رۋحانيات • 06 اقپان, 2025

شەبەرلىكتىڭ ءبىر قىرى

130 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ ۇلتتىق قۇرىلتاي­دىڭ اتىراۋدا وتكەن جيىنىندا «كىتاپحانا – مەملەكەتتىڭ, ۇلتتىق نەگىزگى جادى. ەلىمىز ءۇشىن قۇندى تاريحي دەرەكتەر مەن ماتەريالداردىڭ دەنى كىتاپحانادا ساقتالادى. كىتاپ وقىرمانعا قول جەتىمدى بولۋى كەرەك. شىن مانىندە, وزىق ويلى, ۇلت بولۋدىڭ ەڭ توتە جولى – كىتاپ وقۋ. سوندىقتان كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن قوعامدا بارىنشا ورنىقتىرۋىمىز كەرەك» دەپ اتاپ ءوتتى.

شەبەرلىكتىڭ ءبىر قىرى

كىتاپ وقۋ – زيالىلىقتىڭ بەلگىسى. تالعامى جوعارى وقىرماننىڭ تالابىنان شىعاتىن كوركەم, كەسەك تۋىندىلار قاشاننان قۇنارلى قازاق ادەبيەتىندە اركەز از بولماعان. سونداي-اق الەم ادەبيەتىنىڭ جاۋھارلارىمەن تانىسۋدا اۋدارما ەڭبەكتەردىڭ ءجونى بولەك. ءتارجىمانىڭ تىلدىك, ستيلدىك قىر-سىرىن شەبەر مەڭگەرگەن كانىگى اۋدارماشىلارىمىز نەبىر كلاسسيكالىق تۋىندىلاردى ساتىمەن قازاقشا سويلەتتى. وسى ىسكە ەسەلەپ ەڭبەك سىڭىرگەن قالامگەردىڭ ءبىرى قاراعاندىلىق مارال حاسەن ەدى. 

كوسەمسوزشى, رەداكتور, اۋدارماشى م.حاسەننىڭ ءومىر جولى ەلدىڭ ءتورتىنشى بيلىگى سانالاتىن قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قالىپتاسۋى, دامۋىمەن بىتە قايناسىپ, بىرگە ءورىلدى. ايماق­تىڭ ءباسپاسوز سالاسىندا جان اياماي, تابان اۋدارماي قاپى­سىز قىزمەت ەتتى. اۋداندىق گازەتتىڭ قاتارداعى تىلشىسى­نەن رەداكتورلىققا دەيىنگى جولدى ءجۇرىپ ءوتتى. قالامى جۇيرىك جۋرناليست رەتىندە تانىلدى. وبلىس اكىمدىگىندە جا­ۋاپتى قىزمەتتە بولدى. «ورتالىق قازاقستان» گازەتى باس رەداك­تو­رىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىن ابىرويمەن اتقاردى. شى­عارماشىلىق تۇرعىدا تەك قاراعاندى وڭىرىمەن شەكتەلمەي, بىرقاتار رەسپۋبليكالىق, ايماقتىق بەدەلدى باسىلىمدارمەن دە تىعىز بايلانىستا بولدى. ءتۇرلى جازبالارى, اۋدارمالارى «قازاق ادەبيەتى», «جاس الاش» سياقتى گازەتتەردە ۇزبەي جاريالانىپ تۇردى.

ەكى تىلگە بىردەي جۇيرىك – قازاقشادان ورىسشاعا, ورىسشادان قازاقشاعا ىركىلمەي, جەڭىل اۋدارا بەرەتىن امبەباپ مامان م.حاسەن شىعارماشىلىعىنىڭ قوماقتى ءبىر بولىگىن كوركەم, عىلىمي-تانىمدىق اۋدارمالارى قۇرايدى. كوركەم شىعارمالاردان اۋەلىدە جازۋشى اسقار التايدىڭ «كيللەر ساۋىسقان – كوزجەندەت» اڭگىمەسىن اۋداردى. ءبىر قىزىعى, اۆتورعا  اۋدارماسىن «ليتەراتۋرنىي كازاحستان» جۋرنالىنا جاريالاعان سوڭ عانا حابارلاسىپتى. كەيىندە دۋمان رامازاننىڭ «كوكجال», «اللانىڭ ءامىرى» شىعارمالارىن قوسقاندا بەس اڭگىمەسىن, «كەنەسارى-كۇنىمجان», «ابىلاي حان» درامالارىن, سايا قاسىمبەكتىڭ «كىم كىنالى؟» باستاعان بىرنەشە پەساسىن ورىس تىلىنە اۋداردى.

اكادەميك ەبىنەي بوكەتوۆتىڭ «شوقاننىڭ شۋاقتى شۇعىلاسى» اتتى كولەمدى ەڭبەگىن, 2009 جىلى «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىمەن ءۇندى كلاسسيكتەرى ر.نارايان, ك.چانداردىڭ پوۆەستەرىن, سونداي-اق جەرگىلىكتى قالامگەر رەۆاز ماحاتادزەنىڭ «قازاقستان اسپانى اياسىندا» رومانىن قازاقشاعا ءساتتى ءتارجى­مالادى. «الەمدىك الەۋمەتتانۋ انتولوگياسى» جوباسىنا دا ەلەۋ­لى ۇلەس قوسىپ, تاريحشى ءا.ابدىاكىموۆتىڭ «قازاقستان تاريحى» وقۋ قۇرالىن, عىلىم دوكتورى ت.سۇلتانوۆتىڭ «اق كيىزگە كوتەرىل­گەندەر. قازاق دالاسىنىڭ حاندارى» عىلىمي جۇمىسىن اۋداردى.

قالامگەردىڭ اۋدارماشىلىق قارىم-قابىلەتىن «الەم ادە­بيەتى» جۋرنالى مولىنان پايدالاندى. ءبىرتالاي اۋدارماسى وسى جۋرنالدا باسىلدى. 2015 جىلى نوبەل سىيلىعىن العان بەلارۋس جازۋشىسى سۆەتلانا الەكسيەۆيچتىڭ «سوعىستىڭ سۇرقى ايەلگە جات» كىتابىن ءساتتى اۋدارىپ شىقتى. اۆتوردىڭ ءوزى: «ارمانىم – بىرقاتار نوبەل سىيلىعى لاۋرەاتتارىنىڭ دۇنيەلەرىن توپتاستىرىپ, جەكە كىتاپ ەتىپ شىعارۋ. بۇل كۇندە ءار ەلدەن شىققان ون ءتورت نوبەليانتتىڭ اڭگىمەلەرىن اۋدارىپ, تىنىستاپ وتىرعان جايىم بار. مىنە, ولار – بۋنين, حەمينگۋەي, حيمەنەس, كاميۋ, كاۆاباتا, سولجەنيتسىن, بەلل, يۋنسون, كانەتتي, گ.ماركەس, ماحفۋز, وە, نايپول, پامۋك. پ.كوەلو («الحيميك») باستاعان نوبەليانت بولماسا دا, ءوز الدارىنا ەرەن مىقتىلاردى اۋداردىم. ولاردىڭ ىشىندە پاۋستوۆسكي, زوششەنكو, بيتوۆ ءتارىزدى مىقتى ورىستار بار», دەپ جازادى «اۋدارما جانە اۋدارماشىلار حاقىندا» اتالاتىن شاعىن ماقالاسىندا.

اۆتوردىڭ كوزى تىرىسىندە «جۇرەك قانىن سيا قىلعان...», «مازاسىز كۇندەر», «سىنىن بەرمەس سىرلى ءسوز» كىتاپتارى جارىق كوردى. داتكە قۋات ەتەتىن ءبىر جاي – قالامگەردىڭ ومىرلىك جارى, جازعان-سىزعاندارىنىڭ ءبىرىنشى وقىرمانى, سىنشىسى, قولداۋشىسى رىمبالا سمايىلوۆا اپاي وتاعاسى ومىردەن وتكەلى بەرى تىنىم تاپپاي, ونىڭ شىعارمالارىن باسىپ شىعارۋ, ەسىمىن ماڭگى ەستە قالدىرۋ جۇمىستارىمەن جۇيەلى شۇعىلدانىپ ءجۇر. م.حاسەننىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنان سىر شەرتەتىن, شىعارمالارى, ەستەلىكتەر, وي-تولعامدار توپتاستىرىلعان «تەلەگەي تەڭىز مارال ەدىڭ», «جالعاسقان عۇمىر» اتتى كىتاپتاردى قۇراستىردى. شىعارمالارىنىڭ كوپ تومدىعىن باستىرىپ شىعاردى. استانا, قاراعاندى, جەزقازعان قالالارىندا, جاڭاارقا اۋدانىنىڭ ورتالىعىندا بىرنەشە ادەبي-كوركەم كەشتەردىڭ وتۋىنە مۇرىندىق بولدى. استاناداعى ۇلتتىق كىتاپحانادا, قاراعاندىداعى ج.بەكتۇروۆ اتىنداعى وبلىستىق جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىندا م.حاسەننىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنان سىر شەرتەتىن ارنايى بۇرىشتار, بولمەلەر بار. 2019 جىلى جاڭاارقا اۋدانىنداعى ءبىلىمنىڭ قارا شاڭىراعى و.جۇمابەكوۆ اتىنداعى مەكتەپتە پۋبليتسيست, رەداكتور, اۋدارماشى مارال حاسەن اتىنداعى ءدارىسحانا سالتاناتتى جاعدايدا اشىلدى. ءدارىسحانا-سىنىپ بۇگىنگى كۇن تالاپتارىنا ساي اسەم, ەستەتيكالىق تۇرعىدا بەزەندىرىلگەن. قالامگەردىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنان مولىنان حابار بەرەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار