اقكەلىندە مەكتەپ اشقان «ساكەن اعاي»

ساكەن اعاي اشقان اقكەلىن مەكتەبى قازىرگى پاۆلودار وبلىسى اۋماعىنداعى تۇڭعىش مەكتەپ بولعانىن تاريح پاراق­تارىن اقتارىپ وتىرىپ بىلدىك.

اقكەلىندەگى مەكتەپتىڭ سۇلباسى

بيلىگى مەن اتاق-داڭقى ەرتىس-بايان ەلىنە عانا ەمەس, ءدۇيىم قازاق جەرىنە كەڭ تاراعان مۇسا مىرزا, مۇسا شورمانوۆتىڭ تۋعانىنا بيىل 207 جىل تولسا, سادۋاقاس شورمانوۆقا 175 جىل تولىپ وتىر. مۇسا شورمانوۆ جاستايىنان ەل باسقارۋ ىسىنە ارالاسىپ, باياناۋىل سىرتقى وكرۋگىندە شامامەن 15 جىلداي اعا سۇلتان بولعان. ودان سوڭ ومىردەن وتكەنشە باتىس-ءسىبىر گەنەرال-گۋبەرناتورىنىڭ قازاقتار بو­يىنشا كەڭەسشىسى قىزمەتىن اتقاردى. مۇسا مىرزانىڭ ەلىنە جاساعان جاقسىلىعى, قازاق بالالارىن مەدرەسە, گيمنازيا مەن جوعارى وقۋ ورنىنا جىبەرىپ, ولارعا قارجىلاي قولداۋ كورسەتكەن, جاردەم بەر­گەنى كوپتەگەن كىتاپتا جازىلىپ ءجۇر. شورمانوۆتار اۋلەتى قازاق حالقىنىڭ شارۋاشىلىعى مەن قاجەتتىلىگىن قورعاۋ ىسىندە پاتشا وكىمەتىنە تالاي مارتە جۇگىنگەن. اعا سۇلتان دۇنيەدەن وتكەندە اۋليە ءماشھۇر ءجۇسىپتىڭ:

ء«دىن شىراعىن جاندىردىڭ,

باياندايىن قالاعا مەشىت-مەدرەسە سالدىردىڭ.

نۇر بالقىپ راۋشان جۇزىڭنەن,

جۇرتتىڭ مەيىرىن قاندىردىڭ», دەپ جوقتاعانى مۇسا مىرزانىڭ ەلىنە بارىنشا جاناشىر ازامات بولعانىن اڭعارتسا كەرەك.

سادۋاقاس شورمانوۆ

باياناۋىلدىق بەلگىلى ولكەتانۋشى التىنبەك قۇرمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, رەسەيدىڭ وتارلاندىرۋ ساياساتىنان باياناۋىل توڭىرەگىندەگى ءىرى بايلار مەن مىرزالار كوپ زارداپ شەككەن. 1868 جىلى باياناۋىل سىرتقى وكرۋگى جابىلىپ, مۇسا شورمانوۆ قازىرگى «شورمان سىزى» دەپ اتالاتىن قۇيقالى جەردەن اقكەلىنگە كوشىرىلەدى (قازىرگى مۇسا شورمان اۋىلى). ونىڭ الدىندا 1853 جىلى اقكەلىن مەكەنىنە ءۇي سالۋ تۋرالى 18 ادامنىڭ قولى قويىلعان قولحات بار (قر مەملەكەتتىك ارحيۆىندە ساقتاۋلى). قولحاتتا اتالعان جەرگە اعاش ۇيلەر سالىپ, كەيىنىرەك ەگىن ەكپەكشىمىز دەلىنگەن. وعان مۇسا شورمانوۆتىڭ ءمورى باسىلعان.

– مۇسا مىرزا اقكەلىنگە كوشەردە باتىس-ءسىبىر گەنەرال-گۋبەرناتورىمەن ديىرمەن ورناتامىن, ورىس-قازاق مەكتەبىن اشامىن دەگەن كەلىسىممەن بارعان ەكەن. مەكتەپ اشۋ يدەياسى اكەسىنىكى بولعانىمەن, ونى تۇڭعىش ۇلى سادۋاقاس جۇزەگە اسىردى. سادۋاقاس بيلىكتە وتىرماعان, مانساپقا قىزىقپاعان, ءوز ورتاسىندا پاراساتتىلىعىمەن تانىلعان جان بولعان دەسەدى. قازاقتىڭ وقىعان جاس­تارىن جانىنا ءۇيىر ەتىپ, ولارعا ءاردايىم قامقورلىق جاساعان. اقكەلىن مەكتەبى 1903 جىلى 4 كلاستىق ورىس-قازاق مەكتەبى بولىپ اشىلعانىمەن, وقىتۋ كوبىنە ورىس تىلىندە جۇرگىزىلىپتى. بۇل مەكتەپكە العاشقى جىلى بارعانداردىڭ قاتارىندا قانىش ساتباەۆتىڭ اعاسى عابدۇلعازيز بار. ودان سوڭ بالا قانىش 7 شاقىرىم جەردەگى اۋىلى­نان تايمەن كەلىپ ءجۇرىپ ءبىلىم العان. ول تۋرالى الكەي مارعۇلان اتامىزدىڭ ەڭبەكتەرىندە بار. قانىشپەن بىرگە ءبىلىم العاندار قاتارىندا مۇحامەدجانوۆ دەگەن الاشوردالىق بولعان, ونى كەيىن بولشەۆيكتەر ابدەن ۇرىپ, اقىل-ەسىن كەم قىلعانىن ايتاتىن ۇلكەندەر, دەيدى ولكەتانۋشى.

جالپى, حح عاسىر باسىندا باياناۋىل جەرىندە تۇڭعىش مەكتەپ اقكەلىندە اشىلسا, كەيىنىرەك جوعارى قىزىلشىلىك (تورايعىر اۋىلى ماڭىندا) جانە اقمەكتەپتە (قازىرگى بىرلىك اۋىلدىق وكرۋگى) پايدا بولادى. جۇمات دوسقاراەۆ ۇستازدىق ەتكەن جوعارى قىزىلشىلىكتە ەرمۇحان بەكماحانوۆ, شاپىق شوكين, سالكەن سۇبحانبەردين, عابباس جۇماتوۆ وقىسا, اقمەكتەپتە اتاقتى پارتيزان جىلبەك اعادىلوۆ ءبىلىم العان. دالا حالقىنىڭ تىلەگى بويىنشا مۇنداي وقۋ ورىندارى پاۆلودار ويازىنىڭ بىرنەشە جەرىندە – قاراوبا, مارالدى, باياناۋىل, تەرەڭكول, شاقشان بولىستارىندا پايدا بولادى.

اقكەلىن بولىسىنداعى قازاق جەتكىن­شەك­تەرى ءۇشىن اشىلعان تۇڭعىش مەكتەپ زامانىندا سول تۇستاعى مەكتەپتەرمەن سالىستىرعاندا, كونتەرىمدى جاعدايدا بولعانى مەدەۋ سارسەكەنىڭ «قانىش ساتباەۆ» كىتابىندا جازىلادى. وعان سادۋاقاس شورمانوۆتىڭ وسى مەكتەپتە قامقورشى رەتىندە تاعايىندالۋى ىقپال ەتكەن. تۇڭعىش مەكتەپكە ءىنىسى ءبىلالدىڭ ءىزباسارى كوكەننىڭ اعاشتان قيىلعان, قالا ۇلگىسىمەن استى-ءۇستى تاقتايلانىپ, تەرەزەلەرى شىنىلانىپ سالىنعان ەكى بولمەلى ءۇيى سىيعا تارتىلعان. مەكتەپتى ۇيىمداستىرۋ, وعان مۇعالىمدەر مەن شاكىرت تابۋدا قانىشتىڭ اكەسى يمانتاي ساتباەۆ تا قىزمەت ەتكەن.

بىلتىر جازدا قانىش اعا تۋرالى مالىمەتتەر ىزدەپ ءجۇرىپ, مۇسا شورمانوۆ اۋىلى جانىنداعى ەسكى مەكتەپتىڭ ورنىندا بولعانىمىز بار ەدى. ارداگەر پەداگوگ, ولكەتانۋشى قايريدەن مۇزافاروۆ سول ساپارىمىزدا شورمانوۆتاردىڭ ءۇيى ورنالاسقان تاريحي اۋماق پەن مۇسا, سادۋاقاس شورمانوۆتاردىڭ سۇيەگى جاتقان «اقكەلىن تاريحي-مەموريالدىق كەشەنىن» اسىقپاي ارالاتىپ, ءبىراز سىرعا قانىقتىردى. كەشەن سەنات دەپۋتاتى, «ق.ي.ساتباەۆ حالىقارالىق قورى» قق قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى التىنبەك نۇح ۇلىنىڭ باستاماسىمەن 2018 جىلى سالىنىپ, ءۇي مەن مەكتەپ بولعان جەرگە بەلگىتاس ورناتىلعان.

– قاراعىم, مۇسا مىرزادان كەيىن ساكەن اعايدىڭ ەلىنە جاساعان ەڭبەگى ولشەۋسىز بولعان. سادۋاقاس مۇسا ۇلى مۇسىلمانشا دا, ورىسشا دا وقىعان, تومدا ءبىلىم العان, ءوز قاتارلاستارىنىڭ ساۋاتتىسى. مانساپقا قۇمارتپاعان, بىراق ءوزىنىڭ پاراساتى مەن ادامگەرشىلىگىنىڭ ارقاسىندا سول زامانداعى زيالىلاردىڭ الدىندا جۇرگەن. ءبىرجان سالدىڭ سارا قىزبەن ايتىسىندا:

«ارقادا ءبىر قۇتىم بار –

مۇسا, شورمان,

ارىدەن كەلە جاتقان ول ءبىر قورعان.

مۇسانىڭ بەل بالاسى – سادۋاقاس.

قۇتقارعان تالاي جاندى تۇسكەن توردان», دەگەنى بار. ءوز بەدەلىن سالىپ, اقىن ءمادي باپي ۇلىن, قۋاندىق رۋىنان قياش دەگەن ادامنىڭ جالعىز ۇلىن تۇرمەدەن بوساتقىزىپ جىبەرگەن, دەپ باستادى اڭگىمەسىن قايريدەن اقساقال.

ەل اۋزىنداعى اڭىزدىڭ بىرىندە رەسەي پاتشاسى الەكساندردىڭ قابىلداۋىنا مۇسا مىرزا ۇلى سادۋاقاسپەن بارعانى ايتىلادى. پاتشا قازاق باسقارۋشىلارىنان نە بۇيىمتايلارىڭ بار دەپ سۇراعاندا مۇسا مىرزا: «مەندە ءوتىنىش جوق, بالامدا بولماسا», دەيدى. سوندا جاس سادۋاقاس: «رەسەيدىڭ شەتىن جايلاعان تۇتقىنعا تۇسكەن, ايداۋدا جۇرگەن ادامداردى بوساتساڭىز», دەپ سۇراعان ەكەن. پاتشا ءوتىنىشتى ورىنداۋعا ۋادە بەرىپ, قازاقتان تۇتقىنعا الىنعان كوپ ازامات بوساپ شىعىپتى دەسەدى. ساكەن اعايدىڭ شاراپاتى تورايعىر ءبيدىڭ جۇراعاتتارىنا دا تيگەن. كەنەسارى حاننىڭ كوتەرىلىسىن جاقتاعان تورايعىر بي يتجەككەنگە ايدالىپ كەتكەندە, ناعاشىلارىن جاعالاپ قالعان ءبيدىڭ ۇرپاقتارىن باياناۋىلعا الدىرىپتى.

گ.تەرەنتەۆ پەن اسفەنديار شورمانوۆ

سادۋاقاس شورمانوۆ زامانىندا اقىندىعىمەن تانىلعان. قازىرگى ەل اراسىندا تانىمال «ارداق», «ىڭكار», «باياناۋىل» جانە تاعى باسقا اندەردىڭ ءسوزىن جازىپ, ونى اتاقتى ءانشى جارىلعاپبەردى ەلگە تاراتتى. ورىسشا العان ءبىلىمىن قازاق حالقىنىڭ رۋحاني ورلەۋىنە ارناعان ساكەن اعاي 1897 جىلى پەتەربورعا بارعان ءبىر ساپارىندا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىن زەرتتەۋشى عالىم پ.مەليورانسكيگە 163 بەتتەن تۇراتىن قولجازبا تاپسىرادى. وندا اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ جانە وزگە دە قازاق اقىندارىنىڭ ولەڭدەرى, قازاق حالقىنىڭ 178 ماقالى قامتىلعان. س.شورمانوۆتىڭ اقىندىعى جايىندا كەزىندە كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى سماعۇل سادۋاقاس ۇلى: «ماعجان جۇماباەۆتان كەيىن, حال-قا­دىرىن­شە قازاق اقىندارىنىڭ اراسىنان س.شورمانوۆتى ايتۋعا بولادى» دەپ باعا بەرىپ كەتكەن. ال ساكەن مۇسا ۇلىنىڭ 1907 جىلى قازاندا باسىلىپ شىققان «اۋشى» («اڭشى») كىتابى قازاق اڭشىلىقتانۋ عىلىمىنداعى العاشقى ەڭبەك رەتىندە باعالانىپ وتىر.

ەلدىڭ تۇرمىس جاعدايى, قوعامداعى اۋىرتپالىق اقىننىڭ ساناسىندا ۇيالاعان كوكەيكەستى ماسەلەنىڭ ءبىرى ەدى. «ايقاپ» جۋرنالى مەن «دالا ءۋالاياتىنىڭ گازە­تىندە», «قازاق» گازەتىندە جارىق كور­گەن ء«ورتتىڭ زيانى», ء«شولدى سۋلاۋ», «باياناۋىل جايى», «ەلدىڭ تۇرمىس ءحالى, شارۋاشىلىعى تۋرالى», «ەسكى ءھام جاڭا بيلەر», «ۋگولوۆنىيلارعا جەڭىلدىك» جانە ت.ب. ماقالالارى بۇعان دالەل.

ولكەتانۋشى سەرىك جاقسىباەۆتىڭ ەرتەرەكتە جازعان «سادۋاقاس شورمانوۆتى بىلەمىز بە؟» اتتى ماقالاسىندا بىلاي دەپ كەلتىرىلەدى: «مۇحامەتعالي تولەباي ۇلىنىڭ «دالا ءۋالاياتى گازەتiنiڭ» 1890 جىلعى 19-سانىن­دا باسىلعان «قارقارالىدان حات» اتتى ماقالاسىندا: «گازەت وقۋشىلارعا باياناۋلادان ەكi كiسiنiڭ ءسوزi ۇنامدى تيiپ, كوڭiلدەنiپ وقيدى. بiرi – سادۋاقاس مۇسا ۇلى شورمانوۆ دەگەننiڭ ءسوزi. اتاسى جاقسى بولعان ادام ەدi, جاقسىنىڭ بالاسى جۇرتقا ءجونسiز ءسوزدi ايتپايدى عوي. ءجون ءسوز ايتاتۇعىننىڭ تاعى بiرi – ءجۇسiپ كوپەەۆ دەگەن. ءسوزi, قارا ءسوزi بولسا دا, ولەڭمەن بولسا دا ءدامدi بولىپ, جانە وسى زامانداعى ادامداردىڭ قىلىپ جۇرگەن iسiنە تۋرا كەلەدi», دەپ ءوز پiكiرiن بiلدiرۋi – ەش ءشۇباسiز شىندىق». بۇعان قاراپ س.شورمانوۆتىڭ سول تۇستاعى پۋبليتسيستيكاسى قازاق وقىرماندارىنا اسا تانىمال بولعانىن بىلەمىز.

– ساكەن اعاي نەگىزىن سالعان مەكتەپ جا­يىندا سۇراپ وتىرسىڭ عوي. سول مەكتەپتىڭ تاريحى تۋرالى ايتىپ بەرەيىن. اقكەلىن بولىسى بولىپ تۇرعاندا مىناۋ جەردە شورمانوۆتاردىڭ اعاشتان سالعان 6 ءۇيى بولعان. ول ۇيلەردىڭ سۋرەتىن 1890 جىلى رەسەيلىك فوتوگراف سامۋيل دۋدين «مۇسا شورمانوۆتىڭ قىستاۋى» دەپ ءتۇسىرىپ, كەيىن كۋنستكامەراعا وتكىزگەن. سۋرەتتىڭ كوشىرمەسىن جەرگىلىكتى عالىم تيمۋر سماعۇلوۆ پەتەربوردان تاۋىپ اكەلدى. الگى 6 اعاش ءۇيدىڭ ءبىرى مەكتەپ بولسا, تاعى ءبىرى حاتتاردى ساقتايتىن كەڭسە رەتىندە قىزمەت اتقارىپتى. 1928 جىلى بولشەۆيكتەر «شورمان اۋلەتىنەن قالعان بەلگىلەردى قۇرتۋ كەرەك» دەگەن ۇرانمەن وسى ۇيلەردىڭ بەسەۋىن بۇزىپ, قازىرگى قاراعاندى وبلىسىنىڭ شالقار دەگەن جەرىنە ء(بىزدىڭ اۋىلدان 50 شاقىرىم) اپارىپ, اسحانا مەن جاتاقحانا سالادى. ول جەردە كورۋند مينەرالى وندىرىلگەن. سولاردىڭ اراسىندا مەكتەپ تە بۇزىلىپ كەتتى. ال جالعىز قالعان ءۇي كوپكە دەيىن ۇجىمشار قاجەتتىلىگىنە پايدالانىلىپ, كەيىن ونى دا بۇزىپ, اۋىل ورتالىعىنا كوشىرەدى. قايتادان مەكتەپ جاساعىسى كەلگەندەرىمەن قۇرىلىس بىلمەۋدىڭ سالدارىنان ءىشى وتە سۋىق بولىپ, يەسىز قالىپ قويادى. شامامەن 1972–1973 جىلدارعا دەيىن تۇردى. بالا كەزىمدە ول ءۇيدى كوردىم. ال قانىش ساتباەۆتىڭ 90 جىلدىعىندا اۋىلعا مۋزەي اشۋ كەرەك بولعاندا بىرنەشە اداممەن دەرەك ىزدەپ, 90-نان اسقان نۇقىش اقساقالدىڭ ۇيىندە بولعان ەدىك. نۇقىش ءساتباي اۋلەتىنىڭ جىلقىسىن باقتى. سوندا جوعارىداعى دەرەكتەردىڭ ءبىرازىن سۇراپ بىلدىك. كەڭەس وكىمەتى شورمانوۆتار اۋلەتىنىڭ سوڭىنا شام الىپ تۇسكەنى سونداي, ۇيلەردىڭ ورنىنا كەيىن مال ۇستايتىن ۇلكەن قورالار سالىپ جىبەرگەن. شورمانوۆتار ءۇيىن كامپەسكەلەپ جاتقاندا, مۇسا مىرزا پاي­دالانعان مورمەن كىشكەنتاي بالا ويناپ وتىرعان ەكەن. شولاق بەلسەندىلەر الگى زاتتى بايقاماي قالادى. سول ءمور كەيىن ۇيلەر بۇزىلعاندا توپىراق استىندا قالا بەرىپ, ارادا كوپ جىل وتكەندە عالىمدار ىزدەپ تاپتى. تابىلعان وزگە زاتتارعا قاراپ, مەكتەپ ورنىن دا انىقتادى, دەپ اڭگىمەسىن جالعاستىردى قايريدەن اقساقال.

ولكەتانۋشى شورمان اۋلەتىنىڭ شىڭعىس ءۋاليحانوۆ تۇقىمىمەن, قانىش­تىڭ اتاسى ءساتباي بالالارىمەن بايلانىستا بولعانى تۋرالى دەرەكتەردى دە شولىپ ءوتتى. شورمان بيدەن ءتورت ۇل تۋعان – مۇسا, مۇستافا, يسا, ءاۋجان. ولاردىڭ اتىمەن اتالاتىن تاريحي جەرلەر, اڭىز اڭگىمەلەر بارشىلىق. اۋىلدان اۋدەم جەردە ء«اۋجان كەرەگەتاسى» دەيتىن تاۋ بار. ول جەردە «قانىش» ءفيلمى تۇسىرىلگەن. مۇستافانىڭ قاناپيا دەگەن ۇلى كەزىندە قانىش ساتباەۆتىڭ اناسى اليماعا ۇيلەنگەن. الايدا, قاناپيانىڭ ءومىرى ەرتە ءۇزىلىپ, ءاليمانى يمانتاي اقساقال ايتتىرىپ العان. ال يمانتاي قىزى عازيزانى شورمان اۋلەتىنە, ءاۋجاننىڭ بالاسى اقىشقا ۇزاتادى. اقىشتان التى بالا تۋىپ, سونىڭ ىشىندە اشتىق جىلدارى تەك كەمەل (اقىشەۆ) عانا ءتىرى قالعان. سول تراگەدياعا كۋا بولعان قانىش ساتباەۆ: «مىڭدى ايداعان شورماننىڭ ۇرپاقتارى دا اشتان ولەدى ەكەن-اۋ...», دەپ قاپالانعان ەكەن. ءاۋجاننىڭ بالاسى اقان سەرىمەن دوس بولىپ, اقان سەرى ونى «جىگىتتىڭ پاديشاسى – ءامىر-تەمىر» دەپ «مايداقوڭىر» انىنە قوسقانى دا بەلگىلى. سول ءامىر-تەمىردىڭ بالاسى اسفەنديار وسە كەلە ۇلكەن عالىم بولعان, اقكەلىندە مەكتەپ اشىلعاندا قانىشتىڭ العاشقى ۇستازى گريگوري تەرەنتەۆ پەن بىرنەشە قازاق وقىعاندارىن الىپ كەلىپ, مۇعالىم ەتكەن.

ال مۇسا شورمان ۇلىنان سادۋاقاس, ءجامي, كابىش, ءبىلال تارايدى. سادۋاقاس اقكەلىندە دۇنيەگە كەلىپ (تاعى ءبىر جەردە ومبىداعى قارجاس اۋىلىندا تۋعان دەپ كورسەتىلگەن), ەكى جاسىندا اتاسى شورمان باۋىرىنا سالعان. مۇسا مىرزا سادۋاقاستى ومبىداعى گيمنازياعا, ال يمانتاي ءساتباي ۇلىن سونداعى ۋچيليششەگە وقۋعا تۇسىرەدى. كەيىن سادۋاقاس تومبىداعى ۋنيۆەرسيتەتكە تۇسكەنىمەن, دەنساۋلىعىنا بايلانىستى وقۋىن تاستاپ اۋىلعا قايتىپ كەلگەن. ول شىڭعىس ءۋاليحانوۆتىڭ قىزى, شوقاننىڭ قارىنداسى نۇريداعا ۇيلەنەدى. الايدا, نۇريدا وكپە اۋرۋىنان قايتىس بولىپ, ەدىگە ءبيدىڭ ۇرپاعىنىڭ قىزى زەينەپپەن ءتۇتىن تۇتەتكەن. بىردە جانى نازىك اقىن وزدەرىنىڭ جىلقىشىسى جىلكەلدىنىڭ قىزى ماكەنگە عاشىق بولىپ قالسا كەرەك. قىز بەن ەكەۋىنىڭ اراسى جاقىنداپ كەتكەنىن سەزگەن زەينەپ قىزدىڭ اكەسىنە ءمان-جايدى ءتۇسىندىرىپ, ءبىر تۇندە كوشىرىپ جىبەرىپتى. سوندا قۇسالانعان ساكەن اعاي قىزعا ارناپ اتاقتى «ارداق» ءانىنىڭ ولەڭىن جازعان ەكەن.

وكىنىشكە قاراي, اتالعان مەكتەپتە ءبىلىم العان ازاماتتار تۋرالى دەرەكتەر تاپپادىق. كەڭەس وكىمەتى جىلدارى بارلىق قۇجات جويىلىپ كەتكەنگە ۇقسايدى. شورمان قىستاۋىندا زامانىندا مەدرەسە دە ۇستالعان ەكەن. ابايدىڭ ۇستازى قاماريدەن حازىرەت سوندا ساباق بەرىپ, ءماشھۇر ءجۇسىپ ءتالىمىن العان. ساكەن اعاي اتاقتى ديۋانا ءابجالاپتى دا قامقورلىعىنا الىپ, قولىندا ۇستاعان.

بۇگىندە اقكەلىندەگى اششىسۋ وزەنىنىڭ جانىنداعى ۇلكەن الاپ تاريحي تۇلعانىڭ قۇرمەتىنە «اعاي قورىعى» اتالعان. بالا شاعىندا ساكەن اعايدىڭ قامقورلىعىن كورىپ, باتاسىن العان قانىش ساتباەۆ: «نە كەرەك, اعاي دۇنيەگە ەرتە كەلىپ, كەتتى عوي, ۋاقىتىنا جەتپەي. پاراساتتى, اقىلى مول, الداعى بولاشاققا سەنىمدى قارايتىن ۋاعىندا ۇلەس قوساتىن ادام ەدى», دەپ باعا بەرگەن ەكەن. سادۋاقاس مۇسا ۇلىنىڭ الاش ارداقتىلارىمەن, سونىڭ ىشىندە مىرجاقىپ دۋلات ۇلىمەن ارالاسقانى, 1914 جىلى ومبىدا مىرجاقىپ پەن عاينيجامالدىڭ ۇيلەنۋ تويىندا بول­عانى جازىلىپ قالعان. بىراق تۇلعانىڭ الاشوردا ۇكىمەتىمەن بايلانىسى تۋرالى ناقتى دەرەكتەر قولىمىزدا بولماعان سوڭ, ول جايىندا قالام سىلتەۋدى قۇپ كورمەدىك. انىعى, قازاق اۆتونومياسىنىڭ بەس جىلدىعى تويلانعاندا اقساقالدىڭ ءدۇيىم جۇرتتىڭ الدىندا ءسوز الىپ, باتا بەرگەنىن كونەكوز قاريالار كورگەن.

شورمانوۆتار اۋلەتىنىڭ ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگى مەن قايراتكەرلىگى, شىعارماشىلىق مۇرالارى ءالى دە زەرتتەلە تۇسەدى دەگەن سەنىمدەمىز.

پاۆلودار وبلىسى,

باياناۋىل اۋدانى,

مۇسا شورمان اۋىلى