مەنشىكتەۋدەگى مەجەلى مىندەتتەر

سەنات تاراپىنان جان-جاقتى تالقىعا ءتۇستى سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا ەكى حالىقارالىق زاڭ­دىق قۇجات قارالدى. سونداي-اق, دەپۋتاتتار وسى وتىرىس­تا زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىن قۇقىقتىق رەتتەۋ ماسەلەلەرى بوي­ىن­شا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەردى تالقىعا سالدى. الدىمەن دەپۋتاتتار نازارىنا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن ماجارستان ۇكىمەتى اراسىنداعى ولاردىڭ مەملەكەتتەرىنىڭ اۋماعىندا زاڭسىز تۇراتىن ادامداردىڭ رەادميسسياسى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ۇسىنىلدى. ول بويىنشا بايانداما جاساعان ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات دەمەۋوۆ كەلىسىمنىڭ كۇشىنە ەنۋى ەكى ەل اراسىنداعى جالپىازاماتتىق ۇلتتىق پاسپورتتاردىڭ يەلەرىنە ۆيزالىق رەسىمدى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن نەگىزگى شارت بولىپ تابىلاتىنىن ايتتى. وسى قۇجات ەكى مەملەكەت اۋماعىنا كىرۋ جانە وندا بولۋ شارتتارىن بۇزعان ادامداردى انىقتاۋ جانە قايتارۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق, ازاماتتار راستالعاننان كەيىن زاڭسىز كوشىپ-قونۋلاردى قايتارۋ تەتىگىن بەلگىلەيدى. ال استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ حالىقارالىق اۋەجايلارى رەادميسسيا ءۇشىن قازاقستاندىق شەكارانى كەسىپ ءوتۋ پۋنكتى بولادى. قازاقستان مەن ماجارستان ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرى ىسكە اسىرۋشى قۇزىرەتتى ورگاندار بولىپ تابىلادى. كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ زاڭسىز كوشى-قونمەن كۇرەسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. م.دەمەۋوۆ دەپۋتاتتاردىڭ زاڭ جوباسىنا قاتىستى بىرقاتار سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. زاڭ جوباسى بويىنشا ءسوز العان دەپۋتات بەكتاس بەكنازاروۆ بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان 10 ەلمەن رەادميسسيا تۋرالى كەلىسىمگە قول قويعاندىعىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, الدا تاعى 15 ەلمەن وسىنداي كەلىسىم جوباسى ازىرلەنۋدە. وسىلايشا تالقىدان وتكەن زاڭ جوباسى ءبىراۋىزدان قابىلداندى. بۇدان باسقا, پالاتا ءماجىلىس ماقۇلداعان «مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دا قولداۋ كەرەك دەپ شەشتى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, اتالعان زاڭ مۇگەدەكتەردىڭ قازاقستان قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلاتىن حالىقارالىق كەلىسىمدەرمەن بەكىتىلگەن ازاماتتىق, ساياسي, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق, مادەني جانە وزگە دە قۇقىقتارى مەن ەركىندىكتەرىن وزگە ازاماتتارمەن تەڭدەي قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. ال ماقساتى مۇگەدەكتەر مەن حالىقتىڭ ءالجۋاز توپتارى ءۇشىن باسىم سالالاردا نىساندار مەن قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, وڭالتۋ سالاسىندا قىزمەتتەر ۇسىنۋ تەتىگىن جەتىلدىرۋ جانە قوعامعا ىقپالداستىرۋدا تەڭدەي جاعداي جاساۋ بولىپ تابىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا كونۆەنتسيانى الەمنىڭ 151 مەملەكەتى, ونىڭ ىشىندە تمد ەلدەرىنەن – ارمەنيا, ازەربايجان, گرۋزيا, مولدوۆا, رەسەي, ۋكراينا راتيفيكاتسيالاپ ۇلگەرىپتى. كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ قازاقستاندا تۇراتىن 627 مىڭ مۇگەدەك جانعا جانە ولاردىڭ وتباسىلارىنا كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن ەركىندىكتەرىن ىسكە اسىرۋدا جانە قورعاۋدا قوسىمشا كەپىلدىك بەرەدى. زاڭ جوباسى دەپۋتاتتار بىرعانىم ءايتىموۆا مەن اڭسار مۇساحانوۆتىڭ قولداۋ سوزدەرىنەن كەيىن داۋىسقا سالىنىپ, قابىلداندى. بۇدان كەيىن سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىن قۇقىقتىق رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا دەپۋتاتتار نازارىنا ۇسىندى. ادىلەت ءمينيسترى بەرىك يماشەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, زاڭ جوباسىنىڭ ماقساتى – زياتكەرلىك مەنشىك وبەكتىلەرىن تىركەۋ ءراسىمىن ودان ءارى وڭتايلاندىرۋ, قۇقىقتىق ولقىلىقتاردى جويۋ, سونداي-اق, زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىندا اكىمشىلىك كەدەرگى كەلتىرەتىن نورمالاردى الىپ تاستاۋ بولىپ تابىلادى. زاڭ جوباسى 6 زاڭنامالىق اكتىگە («اۆتورلىق قۇقىق جانە ساباقتاس قۇقىقتار تۋرالى», «سەلەكتسيالىق جەتىستىكتەردى قورعاۋ تۋرالى» زاڭدارعا, «پاتەنت تۋرالى» زاڭعا, «تاۋار تاڭبالارى, قىزمەت كورسەتۋ تاڭبالارى جانە تاۋار شىعارىلعان جەرلەردىڭ اتاۋلارى تۋرالى» زاڭعا), ونىڭ ىشىندە ەكى كودەكسكە (ازاماتتىق جانە سالىق كودەكستەرى) وزگەرىستەر ەنگىزۋدى كوزدەيدى. ب.يماشەۆ اۆتورلىق قۇقىق سالاسىندا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر ۇجىمدىق ۇيىمداردىڭ قىزمەتىن ناقتىلاۋعا, وسى ۇيىمداردىڭ قىزمەتىن ايقىنداۋ مەن تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعاندىعىن ەرەكشە اتادى. «اۆتورلىق قۇقىق جانە ساباقتاس قۇقىقتار تۋرالى» زاڭدا ۇجىمدىق نەگىزدە م ۇلىكتىك قۇقىقتاردى باسقاراتىن ۇيىمداردىڭ (ۇجىمدىق ۇيىمدار) تۋىندىلاردى پايدالانعانى ءۇشىن اۆتورلىق سىياقىنى جيناۋ, ءبولۋ جانە تولەۋ بويىنشا مىندەتى بەلگىلەنگەن. ب.يماشەۆ بۇل رەتتە پراكتيكادا وسىنداي ۇيىمدار جينالعان سىياقىنىڭ كوپ بولىگىن ءوزىنىڭ جەكە شىعىستارىن وتەۋگە قالدىراتىن فاكتىلەر بار ەكەندىگىن العا تارتتى. «ۇجىمدىق ۇيىمدار تاراپىنان اسىرا پايدالانۋدى جويۋ ماقساتىندا ۇيىمنىڭ سىياقىنى جيناۋ, ءبولۋ جانە تولەۋ بويىنشا ءوزىنىڭ ناقتى شىعىستارىن وتەۋگە جينالعان سىياقىدان ۇستالاتىن سومانىڭ شەكتى پايىزىن بەلگىلەۋ ۇسىنىلادى (قولدانىستاعى زاڭناما بويىنشا مۇنداي شەكتەۋ جوق)», دەدى ول ءوز سوزىندە. حالىقارالىق پراكتيكانى ەسكەرە وتىرىپ, ونى جينالعان سىياقى سوماسىنىڭ 30 پايىزىنان اسپايتىن مولشەردە بەلگىلەۋ ۇسىنىلادى. بۇدان باسقا, ناقتى اۆتورلار مەن ورىنداۋشىلارعا بولىنگەن جانە اۋدارىلعان جينالعان سىياقى مولشەرى ۇجىمدىق ۇيىمداردىڭ شوتىندا ساقتالاتىندىعىن بەلگىلەۋ كوزدەلەدى. زاڭ جوباسىندا ۇيىمداردىڭ ينتەرنەت-رەسۋرستارىندا جانە رەسپۋبليكالىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا ۇجىمدىق ۇيىمداردىڭ ۋاكىلەتتى ورگانعا بەرەتىن جىلدىق ەسەپتەرىن مىندەتتى ورنالاستىرۋعا قاتىستى تۇزەتۋلەر قاراستىرىلىپتى. سونىمەن قاتار, ۇيىمداردىڭ پايدالانۋشىلارعا بەرەتىن رۇقساتتارىنىڭ قاتارىنان ساباقتاس قۇقىقتار وبەكتىلەرىن جانە تۋىندىلاردى الىپ تاستاۋ راسىمدەرىن ناقتىلايتىن تۇزەتۋلەر دە كورىنىس تاپقان. ۇجىمدىق ۇيىمداردىڭ اككرەديتتەۋ بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ مەرزىمدەرىن جانە راسىمدەرىن وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا كوميسسيانىڭ وتىرىسىن وتكىزۋ كۇنى تۋرالى اقپاراتتى جاريالاۋ مەرزىمىن 65 كۇننەن كۇنتىزبەلىك 30 كۇنگە دەيىن قىسقارتۋعا باعىتتالعان نورمالار دا نازاردان تىس قالماعان. سۇراق-جاۋاپ بارىسىندا سەناتور نۇرلان ورازالين ۇجىمدىق ۇيىمداردى اككرەديتتەۋ تەك رەسەي مەن قازاقستاندا عانا بارلىعىن ماسەلە ەتىپ كوتەردى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي اككرەديتتەۋ ماسەلەسى الەمدىك تاجىريبەدە بار ءۇردىس. ال كەڭەستىك داۋىردەگىدەي اۆتورلىق قۇقىقتاردى قورعايتىن ءبىر ۇيىم قۇرۋ جايىنا قاتىستى ساۋالعا مينيستر باسىندا ارنايى اكتسيونەرلىك قوعام قۇرۋ ۇسىنىسى بولعانىمەن, ونى كاسىپكەرلەر مەن ساراپشىلار قولداماعاندىعىن العا تارتتى. وسىلايشا, تالقىدان وتكەن زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».