سۋرەت: freepik.com
كەزدەسۋ بەيجىڭ دەكلاراتسياسىنىڭ 30 جىلدىعىنا جانە بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ «ايەلدەر. بەيبىتشىلىك. قاۋىپسىزدىك» 1325-قاۋلىسىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالدى. بۇل – ايەلدەردىڭ قۇقىقتارىن كەڭەيتۋگە جانە گەندەرلىك تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان نەگىزگى حالىقارالىق قۇجاتتار.
بەيجىڭ دەكلاراتسياسى مەن ءىس-قيمىل پلاتفورماسى 1995 جىلى ايەلدەردىڭ ءتورتىنشى دۇنيەجۇزىلىك كونفەرەنتسياسىندا قابىلداندى. قۇجاتتا ايەلدەر مەن قىزداردىڭ 12 ماڭىزدى پروبلەمالىق باعىتتاعى (كەدەيلىك, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, قارۋلى قاقتىعىستار, ەكونوميكالىق جانە ساياسي مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋ, ينستيتۋتسيونالدىق مەحانيزمدەر, ادام قۇقىقتارى, باق, قورشاعان ورتا) قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە ارنالعان ستراتەگيالىق ءىس-شارالار كورسەتىلىپ, ولاردى شەشۋ جولدارى ۇسىنىلعان. اتالعان كونفەرەنتسيادا الەم ەلدەرى بىرىگىپ (189 ەل), كەمسىتۋشىلىكسىز الەم – تەڭدىك, ادىلەتتى جانە بەيبىتشىلىك الەمىن قۇرىپ, وعان ارەكەت ەتۋگە ۋادە بەردى.
ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرى بويىنشا «بۇۇ-ايەلدەر» كەڭسەسىنىڭ وڭىرلىك ديرەكتورى بەلەن سانس لۋكەنىڭ ايتۋىنشا, ايەلدەر الەم بويىنشا پارلامەنتتەگى ءاربىر ءتورتىنشى ورىنعا يە, بۇل ون جىل بۇرىنعىدان ايتارلىقتاي كوپ. دۇنيە جۇزىندە جاھاندىق گەندەرلىك الشاقتىقتى جويۋعا باعىتتالعان 56 قۇقىقتىق رەفورما جۇرگىزىلگەن. باستى نازار ورتالىق ازياعا اۋدارىلعان.
– ايەلدەر اراسىنداعى زورلىق-زومبىلىققا كەلەتىن بولساق, اتاپ وتۋگە تۇرارلىق ءۇش نەگىزگى ماسەلە بار. ءبىرىنشى, قازاقستاننىڭ 2024 جىلى وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ تۋرالى جاڭاشىل زاڭى ايەلدەر مەن قىزداردى قورعاۋداعى ماڭىزدى قادام بولدى. ەكىنشى, تاجىكستان تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ تۋرالى قايتا قارالعان زاڭدى قابىلدادى. بۇل زورلىق-زومبىلىقتان امان قالعاندارعا تەگىن مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ەرەجەلەرىن قامتيدى. ءۇشىنشى, قازاقستان, قىرعىزستان جانە وزبەكستانمەن بىرگە بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كەڭەسىنىڭ تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتى جويۋ تۋرالى العاشقى قارارىن ەنگىزدى. سونداي-اق قازاقستان, قىرعىزستان جانە وزبەكستاننىڭ قاتىسۋىمەن گەندەرلىك زورلىق-زومبىلىقتى توقتاتۋ جونىندەگى ورتالىق ازيا اليانسىن قۇرۋ ارقىلى 35 ميلليون ايەل مەن قىزدىڭ ءومىرى جاقساردى, – دەدى بۇۇ وكىلى.
اتالعان وتىز جىلدا گەندەرلىك ساياساتتاعى جۇمىستار ايتارلىقتاي ناتيجەلى بولعانىمەن بەلەن سانس لۋكەنىڭ مالىمەتى بويىنشا بۇل سالادا تەڭدىككە جەتۋگە ءالى دە جۇزدەگەن جىل قاجەت.
جوعارى دەڭگەيدەگى حالىقارالىق كەزدەسۋدە مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى, پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ توراعاسى ايدا بالاەۆا قازاقستاننىڭ 1995 جىلى بەيجىڭ دەكلاراتسياسىنا قوسىلعان ساتتەن باستاپ ۇلتتىق جانە حالىقارالىق باسىمدىقتاردى ۇشتاستىرىپ, تۇراقتى گەندەرلىك ساياسات قالىپتاستىرۋ باعىتىن بەرىك ۇستانعانىن اتاپ ءوتتى.
– بۇل ۇدەرىس ەڭ الدىمەن ناقتى قۇرىلعان ينستيتۋتسيونال تەتىكتەردىڭ جۇيەسىنە نەگىزدەلەدى. 2022 جىلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسقان اۋقىمدى كونستيتۋتسيالىق رەفورما كونستيتۋتسيالىق سوتتى قايتا قالپىنا كەلتىرىپ, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ينستيتۋتىن بەكىتتى. مەن بۇل وزگەرىستەردىڭ ماڭىزىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. ويتكەنى قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارىنىڭ كۇشەيۋى گەندەرلىك تەڭدىكتى ىلگەرىلەتىپ, قورعاۋ ءۇشىن سەنىمدى جاعداي جاسايدى, – دەدى ا.بالاەۆا.
وسى ماقساتتا ەلىمىزدە پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن 2023 جىلى ءوڭىر باسشىلارى جانىنان گەندەرلىك ماسەلەلەر جونىندەگى كەڭەسشى ينستيتۋتى قۇرىلدى. ال ەلىمىزدەگى گەندەرلىك ساياساتتى قالىپتاستىرۋ جانە جۇزەگە اسىرۋعا جاۋاپتى نەگىزگى مەملەكەتتىك ورگان – مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى. مينيسترلىك قۇرامىندا ارنايى كوميتەت جۇمىس ىستەيدى.
سونداي-اق كەزدەسۋگە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارى باسشىلارى, سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اقان راحمەتۋللين, پارلامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دانيا ەسپاەۆا, كونستيتۋتسيالىق سوت توراعاسى ەلۆيرا ءازىموۆا جانە ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى قاتىسىپ, پىكىر ءبىلدىردى.
