعان الماتى وبلىسىندا تۇرعىن ۇيگە دەگەن سۇرانىس ارتپاسا كەمىمەسى انىق. بۇل باعىتتا قانداي جۇمىستار اتقارىلدى؟
– بۇگىندە وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ ماڭىزدى ينديكاتورى – قۇرىلىس سەكتورىنداعى ءوسىمنىڭ جوعارى قارقىنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ قارقىنى جاقسى – كولەمى 1 ملن شارشى مەترگە جاقىندادى. بيىل 787,5 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى قولدانىسقا بەرۋ جوسپارلانعان. بۇل كولەمدى قوناەۆ, الاتاۋ قالالارىنىڭ دامۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇلعايتۋعا بولادى. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق سەكتوردى جاڭعىرتۋ بويىنشا 33,2 ملرد تەڭگەگە ينجەنەرلىك جەلىلەردى سالۋ, رەكونسترۋكتسيالاۋدىڭ 97 جوباسىن ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە باسىم بولىگى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, سۋ بۇرۋ جوبالارى: سۋمەن جابدىقتاۋ, سۋ بۇرۋ – 22,7 ملرد تەڭگەگە 50 جوبا, گازبەن جابدىقتاۋ – 3,8 ملرد تەڭگەگە 18 جوبا, ەلەكترمەن جابدىقتاۋ – 5 ملرد تەڭگەگە 20 جوبا, جىلۋمەن جابدىقتاۋ – 1,7 ملرد تەڭگەگە 9 جوبا.
حالىقتى الەۋمەتتىك قولداۋدا بيىلدان باستاپ بىرقاتار جاڭالىق ەنگىزىلەدى. اتاپ ايتساق, 2025–2030 جىلدارعا ارنالعان ينكليۋزيۆتى ساياسات تۇجىرىمداماسى قابىلداندى, وندا ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامداردىڭ قوعامعا تولىققاندى الەۋمەتتىك ىقپالداسۋىنا جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار كوزدەلگەن.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسىن پايدالانا وتىرىپ, مەملەكەتتىك جانە مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ جۇيەلەرىمەن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ تەتىگى ترانسفورماتسيالانادى. بۇل شىن مانىندە مۇقتاج ازاماتتاردى انىقتاۋعا, ولارعا ماقساتتى قولداۋ كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇدان بولەك, جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ جىلى شەڭبەرىندە جۇمىسشى كادرلاردى دايارلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, جۇمىس بەرۋشىلەردى مامانداردى وقىتۋعا تارتۋ, ولاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ, سونداي-اق جۇمىسشى كاسىپتەرىنىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار جوسپارلانعان.
– وبلىستىڭ ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا دا توقتالا وتسەڭىز.
– ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا بيىل 2 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن, وقىتۋمەن قامتۋدى 95%-عا دەيىن ۇلعايتۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر. قازىرگى كورسەتكىش – 93,7%. وسىعان بايلانىستى, قارجىلاندىرۋ كولەمىن ۇلعايتا وتىرىپ, بارلىق تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن جەكە بالاباقشالار اشۋ قاجەت. سونىمەن قاتار بيىلدان باستاپ ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە «بالا ءۇشىن اقشا» قاعيداتى بويىنشا ۆاۋچەرلىك قارجىلاندىرۋدى ەنگىزۋ جوسپارلانعان.
ورتا ءبىلىم بەرۋدە 14,2 مىڭ وقۋشى ورنى مەن 4 جاتاقحاناعا بارلىعى 18 مەكتەپ ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق اۋىلدىق مەكتەپتەردى جاڭعىرتۋ جوباسى ىسكە اسقالى جاتىر. وندا ءبىزدىڭ وبلىس بويىنشا تىزىمگە 91 مەكتەپ كىردى. ونىڭ ىشىندە 19-ىن (11,4 ملرد تەڭگە) اعىمداعى جىلى جوندەۋ جوسپارلانعان. مەكتەپتەردى جاڭا موديفيكاتسياداعى كابينەتتەرمەن جابدىقتاۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەت.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا «اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» جوباسى بويىنشا 37 نىساننىڭ, سونداي-اق وتكەن جىلدان اۋىسپالى 6 نىساننىڭ قۇرىلىسى جالعاسىپ جاتىر. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايتۋعا 6,1 ملرد تەڭگە ءبولىندى. حالىق مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ساپاسىزدىعىنا الاڭدايدى. انا ءولىمىنىڭ, قان اينالىمى جۇيەسى اۋرۋلارىنان بولاتىن ءولىمنىڭ ءوسۋى بايقالادى. تىنىس الۋ ورگاندارىنىڭ اۋرۋلارى, سونىڭ ىشىندە پنەۆمونيا, جاراقات الۋ, ۋلانۋ سانى ءوستى.
– مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا تسيفرلاندىرۋ سالاسىندا قول جەتكىزىلگەن ناتيجەلەردى كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزى مەن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن جانداندىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل باعىتتا قانداي ءىس-شارالار قولعا الىنىپ جاتىر؟
– وبلىستا IT سالاسىنىڭ ناتيجەلى جۇزەگە اسۋى باعىتىندا بىرقاتار شارا اتقارىلۋعا ءتيىس. اتاپ ايتقاندا, بارلىق سالادا باسقارۋ ۇدەرىسىن اۆتوماتتاندىرۋ, ءتيىمدى مونيتورينگ جاساۋ ءۇشىن تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ قاجەت. مەملەكەتتىك-جەكەشەلىك ارىپتەستىك اياسىندا 9 100 بەينەباقىلاۋ, 325 جول قاۋىپسىزدىگى كامەرالارىنىڭ ۋاقتىلى, ساپالى ورناتىلۋىن, Data-center جوباسى بويىنشا اعىمداعى جىلى جوسپارلانعان جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ – باستى نازاردا. سونداي-اق «قولجەتىمدى ينتەرنەت» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا رەسپۋبليكالىق جولداردى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتۋ, بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋ مەن QR-قولتاڭبا سياقتى جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ, «اقىلدى قالالىق ينفراقۇرىلىم» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا قولداۋ كورسەتۋ, توتەنشە جاعدايلار بويىنشا جەدەل حابارلاما جۇيەسىن قۇرۋ, ونىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ۇلبوسىن يسابەك,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى وبلىسى
